Кіріспе

United States v. Place, 462 U. S. 696 (1983) – АҚШ Жоғарғы Сотының шешімі. Соттың шешімінде, үйретілген полиция итінің қоғамдық жерде адамның жүгін немесе мүлкін иіскеуі АҚШ Конституциясының Төртінші түзетуін бұзбайды деп қарар берілді. 1979 жылдың 17 тамызында, есірткі сатушы деп күдіктелген Реймонд Плейстің багажы ЛаГуардия әуежайында Есірткіге қарсы күрес басқармасының қызметкерлерімен ұсталды, олар оны бірнеше күн бойы ұстап, іздеу ордерісіз есірткіні иіскейтін итке көрсетті. Әділет Сандра Дей О’Коннор бірауыздан қабылданған шешімде, иттің иіскеуі sui generis, яғни "ерекше және кең таралған" екенін жазды, сондықтан полицияға қоғамдық жерде адамның мүлкін иіскеу үшін нақты себептердің қажеті жоқ. Алайда, Сот шешімі бойынша, полиция иті келгенше адамның мүлкін ұстап тұру Төртінші түзету бойынша "тәркілеу" болып табылады. Бұл шешім полицияның есірткіні иіскейтін иттерді пайдалануының конституциялық заңдылығын растаған алғашқы іс болды, және Сот келесі онжылдықтарда бұл шешімді бірнеше рет қайта қарады. Illinois v. Caballes (2005) ісінде Сот, егер ол оның ұзақтығын негізсіз ұзартпаса, заңды жол тоқтату кезінде есірткіні іздейтін итті пайдалану Төртінші түзетуді бұзбайды деп шешті. 2013 жылы Сот полицияның жеке тұрғын үйдің есігіне итті негізсіз күдіксіз әкеле алмайды деп шешті (Florida v. Jardines), бірақ полиция иттерінің дәлдігінің көбінесе сотта қабылданатынын растады (Florida v. Harris).

Өмірбаян

1979 жылдың 17 тамызында Реймонд Дж. Плейс Майами халықаралық әуежайында Нью-Йорк қаласындағы ЛаГуардия әуежайына ұшуға билет сатып алды. Кезекте тұрған кезде ол Майами-Дейд округінің екі детективінің күдігін туғызды, олар оған жақындап, жеке куәлігін көрсетуді сұрады. Плейс олардың багажын тексеруге келісім берді, бірақ детективтер оны тексермеуге шешім қабылдады, себебі оның рейсі бес минуттан кейін ұшып кететін еді. Детективтер ЛаГуардия әуежайындағы Есірткі құқық қорғау басқармасы (DEA) агенттеріне Плейстің күдікті әрекеттері туралы хабарлап, оның келгенін ескертті. Нью-Йоркке қонғаннан кейін, DEA агенттері Плейс багажын алып бара жатқанда оны тоқтатып, сұраққа тартысты. DEA агенттері Плейстен жеке куәлігін сұрады, ол оны көрсетті. Содан кейін олар Плейстің багажын тексеруді сұрады, бірақ ол бас тартты. Агенттер Плейске оның чемодандарын федералды судьяға алып барып, іздестіру ордерін алуға ниетті екендерін хабарлады. Плейс олармен бірге барудан бас тартты. Агенттер Плейстің багажын Джон Ф. Кеннеди халықаралық әуежайына жеткізді. Шамамен 90 минуттан кейін Плейстің багажына есірткіні табуға жаттықтырылған полицейтік ит "иіс сынағынан" өтті, ол бір чемоданда заңсыз есірткі бар екенін анықтады. Багаж жұма күні ұсталғандықтан, агенттер келесі дүйсенбіде, 20 тамызда, федералды судья іздестіру ордерін шығарғанға дейін чемодандарды полиция күзетуінде сақтап тұрды. Іздестіру ордері орындалғаннан кейін, агенттер 1125 грамм кокаин тапты. Плейске кокаин сату мақсатымен иеленгені үшін айып тағылды. Аудандық сот мұныңмен келіспеді, полицияның багажда есірткі бар дегеніне қатысты негізді күдігі багажды ұстауға негіз болатынын, ал оны жаттықтырылған итке көрсету тергеуді одан әрі дамытудың қалыпты тәсілі екенін мәлімдеді. Плейс кінәсін мойындап, үш жылға бас бостандығынан айырылды. Апелляциялық сотта Екінші апелляциялық округі Терриге қарсы Огайо (1968) ісіндегі қағидалар бұзылғандықтан Плейстің сөмкелерін ұзақ уақытқа тәркілеу дұрыс емес деген үкім шығарды. Адвокаттар 1983 жылы Жоғарғы Сотқа апелляция жасады, ол апелляцияны қабылдады.

