Француз сәулетшісі Франсуа Мансар: өмір және шығармалары

Кіріспе

Француз сәулетшісі Франсуа Мансар (François Mansart; 23 қаңтар 1598 – 23 қыркүйек 1666) – Франция барокко сәулетіне классицизмді енгізгенімен танымал француз сәулетшісі. «Британника энциклопедиясы» оны 17 ғасыр француз сәулетшілерінің ең шеберлерінің бірі деп атайды, оның еңбектері «жоғары дәрежедегі талғампаздық, нәзіктік және әсемдік» үшін мәшһүр. Мансар, ол көбіне осы атпен танылады, мансарда шатырын танымал етті – төрт жақты, екі еңісті, төменгі бөлігінде терезелері бар және шатырға қосымша тұруға жарамды кеңістік жасайтын шатыр.

Мансап

Франсуа Мансарт Парижде ағаш шеберінің ұлы болып дүниеге келді. Ол сәулетші болып оқыған жоқ, туыстары оған тас қалаушы және мүсінші болуға көмектесті. Ол архитекторлық шеберлікті Генрих IV патшалығының ең танымал архитекторы Соломон де Бросс студиясында үйренген деп саналады. Мансарт 1620 жылдардан бастап өзінің стилі мен архитектуралық шеберлігімен танымал болды, бірақ ол өзінің құрылыстарын қайтадан салу үшін бұзып тастаған, талапкер және мінсіздікке ұмтылған адам ретінде қарастырылды. Тек ең байлар ғана оны жұмысқа алуға мүмкіндік алатын, өйткені Мансарттың құрылыстары "Ұлы түркінің өзінен де қымбатқа" түсетін. Оның ерте туындыларының сақталған жалғыз мысалы – Орлеан герцогы Гастонның канцлері тапсырыс берген және 1626 жылы құрылысы басталған Баллерой сарайы. Герцог нәтижеге өте риза болып, Мансартты өзінің Блои сарайын (1635 ж.) жаңартуға шақырды. Архитектор бұл бұрынғы патшалық резиденцияны толығымен қайта құруды жоспарлады, бірақ жобасына кедергі келтірілді және тек солтүстік қанаты классикалық тәртіптерді шеберлікпен пайдалана отырып, Мансарттың жобасы бойынша қайта жаңартылды. 1632 жылы Мансарт Римдегі Пантеонды үлгі етіп алып, Періштелер Мариясы шіркеуін жобалады. Мансарттың көптеген ғимараттары кейіннен қайта құрылды немесе бұзылды. Оның пісіп-жетілген стилінің ең жақсы сақталған мысалы – Мэсон сарайы, ол бастапқы интерьерін, соның ішінде әсем баспалдақтарын бірегей түрде сақтап қалған. Құрылысы қатаң симметриялы, рельефке көп көңіл бөлінген. Ол 18 ғасырдың неоклассицизмін жариялаған және оған әсер еткен деп есептеледі. 1640 жылдары Мансарт Париждегі Валь-де-Грация монастырі мен шіркеуінде жұмыс істеді, бұл Австрияның Аннасынан күткен тапсырыс еді. Оның жомарттығына байланысты, оның орнына Мансарттың жобасын негізінен іске асырған, ыңғайлырақ архитектор тағайындалды. 1650 жылдары Мансарт премьер-министр кардинал Мазариннің саяси жауларының назарына ілікті, оған Мансарт жиі жұмыс істеген. 1651 жылы олар «Ла Мансарад» атты памфлет жариялады, онда архитекторді шектен тыс ысырапшылық пен іс-қимылдар жасауда айыптады. XIV Людовик таққа отырғаннан кейін Мансарт көптеген тапсырыстарын басқа архитектураларға жоғалтты. Луврді қайта жаңарту және Сен-Денидегі корольдік мавзолей жобалары ешқашан іске аспады, өйткені ол егжей-тегжейлі жоспарларды ұсынбады. Кейіннен оның кейбір жоспарларын оның шөбересі Жюль Ардуэн Мансарт қайта пайдаланды. Мансарт 1666 жылы Парижде қайтыс болды.

François Mansart was born to a master carpenter in Paris. He was not trained as an architect; his relatives helped train him as a stonemason and a sculptor. He is thought to have learned the skills of architect in the studio of Salomon de Brosse, the most popular architect of Henry IV's reign. Mansart was highly recognized from the 1620s onward for his style and skill as an architect, but he was viewed as a stubborn and difficult perfectionist, tearing down his structures in order to start building them over again. Only the richest could afford to have him work for them as Mansart's constructions cost "more money than the Great Turk himself possesses". The only surviving example of his early work is the Château de Balleroy, commissioned by a chancellor to Gaston, Duke of Orléans, and started in 1626. The duke himself was so pleased with the result that he invited Mansart to renovate his Château de Blois (1635). The architect intended to rebuild this former royal residence completely, but his design was stymied, and only the north wing was reconstructed to Mansart's design, cleverly using classical orders. In 1632, Mansart designed the Church of St. Mary of the Angels using the Pantheon in Rome as an inspiration. Most of Mansart's buildings were subsequently reconstructed or demolished. The best preserved example of his mature style is the Château de Maisons, which uniquely retains the original interior decoration, including a magnificent staircase. The structure is strictly symmetrical, with much attention given to relief. It is thought to have heralded and inspired the 18th century Neoclassicism. In the 1640s, Mansart worked on the convent and church of the Val de Grâce in Paris, a much coveted commission from Anne of Austria. His alleged profligacy led to his being replaced with a more tractable architect, who basically followed Mansart's design. In the 1650s, Mansart was targeted by political enemies of the prime minister Cardinal Mazarin, for whom Mansart frequently worked. In 1651, they published "La Mansarade", a pamphlet accusing the architect of wild extravagance and machinations. After Louis XIV's accession to the throne, Mansart lost many of his commissions to other architects. His designs for the remodeling of Louvre and for the royal mausoleum at Saint Denis were never executed, in the case of the Louvre because he would not submit detailed plans. Some of his plans were subsequently reused by his grandnephew, Jules Hardouin Mansart. Mansart died in Paris in 1666.