Кіріспе

Француз ақыны және өнертапқышы Шарль Крос немесе Эмиль Хортенсиус Шарль Крос (1 қазан 1842 – 9 тамыз 1888) – француз ақыны және өнертапқышы. Ол Оуд провинциясының Фабрезан қаласында дүниеге келген. Крос белгілі бір деңгейде бағаланған ақын және әзіл-қалжың жазушы болды. Өнертапқыш ретінде ол графиканы телеграф арқылы беру және түсті фотосуреттер жасау саласына қызығушылық танытты, бірақ жазылған дыбысты көшіру әдісін алғаш рет ойлап тапқандығымен әйгілі, бұл өнертабысын ол Палеофон деп атады. Шарль Крос 45 жасында Парижде қайтыс болды.

Ерте өмір және білім

Крос философ Симон Чарльз Генри Крос (1803–1876) және Жозефина Тордың ұлы ретінде дүниеге келді. Ол грамматик Антуан Крос (1769–1844) немересі болды. Крос суретші және мүсінші Генри Крос (1840–1907) пен хирург Антуан Гипполит Крос (1833–1903) ағасы болды. Антуан Гипполит Крос 1902 жылдың 6 наурызынан 1903 жылдың 1 қарашасына дейін жойылған Араукания және Патагония Корольдігінің тағына талапкер болды. Лаур Тереза Крос (1856–1916) оның сіңлісі болды, ол 1903 жылдың 1 қарашасынан 1916 жылдың 12 ақпанына дейін Араукания және Патагония королевасы болды. 1860 жылы Крос медицинаны оқуға кірісті, бірақ көп ұзамай оны тастап, әдеби және ғылыми қызметпен айналыса бастады.

Фотография

Крос түсті фотосурет салуды дерлік ойлап тапты. 1869 жылы ол түсті фотосурет туралы теория жариялады, онда бір көріністі жасыл, күлгін және қызғылт түсті шыны сүзгілер арқылы фотоға түсіруге болатынын ұсынды. Осы сүзгілер арқылы алынған үш негативтен әртүрлі мөлшерде қызыл, сары және көк түстерді (сүзгілердің "антихроматикалық" немесе толықтыратын түстері) қамтитын үш позитивті бейне жасауға болады. Егер үш позитивті бейне бір-біріне жабыстырылса (мысалы, жеткілікті мөлдір пигменттерді қолданып үш көміртекті басылым жасап, содан кейін пигменттелген желатинді бір тіреуші қағазға көшіру арқылы), фотоға түсірілген көріністің бастапқы түстерін қайта жасай беруге болады. Кростың қазіргі заманғы фотосуреттегі азайту әдісін болжаған ұсыныстары сол кезде Луи Дюкос дю Оронның ұсынған ықпалды идеяларымен ұқсас болды. 7 мамыр 1869 күні Шарль Крос пен Луи Дюкос дю Орон түсті фотосуреттер жасау әдісін француздық Фотография қоғамына бірдей ұсынды. Олар бұрын бір-бірімен байланыс жасамаған және ешқайсысы да екіншісінің зерттеулері туралы білмеген. Крос 1867 жылдың 2 желтоқсанында француз Ғылым академиясына мөрленген құжат тапсырғанына қарамастан, өнертабысты Дюкос дю Оронға мойындады. Дюкос дю Орон өзінің идеяларына 1868 жылдың 28 қарашасында, шамамен бір жылдан кейін патент алды, бірақ 1862 жылы осы тақырыпта жарық көрмеген мақала жазғанын мәлімдеді.