Соттың пікірі

Төртінші түзету адамдардың өздерін, үйлерін, қағаздарын және мүліктерін орынсыз іздестіру мен тәркілеуден қорғауға құқығын қамтамасыз етеді. Соттың контейнерлерге қатысты сот практикасы көбінесе контейнерді іздестірумен айналысса да, бірнеше жалпы принциптер болды. Біріншіден, тәркілеу ордерсіз, нақты дәлелдермен және тәркіленетін заттарды толық сипаттайтын ордерсіз жүргізілмейді. Екіншіден, уақыт өте келе ордерді алу қажеттілігінен бас тартуға мүмкіндік беретін ерекше жағдайлар қалыптасты, егер ордер алуға уақыт болмаса, дәлелді себепсіз тәркілеуге рұқсат берілді. Сот ең алдымен төменгі сатыдағы соттардың болжағандай, «Терри мен Огайо» шешіміндегі құқықтық нормалардың, яғни негізді күдік туғанда адамды шектеуге рұқсат берудің, адамның багажын уақытша тәркілеуге қолданылатынын қарастыру қажет болды. Шындығында, мемлекеттік агенттерде, мысалы, жолаушының багажында есірткі болуы мүмкін деген күдік болса (бірақ оны дәлелдейтін нақты себеп болмаса), олар осы күдікті растау не жоққа шығаруға мүдделі. Осы күдікті сейілту үшін, Сот багажды қысқа мерзімге тәркілеуді қажет деп санады. Бұл қысқа мерзімге тәркілеу толыққанды «іздестіруді» қамтымайды, дәл сол сияқты «Терри» тоқтатуы толыққанды қамауға дейін ауыспауы керек, егер қысқа мерзімде іздестіруді жүргізуге негіз тумаса. Осы жағдайда, ДЕА агенттері Плейстің багажын тәркілеудің басты себебі – оны иттің иіскеуіне ұсыну болды. Егер бұл «іздестіру» болып есептелсе, онда ол Плейстің Төртінші түзету құқығын бұзу болар еді. «Іздестіру» – бұл адамның ақылға қонымды жеке өміріне қатысты құпиялылық күтімін бұзу. Бірақ иіскеу үшін багажды ашудың қажеті болмады, ол заңсыз заттарды жария етуге әкелмеді. Сондықтан иіскеу әдеттегі іздестіруден гөрі шектеулі болды. Сонымен қатар, иіскеу тек есірткінің болуын немесе болмауын анықтады. Осылайша, бұл ерекше жағдай болды және Төртінші түзету бойынша «іздестіру» болып табылмайды. Алайда, ДЕА агенттері Плейстің багажын иттің иіскеуіне ұсынғанда «іздестірмесе» де, олардың багажды тәркілеуі ақылға сыймайтын болды, өйткені ол «Терри» үлгісіндегі тергеу тоқтату шегінен асып кетті. Агенттер Плейстің багажын 90 минут бойы өздерінде ұстады, ал иіскеуден бұрын. Сонымен қатар, агенттер Плейстің ұшағы ЛаГуардияға қай уақытта қонуға тиіс екенін білді, сондықтан олар тергеуді тиісінше ұйымдастыруға жеткілікті уақыттары болды, сондықтан Плейстің багажын ЛаГуардиядан Кеннеди әуежайына тасымалдау қажет болмауы керек еді. Осылайша, осы жағдайда Плейстің багажын тәркілеу орынсыз болды.

Бреннанның келісімі

Сот судьясы Бреннан соттың шешімімен келісті, себебі ол екінші апелляциялық округтің Плейстің багажын тәркілеуінің негізсіз екені туралы қорытындысына қосылды. Бреннан сондай-ақ, Терри ісі жеке заттарды заңды түрде адамды ұстау кезінде тәркілеуге рұқсат берсе де, Терри істерінің ешқайсысы полицияға адамды ұстаудан тәуелсіз, багаж сияқты жеке мүліктерді тәркілеуге рұқсат бермейтінін атап өтті. Бреннан үшін, сондықтан, соттың ит мұрынмен иіскеуі Төртінші түзету бойынша "іздестіру" болып санала ма, жоқ па, деген мәселені шешудің қажеті жоқ еді. Бреннанның пікірінше, иттер есірткінің болуын немесе болмауын ғана емес, одан да көп ақпаратты анықтай алады, демек, ол "іздестіру" болып табылады. Бірақ Бреннан бұл істің Төртінші түзету бойынша иттерді иіскеуге қатысты мәселені шешу үшін қолайлы жағдай емес деп ойлады.

Блэкмунның келісімі

Сот төрешісі Блэкмун бұл істі Төртінші түзету бойынша ит мұрынмен иіскеудің заңдық мәртебесін анықтауға қолайлы деп санамады. Біріншіден, Блэкмун атап өткендей, Плейс бұл мәселені аудандық сотта да, екінші апелляциялық округте де көтермеген. Екіншіден, Блэкмун Бреннанмен келісіп, Плейстің багажының тәркілеуі кез келген жағдайда заңсыз болғандықтан, істі шешу үшін ит мұрынмен иіскеу "тәртіпсіздікке тексеру" болып санала ма, жоқ па, деген мәселені қарастырудың қажеті жоқ деді.