Кіріспе

Телевизиялық жарнама (телевизиялық ролик, тележарнама, коммерция, сюжет, телесюжет, ролик, жарнама, телереклама немесе жай ғана жарнама деп те аталады) – ұйым өндірген және төленген телевизиялық бағдарламаның бір бөлігі. Ол өнімді, қызметті немесе идеяны насихаттайтын және оны талқылауға бағытталған хабарды жеткізеді. Жарнамашылар мен маркетологтар мұндай жарнамаларды ТВ роликтері деп атайды. Жарнамалық кірістер көптеген жеке меншік телеарналарды қаржыландырудың маңызды бөлігін құрайды. 2010 жылдары роликтердің саны тұрақты түрде өссе, әр ролик ұзақтығы қысқарды. Мұндай жарнамалар телевизия тарихының басынан бері алуан түрлі тауарлар, қызметтер мен идеяларды насихаттап келеді. АҚШ-тағы Nielsen Media Research немесе Ұлыбританиядағы BARB сияқты компаниялар өлшегендей, телебағдарламалардың көрермендер саны тележарнамаларды орналастыру үшін жиі қолданылады, соның салдарынан телехабар берушілерге белгілі бір желіде, телебағдарламада немесе күнің уақытында (күннің бөлігі деп аталады) жарнама беру үшін қанша төлеу керектігі анықталады. Көптеген елдерде, соның ішінде АҚШ-та, саяси науқан кезінде телеарналарда науқандық жарнамалар жиі кездеседі. Франция сияқты басқа елдерде теледидардағы саяси жарнамаларға қатаң шектеулер қойылған, ал Норвегия сияқты кейбір елдер саяси жарнамаларды толығымен тыйым салған. АҚШ-тағы алғашқы ресми төленген тележарнама 1941 жылдың 1 шілдесінде сағат 14:30-да Нью-Йорк станциясы WNBT (кейіннен WNBC) арқылы Бруклин Доджерс және Филадельфия Филлиз арасындағы бейсбол ойыны алдында көрсетілді. Bulova сағаттары үшін компания төлеген жарнама құны 4,00-ден 9,00 долларға дейін ауысқан (мәліметтер әртүрлі), WNBT сынақ үлгісі уақытты көрсетуге арналған тілшесі бар сағатқа ұқсас етіп өзгертілді. "Bulova Watch Time" деген сөздері бар Bulova логотипі сынақ үлгісінің төменгі оң жақ бөлігінде пайда болды, ал секунд тілі бір минут бойы сағат дискісін айналды. Ұлыбританиядағы алғашқы тележарнама 1955 жылдың 22 қыркүйегінде ITV арнасында Gibbs SR тіс пастасын жарнамалаған. Азиядағы алғашқы тележарнама 1953 жылдың 28 тамызында Токиодағы Nippon Television арнасында Seikosha (кейіннен Seiko) жарнамасын көрсетті; сонымен қатар, ол қазіргі уақытты көрсететін сағатты көрсетті. Телевизиялық нарық осылайша өсті, 2018 жылы АҚШ-та тележарнамаға жұмсалатын шығын 69,87 миллиард долларға жетеді деп болжанып отыр.

Жалпы мәліметтер

Телевизиялық жарнама үш негізгі міндетті қамтиды: телеарна стандарттарына сай келетін тележарнама жасау, жарнаманы қажетті тұтынушыға жеткізу үшін телеарнаға орналастыру, содан кейін осы жарнамалардың нәтижелерін, инвестицияның қайтарымын қоса, өлшеу. Бірінші қадамды орындау әлемнің әртүрлі аймақтарындағы қағидаларға байланысты әртүрлі мағына береді. Мысалы, Ұлыбританияда Clearcast органы рұқсат беруі керек. Тағы бір мысал – Венесуэла, онда CNAC деп аталатын орган рұқсат беруді басқарады. Рұқсат беру телеарналарға жарнама мазмұны заң талаптарына сәйкес екендігіне кепілдік береді. Осы себепті, тамақ және медициналық өнімдерге, сондай-ақ құмар ойындары жарнамасына кейде арнайы ұзартылған рұқсат қолданылады. Екіншісі – тележарнаманы жеткізу процесі, ол әдетте пост-өндіріс компаниясының, медиа агенттігінің, жарнама тарату мамандарының және соңғы мақсат – телеарналардың қатысуын қамтиды. 2018 жылдың қарашасында Нью-Йоркте өткен TV Week іс-шарасында Turner Broadcasting System компаниясы тележарнама моделін бұзылған деп сипаттады.

