Ханох Левин: Израиль драматургі, режиссер және ақынның өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Израиль драматургі, театр режиссері, жазушы және ақын (1943–1999)

Ханок Левин (18 желтоқсан 1943 – 18 тамыз 1999) – ізраилдік драматург, театр режиссері, жазушы және ақын, ең белгілісі – оның пьесалары. Оның абсурдтық стилі көбінесе Харольд Пинтер мен Сэмюэл Беккеттің туындыларымен салыстырылады.

Өмірбаян

Левин 1943 жылы Польшаның Лодзь қаласынан 1935 жылы Британдық Палестина мандатына (қазіргі Израиль) көшіп келген Малка мен Израиль Левиннің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Тель-Авивтің оңтүстігіндегі Неве Шаанан ауданындағы діни еврей отбасында өсті. Әкесі азық-түлік дүкенінің иесі болған. Бала кезінде Явец мемлекеттік діни мектебінде білім алды. 1950 жылдары өзінен тоғыз жас үлкен ағасы Дэвид Камери театрында режиссердің ассистенты болып жұмыс істеді. Әкесі 12 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ханок Тель-Авивтегі Зейтлин діни жоғары мектебінде оқыды. Тоғызыншы сыныпты бітірген соң, отбасын көмектесу үшін мектепті тастады. "Херут" компаниясында хабаршы болып жұмыс істеді және Ирони Алеф орта мектебіндегі ересектерге арналған кешкі мектепте сабақ алды. Онда ол драма үйірмесіне қосылып, Ахарон Эшманның "Саулдың қызы Михал" пьесасында ойнады. Әскерлік міндетін орындағаннан кейін, Левин Тель-Авив университетінде философия және еврей әдебиетін оқыды (1964–67). 1965 жылы университеттің екі студенттік газетінің бірі – "Дорбан" газетінің редакциялық алқасына қатысты. Кейбір материалдары кейін оның туындыларының бір бөлігі ретінде қайта жарияланды. Мысалы, 1966 жылдың маусым айында жарық көрген "Аскердің еркегі мен әйелінің қатал балладасы" "Қызыл шатырдағы қара бүркіт" деп қайта өңделіп, 1982 жылғы Ливан соғысынан кейін жарық көрді. Университетте оқып жүрген кезінде Левин коммунистік партияға мүше болды, онда коммунистік жастардың драматургы Дэнни Трачпен танысты. Екеуінің арасындағы достық және кәсіби байланыс олардың партиялық қызметі аяқталғаннан кейін де сақталды. Левин екі рет үйленді, Наава Кореш және Эдна Коренмен. Өмірінің соңғы жылдарында актриса және дубляж шебері Лилиан Барто оның серігі болды. Оның төрт баласы бар. Левинтің сұхбат беруден бас тартуымен белгілі болды. Карьерасының басында берген аз ғана сұхбаттарының бірінде (Израиль қорғаныс күштерінің радиосынан Майкл Хендельзальцке) ол "Неліктен сіз театр үшін ғана жазасыз?" деген сұраққа былай жауап берді: "Менің ойымша, театр, осы нәрселерді сахнада көру кезінде, әлдеқайда тартымды, әлдеқайда қызықты. Менің ойымша, бұл әлдеқайда қызықты, мен неге әлемді осылай көретінімді білмеймін, сахнада қалыптасқан түрде. Материал басқаша сапаға ие бола ма, әлде жақсырақ немесе нашаррақ бола ма, менің үшін бұл сахнада қойылған материал әлдеқайда қызықты." Левин 1999 жылдың 18 тамызында сүйек қатерлі ісігінен қайтыс болды. Ол ауруханада да, тіпті соңғы күндеріне дейін жұмыс істеді, бірақ "Нәпсісіздер" пьесасын аяқтауға үлкермеді. Өмірінде 63 пьеса жазды, оның 22-сін режиссерлік етті.

