Кіріспе

Қаржылық өтемақының бір түрі. Қалдықтар – актерлерге, кино немесе теледидар режиссерлеріне және телешоулар мен фильмдерді жасауға қатысқан басқа да адамдарға кабельдік қайта көрсетілімдер, синдикация, DVD шығару немесе стримингтік медиаға лицензия беру жағдайларында төленетін қаржылық өтемақылар. Қалдықтар SAG-AFTRA, Америка Режиссерлер Гильдиясы және Америка Жазушылар Гильдиясы сияқты салалық кәсіподақтар есептеп, басқарады. Бұл сөз көбінесе көпше түрінде қолданылады.

Тарих

Технологиялық жетістіктер қалдық төлемдердің пайда болуына себеп болды, ал олардың эволюциясын осы технологиялардың өркендеуімен байланысты қарастыруға болады.

Радио

АҚШ радиожелілерінде авторлық төлемдер пайда болды. Көшбасшы елдегі тыңдармандарға арналған тікелей эфирдегі радиобағдарламалар әдетте АҚШ-тың шығыс және батыс жағалаулары арасындағы уақыт айырмашылығын ескере отырып, екі немесе үш рет орындалды. Орындаушыларға әр орындалуы үшін төленді. 1930 жылдардың соңында аудио "транскрипциялық дискі" технологиясы кеңінен қолжетімді болғаннан кейін, бастапқыда тікелей эфир желісіне қосылмаған радиостанцияларға жіберу үшін жазбалар жасауға пайдаланылды. Дыбыс сапасы жақсарған сайын, радиожелілер оларды батыс жағалаудағы эфирді уақыт бойынша ықшамдату үшін қолдана бастады, соның нәтижесінде бірнеше рет орындау қажеттілігі болдырмады. Орындаушылар дайын күйде ұсталып, техникалық мәселелер туындаған жағдайда екінші орындалуы үшін ақы алатын. Осылайша, жазбадан алынған орындалулар үшін авторлық төлемдердің негізі қаланды.

Теледидар

1950 жылдардың басында теледидарда да ұқсас өзгеріс болды. Алғашқыда теледидар хабарларының көп бөлігі тікелей эфирде көрсетілген өнерлері немесе театрлар үшін түсірілген ескі фильмдерден тұрды. Шығыс жағалаудағы тікелей эфирлер киноскопқа түсіріліп, бірнеше сағаттан кейін батыс жағалауда көрсетілуге мүмкіндік берді, сондай-ақ бұл бағдарламаларды қалағанша қайта көрсетуге де жағдай жасады. 1952 жылы Рональд Рейганның көп еңбегінің арқасында осы теледидардың қайта көрсетілімдеріне сыйақы төлемдері ұзартылды, оның Screen Actors Guild (SAG) президенті лауазымындағы бірінші мерзімі 1947 жылдан 1952 жылға дейін жалғасты. 1953 жылы WGA телешоулар үшін жасалған қайта көрсетілімдерге бес ретке дейін сыйақы төлемін келісті. Бұл беймәлімдікке байланысты SAG актерлері 1959 жылдың күзінде Рональд Рейганды SAG президенті етіп қайтадан сайлады. Рейган ақпан айында SAG-дан ереуілге рұқсат сұрады және актерлер 1960 жылдың 7 наурызында жұмыс тоқтату туралы келісімге келді, бұл Голливудтағы алғашқы толыққанды индустриялық ереуіл болды. Universal Pictures студиясынан бастап, студиялар фильмдерге сыйақы төлеуге келісті, бірақ тек 1960 жылдан кейін түсірілген фильмдер үшін ғана. Олар 1948-1960 жылдар аралығында түсірілген фильмдер үшін 2,25 миллион доллар көлемінде бір реттік төлем жасады, ал 1948 жылға дейін түсірілген фильмдерге ешқандай сыйақы төленбеді. (Сыйақы төлеміне қатысы жоқ, Рейган SAG актерлері үшін денсаулық сақтану және зейнетақыны да қамтамасыз етті.) Бұл Микки Руни, Гленн Форд және Боб Хоуп сияқты ескі актерлерді ашуландырды, олар Рейганды және SAG кеңесін әлсіз келіссөздер жүргізгені үшін кінәлады, бірақ 1960 жылдың сәуір айында SAG ұсынысты қабылдауға дауыс берді және жұмысқа қайта оралды.