Интернет және цифрлық

Алайда, жоғары деңгейлі медиа қызметтерінің пайда болуымен, Интернет өзі теледидар платформасына айналды, демек теледидар жарнамасына да мүмкіндік туды. Теледидарға жатқызылуы – бұл телерекламаның тұтынушыларға тигізетін әсерін өлшеуге арналған маркетингтік ұғым. Ал, мақсатты жарнаманы цифрлық платформаларда қолдану арқылы бірдей бағдарламаны көретін екі адамға әртүрлі жарнамалар көрсетілуі – адрестеуге қол жеткізілетін теледидардың мүмкіндігі.

Цифрлық теледидар жазулары мен жарнаманы өткізіп жіберу

1980-ші жылдары видеокассета жазғыштары (ВКР) танымал болғаннан кейін телеиндустрия пайдаланушылардың жарнамаларды жылдам өткіріп жіберу әсерін зерттеуге кірісті. Жарнама агенттіктері бұл тенденцияға қарсы күресіп, жарнамаларды көбірек ойын-сауыққа толы жасады. Цифрлық бейне тіркегіштердің (цифрлық теледидар тіркегіштер немесе DTR деп те аталады), мысалы TiVo, Sky+, Dish Network және Astro MAX сияқты, телебағдарламаларды қатты дискіге жазуға мүмкіндік беретін қызметтер де көрермендерге жарнамаларды жылдам өткіріп жіберуге немесе автоматты түрде секіріп өтуге мүмкіндік берді. 2008 жылдың соңында Ұлыбританиядағы үй шаруашылықтарының 22%-ы DTR-ге ие болды. Бұл үй шаруашылықтарының көп бөлігі Sky+ желісін пайдаланды және олардан алынған деректер (33 000-нан астам адамнан құралған SkyView тобы арқылы жиналған) үй шаруашылығы DTR-ге ие болғаннан кейін 17%-ға көбірек теледидар көретінін көрсетті. Олардың көру уақытының 82%-ы жарнамаларды жылдам өткіріп жібермейтін, тікелей эфирдегі стандартты теледидар көруге арналды. Көру уақытының 18%-ы уақыт бойынша ығыстырылған (яғни, тікелей эфирде көрсетілмеген), көрермендер жарнамалардың 30%-ын қалыпты жылдамдықпен көреді. Жалпы алғанда, DTR-ге ие болу көрермендерге DTR орнатылғанға дейін қарағаннан 2%-ға көбірек жарнаманы қалыпты жылдамдықпен көруге мүмкіндік береді. SkyView деректері Broadcasters’ Audience Research Board (BARB) және Лондон бизнес мектебінің DTR-дің нақты мінез-құлқына қатысты зерттеулерімен расталады.