Levin was born in 1943 to Malka and Israel Levin, who immigrated to then British Mandate of Palestine in 1935 (now Israel) from Łódź, Poland. He grew up in a religious Jewish home in the Neve Sha'anan neighborhood in southern Tel Aviv. His father ran a grocery store. As a child, he attended the Yavetz State Religious School. In the 1950s, his brother, David, who was nine years older than he was, worked as an assistant director at the Cameri Theater. His father died of a heart attack when he was 12 years old. Hanoch attended Zeitlin Religious High School in Tel Aviv. After ninth grade, he left school to help support the family. He worked as a messenger boy for the Herut company and took classes at a night school for working youth at the Ironi Aleph middle school. There he joined a drama club and acted in Michal, Daughter of Saul by Aharon Ashman. After serving his compulsory military duty as a code clerk in the signal corps, Levin began to study philosophy and Hebrew literature at Tel Aviv University (1964–67). In 1965 he joined the editorial board of the Dorban newspaper, one of the university's two student newspapers. Some passages from the period were republished, with thorough revisions, as part of his later work. For example, "A Hardened Ballad of a Soldier Man and Woman" from June 1966 was revised as "Black Eagle on a Red Roof" and published after the 1982 Lebanon War. During his university studies, Levin associated with the Communist Party, where he met Danny Tracz, the dramatist of the Communist youth. A friendship and professional kinship developed between the two that lasted beyond the period of their party activities. Levin was married twice, to Naava Koresh and Edna Koren. His partner in the last years of his life was actress and dubber Lillian Barto. He had four children. Levin was known for his refusal to give interviews. In one of the few interviews that he gave at the beginning of his career (to Michael Handelzalts from Israel Defense Forces Radio), he answered the question "Why do you write specifically for the theater? ":" I just think, the theater, it's much more charming, much more involving when you see these things on the stage. It's just much more exciting, I don't know why you see the world, that way, formed on the stage. I don't know whether the material takes on a different quality, or it's better or worse, but in any case for me it's more exciting, material that's produced on the stage." Levin died of bone cancer on August 18, 1999. He continued to work even in the hospital, nearly to his last day, but didn't have time to finish the staging of his play The Crybabies. During his lifetime he composed 63 plays and directed 22 of them.

Әдеби және театр мансабы

1967 жылы Левин "Биркот ха Шахар" (иудейлердің "Таңғы құлшыналары" атауы) атты өлеңін Yochani әдеби журналында жариялады және сыншылардың жоғары бағасына ие болды. Кейіннен өлең "Өлілердің өмірі" өлеңдер жинағына енді. "Хаарец" газетінде "Жіті қиындықпен күрескен Дина" (1966) және "Пшишпш" (1971, сондай-ақ "Мәңгілік мүгедек және жақын" кітабында жарияланды), әрі "Зұлымдардың партиялық әні: Идиллия" (1968, кейін "Өлілердің өміріне" кірді) және "Кемшіліктері бар адамдар" (1970) атты өлең топтамаларын жариялады. Мейр Визельтье шақыруымен 1971 жылы "Exclamation Point" әдеби журналында әңгімелер, өлеңдер мен өлеңдер жариялай бастады: 1973 жылы "Жағымпаздың әлемі", 1976 жылы "Дөңгелек арбадағы біреудің жезөкше табуы", 1981 жылы "Өлілердің өмірі" және тағы басқалары. 1967 жылы Левин "Шығуды ұста" атты радио пьесасын Кол Израильдегі радио драмалық байқауына жіберіп, бірінші жүлдені жеңіп алды. Дэвид Левиннің режиссерлігімен қойылған спектакль бірнеше рет көрсетілді. Левиннің ағылшын тіліне аудармасы 1969 жылы Италиядағы радио драмалық байқауда бірінші орын алды. Кейіннен ол "Финал" кітабында жарияланды. 1967–1970 жылдары Левин өзін саяси сатираға арнады. 1968 жылдың наурыз айында Эдна Шавитпен бірлесіп "Сен, мен және келесі соғыс" атты кабаре шоуын дайындауға кірісті. Шоу 1968 жылдың тамызында Тель-Авивтегі Бар Барим клубында Тель-Авив университетінің театр факультетінің төрт студенті – Бат Шева Зейслер, Шифра Милштейн, Гад Кейнар және Рами Пелег қойды. Дэнни Трейц продюсерлік жұмысын атқарды. Содан кейін Левин "Кетчуп" атты сатиралық пьеса жазды. Оның інісі Дэвидтің режиссерлігімен 1969 жылдың наурыз айында Тель-Авивтегі Сатирикалық кабаренің жертөлесінде қойылды. Осы екі жұмысында Левин Израиль әскери пафосын (алты күндік соғыстың соңында генерал Шмуэль Гоненнің жеңіс сөзінің "11 минуттық соғыс үшін Жеңіс шеруі" пародиасы), Израиль саясаткерлерінің әлсіздігі мен өзіне қанағаттанғандығын ("Жақын Шығыстағы бейбіт келісімдер туралы әңгімелер") және қайғыны ("Қала зираттарындағы алаңдар") сатиралық тұрғыдан бейнеледі. "Сен, мен және келесі соғыс" және "Кетчуп" жұмыстарынан кейін Левинге қатысты сын 1970 жылдың сәуірінде Камери театры қойған үшінші саяси пьесасы "Ванна патшайымы" ("מלכת אמבטיה") премьерасынан кейін күшейді. Дэвид Левин осы даулы пьесаны режиссерлік етті, онда тілді ұстамсыз қолданып, "Байлау" сияқты провокациялық көріністерді қосты, онда Ысқақ әкесі Ыбырайымнан оны өлтіруден тартынбауын өтінеді, ал "Сөздер" Израильдің сөйлеу шеберлігі мен мақтандығын сатиралайды. Бұл пьеса белгілі бір театр сахнасында қойылғандықтан, бұрын-соңды болмаған халықтың наразылығын тудырды. Көрермендер наразылық білдіріп, қойылымдарды тоқтатуға тырысты. Ұлттық діни партия, олардың пікірінше, Киелі кітапқа құрметсіздік жасайтын әнді цензуралауды талап етті. Үкімет театрға қаржылық қолдау көрсетуді тоқтатумен қорқытты. Сын пьесаның өзіне де қатысты: "Біздің ашық жараларымызға тұз себуге тырысатын кемшілік диалогтар мен әндердің үйлесімділігі" (доктор Хаим Гамзу); "Бұл "театрлық қоқысы" (махазевел) бәрімізді жеккөрінішті кісі өлтірушілер, милитаристік, қанға жанымды мемлекеттің азаматтары етіп көрсетеді" (Ури Порат); және "окопта қаза тапқан жас әйелдің жесірімен сұхбаттасуға келген тілші туралы көрініс, онымен махаббат жасайды, мұндайды тек жын немесе денсаулығы кем адам ғана ойлап табуы мүмкін – бұл мыңдаған қайғылы ата-аналарды зұлымдықпен қорлау" (Реувен Янаи). Левиннің қарсылығына қарамастан, театр басшылығы осы наразылықтардан кейін, он тоғыз қойылымнан кейін спектакльді жабу туралы шешім қабылдады.