Жаңа медиа

2007 жылы кәсіподақтармен келіссөз жүргізетін өнеркәсіптік топ – Кино және теледидар продюсерлерінің альянсы (AMPTP) онлайн медианың дамуына жауап ретінде қазіргі қалдық төлемдер жүйесін тоқтатуды ұсынды. Оның орнына, қалдықтарды біріктіруді ұсынды, осылайша студиялар актерлерге, режиссерлерге және сценаристтерге пайдаға негізделген формула бойынша төленген ақыға жұмсаған шығындарын өтей алады, бұл теледидардан түскен пайданың азаюына қарамастан қалдық төлемдердің өзгермей қалуы мәселесін шешер еді. Америка сценаристтер гильдиясының (WGA) мүшелері жоғары қалдық төлемдері үшін келіссөздер жүргізуге бекінді. AMPTP онлайн фильмдер мен телешоулардың сатылуына қалдық төлемдерді кем дегенде үш жылға ұзартуға қатысты қатаң қарсылық білдірді, "нарықтың шындығына, көрермендердің жаңа талаптарына және жаңа технологияларға бейімделу қажеттігін" айтты.

Қалдық төлемдерді есептеу күрделі және бірнеше факторға байланысты, соның ішінде гильдияға мүшелік, бастапқы төлем, жұмсалған уақыт, өндіріс түрі (мысалы, эфирлік теледидар, DVD, жарнамалық қолдаумен ағымдағы трансляция, онлайн сатып алулар) және бұл ішкі немесе шетелдік нарыққа қатысты ма, деген сияқты мәселелерге байланысты. Сонымен қатар, қалдық төлемдер үнемі өзгереді: гильдиялар AMPTP-мен үш жыл сайын жаңа келісімшарттар жасасады, ал прайм-тайм теледидары үшін қалдық төлемдер көбінесе жыл сайын артады, себебі олар "тікелей немесе жанама түрде жалақының ең төменгі шегіне байланысты, ол жылына бірнеше пайызға өседі". Басты рөлдерді сомдаған актерлер көбінесе үлкен қалдық төлемдер алады. Шындығында, актер неғұрлым танымал болса, оның қалдық төлемі де соғұрлым жомарт болады. Мысалы, Том Круз сияқты белгілі актерлер "қалыпты" қалдық төлемдеріне қоса DVD сатудан да үлес алады. Барлық "авторлық құқығы танылған" сценаристтер қалдық төлемдерге құқылы, ал нақты авторлық құқығының түрі қалдық төлемдерінің мөлшерін анықтайды. Мысалы, "сценарий авторы" деген авторлық құқығы 100% қалдық төлем бөлуді қамтамасыз етеді, "сценарий/телеспектакль авторы" – 75%, ал "адаптация авторы" – 10%.

Мысалдар

Кейде, егер рольі шағын болса немесе фильм немесе телешоу сәтті болмаса, қалдық төлемдер өте аз болуы мүмкін. Мысалы, актер Джефф Коэн "The Facts of Life" сериалының бір эпизодында ойнағаннан кейін 0,67 долларлық қалдық чегін алды; ол оны Studio City қаласындағы "Maeve's Re$iduals" деп аталатын бұрынғы барға апарды, онда SAG AFTRA қалдық чектерін 1 доллардан кем сомаға тегін сусындарға айырған. Ал "Шоушенк құтқарылуы" фильмінде Уорден Нортон рөлін сомдаған Боб Гантон, фильмнің 2004 жылы, фильм шыққаннан кейін он жыл өткен соң, тіпті 2014 жылы да "өте айтарлықтай табыс" таба беретінін айтты, себебі ол фильм үздіксіз қайта көрсетіліп тұрды. 2014 жылы "Достар" сериалының актрисасы Лиза Кудроу бұрынғы менеджеріне 1,6 миллион доллар төлеуге міндеттелді, ол Кудроудың қалдық табысының 5% оған тиесілі деп талап еткен, бұл жұмысқа ол келіссөздер жүргізген. Жарналы түрде жарияланған деректерді пайдаланып, бір сарапшы Кудроудың қалдық төлемдерін кем дегенде 2,3 миллион доллар, ал тіпті одан да көп деп бағалады.