Өнімді орналастыру

Телевизиялық жарнаманың басқа түрлеріне телешоулардың өзінде өнімдерді жасыру арқылы жарнамалау кіреді. Мысалы, "Extreme Makeover: Home Edition" бағдарламасы Sears, Kenmore және Home Depot компанияларын осы компаниялардың өнімдерін нақты қолдану арқылы жарнамалайды, ал NASCAR жарысының Monster Energy Cup сияқты кейбір спорттық іс-шаралар демеушілердің атымен аталады, жарыс машиналарын да жиі жарнамалармен жабады. Бүгінгі спорттық жарнамалар көбінесе шекараны кеңейтеді немесе цифрлық технологияларды пайдаланып, жаңа әдістерді сынап көреді, бұл теледидар мен радиодағы дәстүрлі 30 секундтық "тақталар мен нүктелер" деп аталатын жарнамаларға тәуелділікті азайтады. Сонымен қатар, компаниялар спорттық контентпен тығыз байланысты болуда, әсіресе егер бұл оларды 18-ден 34 жасқа дейінгі, көп ізделіс жасалатын ер және әйелдерден құралған цифрлық аудиториямен байланыстырса. Солтүстік Америкадағы көптеген ірі спорттық ареналар коммерциялық компаниялардың құрметіне аталған, мұндай мысалдар Wrigley Field-ке дейін жетеді. Онлайн видео ағыны сияқты жаңа платформалар арқылы таратылатын телебағдарламалар да теледидарлық жарнамадан табыс табудың дәстүрлі әдістеріне жаңа мүмкіндіктер ұсынады.

Жасырын жарнамалар

Жарнаманың тағы бір түрі, көбінесе сол арнадағы телешоуларды жарнамалау үшін, теледидар экранының төменгі жағында жарнамалық жапсырма пайда болады, ол суреттің бір бөлігін жабады. "Баннерлер" немесе "Логотиптік қателер" деп аталатын бұл жарнамаларды бұқаралық ақпарат құралдары Екіншілік Оқиғалар (2Е) деп атайды. Бұл, қатты ауа райы ескертулері сияқты жасалады, бірақ олар жиірек кездеседі. Олар кейде экранның 5-10 пайызын ғана алып жатады, бірақ ең жоғары жағдайда көру аймағының 25 пайызына дейін жабуы мүмкін. Бағдарлама мазмұнының бөлігі болып табылатын субтитрлер баннерлермен толығымен жасырылуы мүмкін. Кейбіреулері тіпті дыбыс шығарып немесе экранда жылжып тұрады. Мысалы, телешоудың премьерасына бірнеше ай бұрын көрсетілген Three Moons Over Milford телешоуының 2Е жарнамалары. Экранның төменгі сол жағындағы 25 пайызын алып жатқан бейнеде басқа телебағдарлама кезінде кометаның Айға соқтығысып, одан жарылыс болатын көрініс көрсетілді. Тағы бір мысал Польшада жаңа телешоулардың немесе сол телешоудың жаңа маусымдарының премьераларын көрсету үшін қолданылады. TVP одан да бір қадам басып, экранда тек шоудың премьерасы көрсетілетін арнаны ғана емес, сонымен қатар оның серік арнасын да көрсетіп жапсырма жасайды.

Интерактивті жарнамалар

Онлайн-видео каталогтар – интерактивті жарнаманың пайда болатын жаңа түрі. Олар негізінен теледидар үшін жасалған жарнаманы еске түсіруге және оған реакция беруге көмектеседі. Бұл каталогтар брендпен өзара әрекеттесуді кеңейтетін, жауап парақтары және «қоңырау шалуға түрту» сияқты қосымша қызметтерді де ұсыну мүмкіндігіне ие. Зерттеушілер кейбір тұтынушылар тобы мен жарнама түрлері үшін стандартты сызықтық жарнама форматының интерактивті жарнамадан артық екенін анықтады. Атап айтқанда, жүйенің (көбінесе визуалды немесе сөздік) ерекшеліктері мен тұтынушылар тобының қажеттіліктерінің (ақпаратты визуалды немесе сөздік түрде алуды қалауы) арасындағы когнитивтік «сәйкестік» маңызды болып көрінеді.