In 1967, Levin published a poem called "Birkot ha Shahar" (the name of the Jewish "dawn blessings") in the literary journal Yochani, and was met with critical acclaim. The poem was later reprinted in his poetry collection Life of the Dead. In Haaretz he published the stories "Stubborn Dina" (1966) and "Pshishpsh" (1971, also published in the book The Eternal Invalid and the Beloved), as well as the verse cycles "Party Song of the Wicked: An Idyll" (1968, later appeared in Life of the Dead) and "Flawed People" (1970). Following Meir Wieseltier's invitations, he began in 1971 to publish stories, poems, and verse in the literary journal Exclamation Point (סימן קריאה): "The World of the Sycophantes" in 1973, "A Hunchback Finds a Prostitute" in 1976, "Life of the Dead" in 1981, and others. Also in 1967, Levin sent a radio play called Catch the Spy to a radio drama competition at Kol Israel, winning first prize. The show, under the direction of David Levin, was broadcast several times. Levin's translation into English won first prize in 1969 in a radio drama competition in Italy. It was later published in the book Finale. In 1967–70, Levin devoted himself to political satire. In March 1968 he began working on a cabaret show entitled You, Me and the Next War, with Edna Shavit. The show was mounted in August 1968 at the Bar Barim club in Tel Aviv by four of Shavit's students from the theatre department at Tel Aviv University: Bat Sheva Zeisler, Shifra Milstein, Gad Keynar and Rami Peleg. Danny Tracz was the producer. Next, Levin wrote a satire called Ketchup. Under the direction of his brother, David, it was performed in the basement of the Satirical Cabaret in Tel Aviv in March 1969. In these two works, Levin mocked Israeli military pathos (as in the parody "Victory Parade for the 11 Minutes War" of the victory speech by General Shmuel Gonen at the close of the Six Day War), the impotence and complacency of Israel's politicians ("Peace Talks in the Middle East"), and presented a macabre treatment of bereavement ("Squares in the Cemetery"). The criticism directed at Levin following You, and Me and the Next War and Ketchup deepened after the premiere of his third political play, Queen of a Bathtub ("מלכת אמבטיה), produced by the Cameri Theater in April 1970. David Levin directed the controversial play, which made pointed use of vulgarity, and contained provocative sketches such as "The Binding" in which Isaac begs his father Abraham not to hesitate to slaughter him, and "The Courting" which mocks Israeli volubility and arrogance. Perhaps because it was presented on the stage of an established theater, the play aroused an unprecedented storm of public opinion. Viewers protested and made a disturbance during the performances. The National Religious Party demanded censorship of a song that, in its opinion, profaned the honor of the Bible. The government threatened to withdraw its financial support from the theater. The criticism further addressed the play itself: "a combination of flawed dialogues and ditties attempting to toss salt on our open wounds" (Dr. Haim Gamzu); "This 'theatrash' (mahazevel) makes us all out to be despicable killers, citizens of a militarist, bloodthirsty state." (Uri Porat); and "a scene about a reporter, who comes to interview a young widow whose husband died in the trenches, and makes love with her, only a demonic or infirm mind could devise it's a malicious abuse of thousands of bereaved parents" (Reuven Yanai). In spite of Levin's objections, the theater's management decided, in the wake of these outraged responses, to close the show after only nineteen performances.

