Кіріспе

Аудио немесе аудиовизуалды контентті шашыраңқы аудиторияға тарату

Хабар тарату – бұл кез келген электрондық бұқаралық коммуникация құралы арқылы, бірақ көбінесе электромагниттік спектрді (радио толқындарды) пайдаланып, шашыраңқы аудиторияға аудио немесе бейне контентті тарату, «бірге көпке» үлгісінде. Хабар тарату AM радиодан бастау алды, ол 1920 жылдар шамасында вакуумдық лампалы радио хабар таратушылар мен қабылдағыштардың таралуымен танымал болды. Осыған дейін электрондық коммуникацияның көптеген түрлері (алғашқы радио, телефон және телеграф) «бірден біреуге» қағидасында жұмыс істеді, яғни хабарлама бір ғана алушыға жолданатын. «Хабар тарату» термині алғаш рет егістікке тұқым себудің дәстүрлі әдісі ретінде қолданылды, яғни тұқымды кеңінен шашырату. Кейіннен бұл термин баспа материалдары немесе телеграф арқылы кең көлемде ақпарат таратуды сипаттау үшін пайдаланылды. Жеке станцияның көптеген тыңдаушыларға «бірден көпке» радио хабарларын таратуына қатысты мысалдар 1898 жылға дейін жарияланды. Әдетте, радио және теледидар хабар тарату ауа арқылы жүзеге асырылады, бірақ соңғы кезде радио және теледидар хабарларын кабель арқылы тарату да кеңінен таралды. Хабарды қабылдаушылар жалпы халық немесе оның салыстырмалы түрде шағын бөлігі болуы мүмкін; маңыздысы – тиісті қабылдау технологиясы мен жабдығы бар кез келген адам (мысалы, радио немесе теледидар) сигналды қабылдай алады. Хабар тарату саласы мемлекеттік басқарумен қамтамасыз етілетін қызметтерді, мысалы, мемлекеттік радио, қоғамдық радио және қоғамдық теледидарды, сондай-ақ жеке коммерциялық радио және коммерциялық теледидарды қамтиды. АҚШ Федералды ережелер жинағының 47-тарауының 97-бөлімінде хабар тарату «жалпы жұртшылықтың тікелей немесе қайта тарату арқылы қабылдауына арналған хабар тарату» деп анықталған. Жеке немесе екі тарапты телекоммуникациялық хабарламалар осы анықтамаға сәйкес келмейді. Мысалы, әуесқой («хама») және азаматтық радио (CB) операторларына хабар таратуға рұқсат етілмейді. Анықтамаға сәйкес, хабар тарату және беру – бір емес. Радио немесе теледидар стансасынан радио толқындары арқылы үйге қабылдағыштарға радио және теледидар бағдарламаларын тарату «ауа арқылы» (OTA) немесе жердегі хабар тарату деп аталады және көптеген елдерде хабар тарату лицензиясы қажет. Сым немесе кабельді пайдалану арқылы берілетін хабарламалар, мысалы, кабельді теледидар (ол OTA станцияларын олардың келісімімен қайта таратады) да хабар тарату болып саналады, бірақ міндетті түрде лицензия талап етілмейді (бірақ кейбір елдерде лицензия қажет). 2000-шы жылдардан бастап теледидар және радио бағдарламаларын ағылшын тіліндегі «streaming» цифрлық технологиясы арқылы тарату да хабар тарату деп атала бастады.