Сауда үзілістерінің қысқаруы

2008-09 жылғы телесезон кезінде Fox жаңа стратегияны сынап көрді, оны арна "Қашықтан тегін теледидар" деп атады. Fringe және Dollhouse эпизодтарында шамамен он минуттық жарнамалар болды, бұл басқа бір сағаттық бағдарламалардан төрт-алты минутқа кем. Fox қысқа жарнамалық үзілістер көрермендердің назарын көбірек аударатынын, жарнама берушілер үшін брендті жақсырақ есте сақтауға көмектесетінін, сондай-ақ арна ауыстыруды және жарнамаларды жылдам өткіріп жіберуді азайтатынын мәлімдеді. Дегенмен, бұл стратегия арнаның күткендей табысқа жете қоймады және оның болашақта жалғасатыны белгісіз. 2018 жылдың мамыр айында Fox Networks Group өз арналарында, негізінен спорттық іс-шаралар кезінде, сондай-ақ Fox Broadcasting Company-дегі кейбір бағдарламаларда бір минуттық жарнамалық үзілістерді сынап көретінін хабарлады. Мұндай үзілістердегі жарнамалардың құны жоғарырақ болады және жарнама берушілердің көп бөлігі осы құнға төлеуге дайын болмайды. Сондай-ақ 2018 жылы NBC көптеген бағдарламалардағы бірінші блоктан кейін бір минуттық жарнамалық үзілістерді пайдаланды. Бұл "басым блоктар" тікелей эфирде бағдарламаны тамашалайтын көрермендерді ұстап тұруға бағытталған, ал жарнама берушілер NBC-дегі жарнамалар үшін көбірек төлейді.

Жарнамамен балалар

Балалар жарнаманың әсеріне түрліше түсінікпен жауап бере алады, ал олардың реакциясы жас, білім деңгейі және тәжірибесі сияқты бірқатар факторларға байланысты болады. Екі жасқа дейінгі балалар телебағдарламалар мен жарнаманы ажырата алмайды, бірақ үш пен алты жас аралығындағы балалар ажырата алады. Жеті мен он бір жас аралығындағы балалар өнім сатылып жатқанын түсінеді, сату тактикасын анықтай алады және нашар сатылатын тауарларды сатып алуға дайын болуы мүмкін, сондықтан оларға не сатылып жатқанын толық түсінбеуі де мүмкін. Он екі мен он үш жастағы жасөспірімдер сатылып жатқан өнімді түсініп, оны сатып алуды қалайтындарын не қаламайтындарын шеше алады. Дегенмен, олар жасырын орналастырылған өнімдерді байқамай немесе танымал адамдардың жарнама үшін ақы алатынын түсінбеуі мүмкін. Он төрт жастан асқан балалардың дұрыс шешім қабылдауға және сатып алуға қажетті пікір қабылдау қабілеті жетілмеген болуы мүмкін, сондай-ақ нарық қалай жұмыс істейтінін толық түсінбеуі мүмкін.

Сипаттамалары

Жарнама агенттіктері өзінің шығармашылық маркетингтік кампанияларында көбінесе юморды құрал ретінде пайдаланады. Көптеген психологиялық зерттеулер юмордың әсерін және олардың жарнамалық ықпал етуге қатысын көрсетуге тырысты. Анимация жарнамаларда жиі қолданылады. Суреттер қолмен салынған дәстүрлі анимациядан компьютерлік анимацияға дейін алуан түрлі болуы мүмкін. Анимациялық кейіпкерлерді пайдалану арқылы жарнамаға актерлермен немесе қарапайым өнім көрсетілімімен қол жеткізу қиын болатын ерекше тартымдылық қасиет беруге болады. Анимация жарнаманы сәндегі өзгерістерден қорғайды, осылайша ол көнеріп қалмайды. Осы себепті анимациялық жарнама (немесе осындай жарнамалардың сериясы) ұзақ жылдар бойы, кейде ондаған жылдар бойы көрсетілуі мүмкін. Мысалы, Kellogg's дәнді дақылдарының Snap, Crackle and Pop және Tony the Tiger қатысқан жарнамалары. Анимация көбінесе нақты актерлермен үйлестіріледі. Анимациялық жарнамалар ұзаққа созылатын танымалдылыққа ие болуы мүмкін. Ұлыбританиядағы ең есте қаларлық тележарнамалар үшін ITV немесе Channel 4 сияқты арналарда өткізілетін дауыс берулерде, тізімнің жоғарғы сатыларында Smash және Creature Comforts сияқты анимациялық жарнамалар міндетті түрде болады. Басқа ұзақ мерзімді жарнамалық кампаниялар көрермендерді таң қалдырып, тіпті оларды жаңылыстыруы мүмкін, мысалы Energizer Bunny жарнамалар сериясы. Бұл 1980-ші жылдардың соңында қарапайым салыстыру жарнамасы ретінде басталды, онда батареямен жұмыс істейтін қояндардың толы бөлмесі барабандарын соғып, тек Energizer батареясымен жұмыс істейтін қоян ғана тоқтап қалмады. Бірнеше жылдан кейін осы жарнаманың жаңартылған нұсқасында Energizer қояны сахнадан қашып, алға жылжиды (диктордың айтуынша, ол "тоқтамай, тоқтамай, тоқтамай" қояды). Содан кейін көрермендердің назарына тағы бір жарнама ұсынылды: олар келесі "жарнаманың" басқа танымал жарнамалардың пародисы екенін білмеді, Energizer қояны кенеттен жағдайға араласып, диктор "Әлі де тоқтамайды" дейді (Energizer Battery Company өнімдерінің басқа алдыңғы қатарлы батареялардан ұзаққа созылатынын көрсету үшін). Бұл жарнамалық кампанияға жуық он бес жыл уақыт кетті. Energizer Bunny сериясы Coors Light Beer жарнамасы, кинофильмдер және GEICO Insurance компаниясының қазіргі жарнамалары арқылы басқалармен еліктеліп келеді.