Сыншылардың қолдауы

Левиннің алғашқы "көркем" пьесасы – "Соломон Грип" комедиясы, ол 1969 жылдың мамырында Хиллель Ниманның режиссерлігімен Ашық театрда тұңғыш рет қойылды. Ол келесі комедиясы – "Хефезбен" алғашқы үлкен қоғамдық табысына қол жеткізді, ол 1972 жылдың наурыз айында Хайфа театры сахнасында Одед Котлердің режиссерлігімен қойылды. Бұл пьесаны бұрын Камери мен Хабима театрлары қабылдамаған еді. Левиннің келесі пьесасы – "Я'акоби және Ледитанл", Левиннің өзі режиссерлік еткен тұңғыш пьесасы, 1972 жылдың желтоқсанында Камери театрында алғаш рет көрсетілді. 1970 жылдары ол Хайфа театры мен Камериде (төмендегі пьесалар тізімін қараңыз) негізінен қойылған пьесаларды жазуды және режиссерлік етуді жалғастырды. Осы кезеңде Левин екі сценарий жазды: Дэнни Вулманның 1972 жылы түсірген "Флох" және Витек Трачтың 1977 жылы түсірген "Романтикалық тақырыпта фантазия". Екі фильм де сыншылардың мақтауына ие болды, бірақ көрермендерге ұнамады. 1981 жылы "Әйүптің азабы" пьесасынан кейін үлкен дау пайда болды. Пьесада Йосеф Кармон сомдаған жалаңаш Әйүптің Цезарь сарбаздары анус арқылы тікелей қадап, оны цирке сатуы және оның өлім келегі көрермендерді тарту үшін көрсетілуі суреттелген. Сол кездегі Білім және мәдениет вице-министрі Мириам Таасе Глейзер Кнессет трибунасынан мемлекеттің "бір жалаңаш адам он минут бойы барлық жеке мүшелерін көрсетіп тұрған" театрды қаржыландыру қажеті жоқ екенін мәлімдеді. Левиннің келесі пьесасы – "Бабылдың ұлы бәдесі" (1982) тіпті Камери театры актерлері, әсіресе Йосси Ядин арасында қарсылық тудырды. Осы қарсылықтың нәтижесінде пьеса 20 минутқа қысқартылды. Левин 1982 жылдың қазанында Нев Зедек театрында ашылған "Патриот" пьесасымен саяси жазуға оралды, режиссерлігін Одед Котлер жүзеге асырды. Пьесада АҚШ-қа эмиграцияға рұқсат сұраған израильдік азамат туралы айтылады. Американдық консул одан анасына түкіруді, араб баласының бетін тебуді, содан кейін Құдайды қорлауды талап етеді. Фильм және драма сын кеңесі пьесаны толығымен тыйым салғанмен, Котлер оны қоюға шешім қабылдады. Сол кездегі үкіметтің заң кеңесшісі Ицхак Замир цензура заңын бұзғаны үшін театр басшылығына қылмыстық іс қозғауды ұсынды. Пьеса редакцияланғаннан кейін ғана қойылды. 1980 жылдары кейбір сыншылар Левиннің пьесаларында ("Якиш пен Пупше", "Хамитлабет") материалды қайталағанын айыптады, бірақ оның кейінгі пьесалары ("Ұйықтаған бала", "Қараңғыдағылар", "Тынығу" және т.б.) кеңінен мақтауға ие болды. 1994 жылы "Ұйықтаған бала" Израильдің белгілі режиссері Рам Ловидің телефильміне айналдырылды. Гил Шохаттың "Баланың арманы" операсы 2010 жылдың қаңтарында Израиль операсының 25 жылдығына арналған премьерасынан кейін қойылды. Декорациялар мен костюмдерді Готфрид Хельнвайн жасады, ал қойылымды Камери театрының көркемдік директоры Омри Ницзан қойды, ол Шохатқа пьесаны либреттоға бейімдеуге көмектесті. Левин сондай-ақ танымал әндер жазды ("Мистер. Жақында" және "Миссис. Уже" әнін Ехудит Равиц орындады, "Құсқа не қажет" және "Электр бағанасында екі адамға орын жетпейді" әнін Ахарит Хаямим орындады, "Мен күннен күнге өмірімді жалғастырамын" әнін Рита орындады, "Лондон" әнін Чава Альберштейн орындады); екі прозалық кітап ("Мәңгілік мүгедек және сүйіктісі" және "Отырған әйелдің артында тұрған адам") және поэзия кітабы ("Өліктердің өмірі") жариялады; сондай-ақ "Лейла Гов" ("Чупак пен Афчуктың әдемі әзілдері") телешоуының эпизодтарын жазып, режиссерлік етті.