Жазбаша және тікелей эфирлік нысандар

Тұрақты теледидар хабарларын алғаш рет 1937 жылы таратуға бастады. Хабарларды жазылған немесе тікелей эфирде деп жіктеуге болады. Біріншісі қателерді түзетуге, артық немесе қажетсіз материалдарды алып тастауға, оны қайта реттеуге, баяулату мен қайталауды қолдануға және бағдарламаны жақсарту үшін басқа да әдістерге мүмкіндік береді. Дегенмен, спорттық теледидар сияқты кейбір тікелей эфирлік оқиғалар тікелей эфирлік теледидар трансляциясының арасында маңызды голдар/соққылардың баяу қайталануларын қоса алғанда, кейбір аспектілерді қамтуы мүмкін. Америка радиожелілерінің хабар таратушылары 1930 және 1940 жылдары алдын ала жазылған хабарларды таратуға тыйым салып, Шығыс және Орталық уақыт белдеулері үшін ойнатылған радио бағдарламаларын Тынық мұхиты уақыт белдеуі үшін үш сағаттан кейін қайталауды талап етті (Қараңыз: Солтүстік Америка хабар таратуындағы уақыттың әсері). Бұл шектеу ерекше жағдайларда алынып тасталды, мысалы 1937 жылы Нью-Джерси штатының Лейкхерст қаласындағы неміс дирижаблі «Гинденбург» апаты кезінде. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ радиосында соғыс тілшілерінің алдын ала жазылған хабарларын таратуға рұқсат етілді. Сонымен қатар, американдық радио бағдарламалары бүкіл әлемдегі Қарулы күштер радиосының радиостанцияларында ойнату үшін жазылды. Алдымен жаздырудың кемшілігі – жұртшылық оқиғаның нәтижесін жазылғаннан бұрын білуі мүмкін, бұл спойлер болуы мүмкін. Алдын ала жаздыру радио хабарларын таратушылардың тікелей эфирде ресми түрде бекітілген сценарийден ауытқуына жол бермеу үшін қолданылуы мүмкін, бұл 1940 жылдары Германиядан және 1980 жылдары Мәскеу радиосынан шыққан үгіт-насихат хабарларында болғандай. Көптеген оқиғалар тікелей эфирде көрсетіліп, жарнамаланады, бірақ олар көбінесе тікелей эфирде жазылған (кейде «тікелей бейнелеу» деп аталады). Бұл әсіресе музыкалық әртістердің студиялық концерттік қойылымға барған кездегі радиодағы қойылымдарына қатысты. Телевизиялық өндірісте («Косби шоуы» тікелей эфирдегі телестудия аудиториясының алдында жазылған) және жаңалықтар таратуда ұқсас жағдайлар орын алды. Хабар тарату бірнеше физикалық құралдар арқылы таратылуы мүмкін. Егер бір радиостанцияның немесе теледидар станциясының радиостудиясынан тікелей келіп жатса, ол студия/таратушы байланысы арқылы таратушыға жіберіледі, содан кейін радио мачталары мен мұнараларында орналасқан теледидар антеннасынан әлемге таратылады. Бағдарламалар сонымен қатар байланыс спутнигі арқылы тікелей эфирде немесе кейіннен хабарландыру үшін жазылған болуы мүмкін. Станциялар желілері бір уақытта бір бағдарламаны бір уақытта таратуы мүмкін, бастапқыда микротолқынды байланыс арқылы, қазір әдетте спутник арқылы. Станцияларға немесе желілерге тарату магниттік таспа, компакт-диск (CD), DVD және кейде басқа форматтар сияқты физикалық құралдар арқылы болуы мүмкін. Әдетте олар басқа хабарларға қосылады, мысалы, электрондық жаңалықтар жинау (ENG) жаңалық бағдарламасына қосу үшін хабарды станцияға қайтарады. Телерадио хабарларын таратудың соңғы кезеңі – бұл сигнал тыңдаушыға немесе көрерменге қалай жетеді. Ол радиостанция немесе теледидар станциясы сияқты антенна мен радиоқабылдағышқа ауа арқылы немесе кабельді теледидар немесе кабельді радио (немесе сымсыз кабель) арқылы станция арқылы немесе тікелей желіден болуы мүмкін. Интернет сонымен қатар интернет-радио немесе теледидар желілерін қабылдағышқа жеткізе алады, әсіресе сигнал мен жолақты бөлісуге мүмкіндік беретін мультитрансляция арқылы. Теледидар желісі термині көбінесе теледидар антеннасы бар телевизордың ішіндегі тюнерді қолдана отырып қабылданатын әуе теледидар сигналдарын, тек кабельді теледидар (кабельдік) немесе ыдыс антеннасын пайдаланатын спутниктік теледидар арқылы таратылатын желілерден ажырату үшін қолданылады. Теледидар теледидары деген термин осындай желілердің теледидар бағдарламаларын білдіре алады.

Әлеуметтік әсері

Таратудағы мазмұнның тізбегі кесте деп аталады. Барлық технологиялық салалардағыдай, бірқатар техникалық терминдер мен сленг пайда болды. Осы терминдердің тізімін "Телерадио хабарларын тарату терминдерінің тізімі" бетінен табуға болады. Телевизия және радио бағдарламалары радиоарналар арқылы немесе кабельдік байланыс арқылы таратылады, көбінесе бір уақытта. Сигналдарды кодтау және үйлердегі декодтау жабдығымен кабельдік конвертерлік қорапты пайдалану арқылы, соңғысы жазылымдық арналарды, ақылы теледидар және көруге ақы төлеу қызметтерін ұсынады. Джон Дурхам Петерс өзінің эссесінде қарым-қатынас – ақпарат тарату құралы деп жазды. Петерс: "Тарату – бұл линза, кейде пайдалы бұрмалаушы линза, ол бізге болашақ коммуникация теориясының күн тәртібіндегі өзара әрекеттесу, болу, кеңістік және уақыт сияқты негізгі мәселелерді қарастыруға көмектеседі". Тарату хабардың бір негізгі көзден үлкен аудиторияға диалог алмасусыз жеткізілуіне баса назар аударады. Негізгі көз хабарды жариялағаннан кейін, үкіметтік шенеуніктер оны өзгерте немесе бұрмалай алады. Халықтың немесе аудиторияның хабарды қалай қабылдайтынын болжау мүмкін емес. Олар тыңдауға, талдауға немесе назар аудармауға құқылы. Коммуникациядағы тарату радио және телеарналар саласында кеңінен қолданылады. Радио хабар тарату хабарды таратуға бағытталған, ал оны қалай пайдалану – жалпыхалықтың еркі. Петерс сондай-ақ радио хабар таратудың ашық мақсатты аудиторияға бағытталғанын айтады. Радио хабар тарату инженериясы студиялық және хабар тарату жабдықтарын (барлық эфир желісін), сондай-ақ қашықтықтан хабар таратуды қамтиды. Әр стансада радио хабар тарату инженері болады, бірақ қазіргі таңда бір инженер қалалық стансалар тобына қызмет көрсетуі мүмкін. Кішкентай медиа нарықтарында инженер қажет болған жағдайда бір немесе бірнеше стансамен келісімшарт негізінде жұмыс істей алады.