Халықтық музыканы қолдану

Көптеген теледидар жарнамаларында көзге түсетін және есте қалатын әндер немесе әуендер ("джинглдер") немесе ұрандар қолданылады, олар жарнамалық кампания аяқталғаннан кейін де теледидар көрермендерінің ойында ұзақ сақталады. Кейбір жарнамалық джинглдер немесе сөз тіркестері өздігінен дами алады, фильмдерде, телебағдарламаларда, журналдарда, комикстерде немесе әдебиетте пайда болады. Осы ұзақ сақталатын жарнама элементтері олар пайда болған демографиялық топтың мәдени тарихында орын алды деуге болады. Мысалы, 1950-1970 жылдар аралығында "Уинстон" темекісіне арналған жарнамалық кампанияда "Уинстон сияқты жақсы дәм тамаша" деген тұрақты сөз тіркесі қолданылды. Бұл диалогтың нұсқалары мен тікелей сілтемелер жарнамалық кампания аяқталғаннан кейін екі онжылдыққа дейін пайда болды. Тағы бір мысал – "Бөкені қайда?" деген сөз, ол 1984 жылғы президент сайлауында Уолтер Мондейл тарапынан қолдауға ие болды. Тағы бір танымал сөз тіркесі – "Құлап қалдым, тұра алмаймын", ол алғаш рет қолданылғаннан кейін жиырма жылдан астам уақыт өткен соң да кейде пайда болады. Кейбір жарнама агенттіктерінің басшылары бірнеше тұрақты ұрандарды жасады, мысалы Мэри Уэллс Лоуренс, ол "Сенімді болсаң, қолыңды көтер", "I♥ Нью-Йорк" және "Мидастың қолына сен" сияқты танымал ұрандардың авторы. 1970 жылдарға дейін теледидар жарнамаларындағы музыка көбінесе джинглдермен және қосымша музыкамен шектелді; кейде танымал әннің мәтіні белгілі бір өнімге арналған тақырыптық ән немесе джингл жасау үшін өзгертілді. Бұған мысал ретінде Gocompare.com жарнамасын қарастыруға болады, ол "Over There" әнін пайдаланады, бұл ән екі дүниежүзілік соғыста американдық әскерлер арасында танымал болған және Бірінші дүниежүзілік соғыста Джордж М. Кохан жазған. 1971 жылы Coca-Cola жарнамасына жазылған ән New Seekers тобының "I'd Like to Teach the World to Sing (In Perfect Harmony)" поп-хиті ретінде қайта жазылды, бұл кері жағдайға ұласты. Сонымен қатар, әнші-жазушы Пол Уильямс Crocker Bank жарнамасы үшін музыка жазды, оны ұзартып, The Carpenters "We've Only Just Begun" деп жазды. Кейбір поп және рок әндері жарнамада пайдалану үшін кавер-топтармен қайта жазылды, бірақ түпнұсқалық жазбаларды лицензиялау құны кейбір елдерде (соның ішінде АҚШ-та) 1980 жылдардың соңына дейін тым жоғары болды. Американдық теледидар жарнамаларында бұрын жазылған танымал әндерді пайдалану 1985 жылы Burger King Арета Франклиннің "Freeway of Love" әнінің түпнұсқалық жазбасын мейрамхананың теледидар жарнамасында қолданған кезде басталды. Бұл 1987 жылы Nike компаниясы The Beatles тобының "Revolution" әнінің түпнұсқалық