Фонограф

Крос фонографты ойлап табуға жақын еді. Оған дейін ешкім ауа толқындарын жазып алып, дыбысты қайта өндірудің тиімді жолын ойлап таппаған. Ол өнертабысына грекше "Палеофон" ("voix du passé", яғни "өткеннің дауысы") деген ат қойды. 1877 жылдың 30 сәуірінде ол өзінің ұсынылған әдісін түсіндіретін хатты мөрленген конвертте Париждегі Ғылым академиясына жіберді. Хатта француз тілінде: "Жеңіл көрсеткіш – тербеліс мембранасының орталық нүктесімен байланысты; ол жалынмен қарарған бетке тірелетін ұштың қырлы бөлігімен аяқталады" делінген. Ағылшын тіліндегі аудармасы шамамен осылай: "Жеңіл арматура дірілдейтін мембрананың ортасына бекітіледі; оның ұшы өткір қырлы ұшымен [ ] шам қарасы жағылған бетке тіреледі". Бұл бет екі қозғалыс – айналу және сызықтық жылжу арқылы қозғалатын дискпен біріктірілген. Жүйе кері қайтару принципімен жұмыс істейді: ұш саңылауды қадағалағанда мембрана бастапқы дыбыстық сигналды қалпына келтіреді. Хат келесі жылдың 3 желтоқсанында көпшілік алдында оқылды. Хатта Крос әдісінің мембрананың тербелісін анықтаудан және осы тербелісті оның ұзақтығы мен күші бойынша қайта жаңғыртудан тұратынын көрсеткеннен кейін, қабылдағыш құрылғының цилиндрлі пішіні ең қолайлы болып көрінетінін, себебі ол өте жұқа бұранда арқылы тербелісті графикалық түрде жазуға мүмкіндік беретінін қосты. "la semaine du Clergé" журналында 1877 жылдың 10 қазанында Палеофон туралы мақала жарияланды, оны l'Abbé Leblanc жазған. Крос гравировка құралын диафрагмаға бекіту үшін де, беріктігі үшін қабылдағыш материалды жасау үшін де металл қолдануды ұсынды. Крос бұл идеяны дамытуға немесе жұмыс істейтін модель жасауға үлкермес бұрын, Томас Альва Эдисон АҚШ-та өзінің алғашқы жұмыс істейтін фонографымен таныстырды. Эдисон өзінің алғашқы фонографы үшін қалайы фольгамен жабылған цилиндрді пайдаланды және 1878 жылдың 15 қаңтарында дыбысты қайта өндірудің осы әдісіне патент алды. Эдисон мен Крос бір-бірінің жұмысынан бұрын хабардар болмаған сияқты.

Марстық байланыс айнасы

Крос Марс және Венерада байқалған жарық нүктелерінің, әдетте күн сәулесімен жарықтанған биік бұлттар екеніне, сол планеталардағы үлкен қалалардың шамдары екеніне сенді. Ол жылдар бойы француз үкіметінен марсиандар мен венералықтармен байланыс құру үшін алып айна жасауды өтінді. Бұл айна арқылы сол планеталардың шөлдеріне үлкен сызықтар жағып, хабар жіберуге болар еді. Ол марсиандардың бар екені дәлелденбегеніне де, өтініш білдірген айнаның техникалық тұрғыдан жасалуы мүмкін емес екеніне де ешқашан көнбеді.

Поэзия

1870-ші жылдардың басында Крос Эмиль Блемонт (Émile Blémont) редакциялаған, қысқа ғана өмір сүрген Renaissance littéraire et artistique апталық басылымында жарияланды. Басқа қатысушылардың ішінде Стефан Малларме, Огюст Вильерс де Л'Иль Адам және Пол Верлен болды. Оның "Кипперд-херринг" поэмасы Эрнест Кокелинге "монологтар" деп аталатын, көптеген ізбасарлар көшірген қысқа театрлық пьесалар жасауға шабыт берді. "Тұзды-херринг" деп аударылған бұл пьесаны Эдвард Гори аударып, суреттемелерімен безендірген.

Әр түрлі

Академия Шарль Крос, АҚШ-тың Recording Academy-ның француз тіліндегі баламасы, оның құрметіне аталған. Крос 1878–1881 жылдар шамасында болған «гидропаттар» тобының мүшесі еді. Шарль Крос рөлін Кристофер Чаплин сомдаған, Пол Верлен мен Артур Рембоның өміріне арналған «Total Eclipse» фильмінде пайда болады. Крос 1881 жылы ашылған және сол кездегі авангардтық өнер ортасының мекеніне айналған Париждегі «Le Chat Noir» кафесінде бірнеше секунд көрінеді. Мари Корелли оның өлеңдерінің біреуін 1890 жылдары жарық көрген «Wormwood» кітабында, жақында қайтыс болған авторға құрмет көрсетіп жариялаған. Крос 1867–1877 жылдары Нина де Каллиасқа ғашық болған.