Levin's first "artistic" play was the comedy Solomon Grip, which premiered in May 1969 at the Open Theater under direction of Hillel Ne'eman. He achieved his first great public success with his next comedy, Hefez, which was mounted on the stage of the Haifa Theater in March 1972, directed by Oded Kotler. This play had previously been passed up by the Cameri and Habima. His next play, Ya'akobi and Leidental, the first that Levin also directed, was first presented in December 1972 at the Cameri Theater. During the 1970s, he continued to write and direct plays that primarily appeared at the Haifa Theater and Cameri (see the list of plays below). During this period Levin also wrote two screenplays: Floch, directed by Danny Wolman in 1972, and Fantasy on a Romantic Theme, directed by Vitek Tracz in 1977. The two movies earned the acclaim of critics, but not the public. The next great tempest occurred in the wake of the play Job's Passion in 1981. The play included a scene in which the naked Job, in the person of Yosef Carmon, is impaled through his anus on a pole by the Caesar's soldiers, and is sold to a circus so that his death throes can draw a crowd. Miriam Taaseh Glazer, at the time the Deputy Minister of Education and Culture, announced from the Knesset dais that the State need not fund a theater "where a naked guy hangs for ten minutes with all his privates waving around." Levin's next play, The Great Whore of Babylon (1982), aroused opposition even among his colleagues the Cameri Theater actors, chiefly Yossi Yadin. Following this opposition, the play was cut by 20 minutes. Levin returned to political writing in The Patriot, which opened October 1982 at the Neve Zedek Theater, directed by Oded Kotler. The play is about an Israeli citizen who asks to emigrate to the United States. The American consul asks him to spit on his mother, kick an Arab boy's face, and afterward, to taunt God. Although the Council for Film and Drama Criticism banned the entire play, Kottler decided to present it. Yitzhak Zamir, then the government's legal counsel, recommended indictments against the theater management for transgressing censorship law. The play was allowed to go on only after it was edited. During the 1980s, some of the critics charged that Levin was repeating material in his plays (Yakish and Poupche, Hamitlabet), although his later plays (The Dreaming Child, Those Who Walk in the Darkness, Repose, and others) received widespread acclaim. In 1994, The Dreaming Child was adapted as a television film by noted Israeli director Ram Loevy. The opera The Child Dreams, composed by Gil Shohat, premiered in January 2010 on the occasion of the 25th anniversary of the Israeli Opera. Sets and costumes were designed by Gottfried Helnwein, and the production was directed by Omri Nitzan, Artistic Director of the Cameri Theater, who also helped Shohat adapt the play into the libretto. Levin also wrote popular songs ("Mr. Almost and Mrs. Already" recorded by Yehudit Ravitz, "What Does the Bird Care" and "Not Enough Room for Two on the Electric Pole" recorded by Aharit Hayamim, "I Live From Day to Day" recorded by Rita, "London" recorded by Chava Alberstein); published two books of prose (The Eternal Invalid and the Beloved and A Man Stands Behind a Seated Woman) and a book of poetry (Life of the Dead); and composed and directed episodes of the TV show Layla Gov ("How We Played Pranks of Chupak and Afchuk").

Марапаттар мен мойындау

1994 жылы Левин әдебиет саласындағы Биалик сыйлығын Меир Визельтьемен бірлесіп алды. Левиннің қазасы оның ерте шығармаларына жаңа қызығушылықты қайта жақындырды. Израильдің «Хабима» театры Левиннің бірнеше пьесасын қойды. «Сен, мен және келесі соғыс» атты саяси сатираның жаңартылған нұсқасы 2004 жылдан 2008 жылға дейін Барт Берман фортепианода орындаған түпкілікті актерлік құрамымен сахнаға қойылды. 2000 жылы музыкант Дюди Леви «Hanoch Levin Project» дискісін шығарды, онда Ханок Левиннің өлеңдеріне жазылған он бір ән енді.