жазбасын спорттық аяқ киім жарнамасында қолданған кезде де орын алды. Содан бері көптеген классикалық әндер осылай қолданылып келеді. Әндер сатылатын өнім туралы нақты бір мәнді көрсету үшін пайдаланылуы мүмкін (мысалы, Боб Сегердің "Like a Rock" әні Chevy жүк көліктері үшін), бірақ көбінесе тыңдаушылардың әнге деген жағымды сезімдерін өніммен байланыстыру үшін қолданылады. Кейбір жағдайларда әннің бастапқы мағынасы жарнамадағы қолданылудың мәніне мүлдем қатысы жоқ немесе тіпті керісінше болуы мүмкін; мысалы, Игги Поптың "Lust for Life" әні, героинге тәуелділік туралы ән, Royal Caribbean International круиздік компаниясын жарнамалау үшін қолданылды. Ірі әртістермен музыкалық лицензиялық келісімдер, әсіресе бұрын олардың жазбаларын осы мақсатта пайдалануға рұқсат бермегендер, мысалы, Microsoft компаниясының Rolling Stones тобының "Start Me Up" әнін және Apple Inc компаниясының U2 тобының "Vertigo" әнін пайдалануы, өзіндік жарнамаға айналды. Бастапқы кезеңдерде әндер көбінесе түпнұсқалық әртістердің қарсылығына қарамастан пайдаланылды, олар өздерінің музыкалық баспасын басқару құқығын жоғалтқан, ал Битлз музыкасы ең танымал жағдай болды; соңғы кезде әртістер өз музыкаларын жарнамаларда белсенді түрде пайдалануға шақырып, әндер жарнамаларда пайдаланғаннан кейін танымалдық пен сатылымға ие болды. Леви компаниясы өзінің жарнамаларында бірнеше хит-жұмыстарды ("Inside", "Spaceman" және "Flat Beat" сияқты әндерді) қолданған. 2010 жылы PRS for Music жүргізген зерттеулер The Polyphonic Spree тобының "Light & Day" әнінің Ұлыбританиядағы теледидар жарнамасында ең көп орындалған ән екенін көрсетті. Кейде белгілі бір әнді жарнамада қолдануға байланысты даулы реакция туындайды. Көбінесе, адамдар жарнамаларда өздері үшін маңызды құндылықтарды жарнамалайтын әндерді пайдалану идеясын ұнатпайды. Мысалы, Sly and the Family Stone тобының расизмге қарсы "Everyday People" әні автомобиль жарнамасында қолданылды, бұл кейбір адамдарды ашуландырды. Жарнамаларға арналған стандартты музыкалық қосымшалар көбінесе кларнеттер, саксофондар немесе әртүрлі струналы аспаптарды (мысалы, акустикалық/электрлік гитаралар мен скрипкаларды) қамтиды. 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында электроникалық музыка теледидар жарнамаларында фондық музыка ретінде жиі қолданылатын, бастапқыда автомобильдер үшін, кейін компьютерлер және қаржылық қызметтер сияқты басқа технологиялық және бизнес өнімдері үшін. Теледидар жарнамасы жас әртістерге өз жұмысын көрсетуге танымал мүмкіндікке айналды, кейбір жарнамаларда әртістің және әннің аты жарнаманың басында немесе соңында көрсетіледі.