"Терриге қарсы Огайо ісі: Тұтқындау және тексеру"

Кіріспе

Терри Огайо штаты, 392 АҚШ 1 (1968) – АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімі, онда сот американдық полицияға қаруланған және қылмысқа қатысы болуы мүмкін деп негізді күдік тудырған адамды "тоқтатып, тексеруге" конституциялық құқығы бар екенін қарар берді. Атап айтқанда, шешімде полиция қызметкерінің адамды тұтқындауға жеткілікті дәлелі болмаса да, АҚШ Конституциясының төртінші түзетуіне сәйкес, оны тексеру және сұрақ қою құқығы бар екені айтылды, егер полиция қызметкерінің адам қылмыс жасады, жасап жатыр немесе жасауға дайындалып отыр дегеніне нақты негіз болса. Сот сондай-ақ, полиция қызметкері тоқтатылған адамның "қаруланғаны және қауіпті" екеніне сенімді болса, оның сыртқы киімдерін жылдам тексеруге құқығы бар екенін де қарар берді. Мұндай сенім тек "нақты және айқындалатын фактілерге" негізделуі керек, полиция қызметкерінің болжауына емес. Бұл рұқсат етілген полиция әрекеті кейіннен "тоқтату және тексеру", "тоқтату, сұрақ қою және тексеру" немесе жай ғана "Терри тоқтату" деп аталды. Терри стандарты кейінірек көліктегі адамдарды уақытша тоқтатуға, яғни жол полициясына қатысты қолданылды; кейінгі сот практикасының шолуы үшін "Терри тоқтату" бөлімін қараңыз. Жоғарғы Соттың шешімінің негізінде "қанағаттандырылмаған дәлелдер ережесінің шектеулері бар" деген пікір жатыр. Соттың пікірінше, бұл ереженің мақсаты адамдарды дәлелдер жинау мақсатымен жасалған негізсіз іздестірулер мен ұстаулардан қорғау болып табылады, ал қылмыстың алдын алу сияқты басқа мақсаттар үшін жасалған іздестірулер мен ұстауларға қатысты емес. Заңгерлер бұл шешімді сынға алып, "полицияның зорлықпен әрекет етуіне қарсы халықтың конституциялық құқығы" уақытша тергеу кезінде қолдануға ыңғайлы құралға деген полицияның қажеттілігі үшін құрбан болды деп мәлімдеді. Сыншылар сонымен қатар бұл шешімнің теріс заңнамалық салдарларға және нәсілдік дискриминацияға жол беруіне әкелгенін айтады.

U. S. Supreme Court case applying Fourth Amendment to "stop & frisk" by police

Terry v. Ohio, 392 U. S. 1 (1968), was a landmark U. S. Supreme Court decision in which the court ruled that it is constitutional for American police to "stop and frisk" a person they reasonably suspect to be armed and involved in a crime. Specifically, the decision held that a police officer does not violate the Fourth Amendment to the U. S. Constitution's prohibition on unreasonable searches and seizures when questioning someone even though the officer lacks probable cause to arrest the person, so long as the police officer has a reasonable suspicion that the person has committed, is committing, or is about to commit a crime. The court also ruled that the police officer may perform a quick surface search of the person's outer clothing for weapons if they have reasonable suspicion that the person stopped is "armed and presently dangerous." This reasonable suspicion must be based on "specific and articulable facts," and not merely upon an officer's hunch. This permitted police action has subsequently been referred to in short as a "stop and frisk", "stop, question, and frisk," or simply a "Terry stop." The Terry standard was later extended to temporary detentions of persons in vehicles, known as traffic stops; see Terry stop for a summary of subsequent jurisprudence. The rationale behind the Supreme Court decision revolves around the notion that, as the opinion argues, "the exclusionary rule has its limitations." According to the court, the meaning of the rule is to protect persons from unreasonable searches and seizures aimed at gathering evidence, not searches and seizures for other purposes (like prevention of crime or personal protection of police officers). Legal scholars have criticized this ruling stating that "the people's constitutional right against the use of abusive police power" has been sacrificed in favor of a "police purported need for a workable tool short of probable cause to use in temporary investigatory detentions." Critics also state that it has led to negative legislative outcomes and permitting instances of racial profiling.

Құқықтық тарихы

"Тоқтату және тексеру" – полиция қызметкерінің қылмысқа қатысы болуы күдіктелген адамды тоқтатып, оның киімдерін қару-жарақ іздеу үшін қысқаша тексеруі, содан кейін одан сұрақтар қоюы, бәрі де адамның келісімінсіз және заңды түрде тұтқындауға жеткілікті негіздер болмаса жүзеге асырылатын полиция тәжірибесі. АҚШ-тың барлық ірі полиция күштері бұл тәжірибені үнемі қолданды, және ол тарихи тұрғыдан "көзге түспейтін" полиция процедурасы ретінде қарастырылды, сондай-ақ "зерттеушілер тарапынан көп назарсыз қалды және көптеген соттар оны түсініксіз қарастырды". 1960 жылдардың басында американдық қылмыстық құқықтағы бірнеше маңызды өзгерістер бұл мәселенің маңыздылығын арттырды. 1961 жылы "Мапп Огайоға қарсы" ісі бойынша АҚШ Жоғарғы Соты заңсыз алынған дәлелдерді қылмыстық қудалауда пайдалануға тыйым салатын дәлелдерді жоққа шығару ережесінің АҚШ штаттарына да, федералды үкіметке де қолданылатынын қабылдады. 1966 жылы "Миранда Аризонаға қарсы" ісінде Жоғарғы Сот АҚШ Конституциясының Бесінші түзетуі соттарды тұтқынға алынған адамға белгілі бір заңдық ескертулерді берместен құқық қорғау органдары алған жақындықты жоққа шығаруға міндеттейтінін шешті. "Тоқтату және тексеру" заңды мақалалардың танымал тақырыбына айналды. Бірнеше іс штаттық жоғарғы соттарды бұл тәжірибені тікелей қарауға мәжбүр етті, мысалы, Калифорния Жоғарғы Сотының 1963 жылғы "People v. Mickelson" ісі бойынша қабылдаған шешімі.

Істің негізі

1963 жылғы 31 қазанда полиция қызметкері Мартин МакФадден Огайо штатының Кливленд қаласында қызмет етіп жүргенде, көше бұрышында тұрған екі еркезді байқады. МакФадден ер адамдардың бірі, Джон У. Терридің көшеде жүріп, дүкеннің терезесіне қарап, содан кейін біршама қашықтыққа барып, кері қайтып, бастаған жеріне келгенде, қайтадан дүкен терезесіне қарай қарағанын көрді. Екінші еркек, Ричард Чилтон, Терри жасаған қозғалыстарды қайталады. МакФадден олардың бұл әрекетін бірнеше рет қайталағанын байқады. Терри мен Чилтонға үшінші адам қосылғаннан кейін, үшеуі бірге көшемен дүкенге қарай жүрді. МакФадден олардың дүкенді тонауға дайындалып, "зерделеп" отыр деп күдіктенді, сондықтан олардың соңынан еріп, тоқтатып сұраққа алды. Ол олардың есімдерін сұрады, бірақ олар анық жауап бермей, тек қана ишарат жасады. Содан кейін МакФадден Терри мен Чилтонды ұстап, оларды бұрып, денелерін тексерді, олардың екеуінің де күртке қалталарынан тапанша табылды. МакФадден Терри мен Чилтонды заңсыз қару сақтап жүрген күдікпен тұтқындады. Екеуі де Куяхога округінің жалпы сотта (Court of Common Pleas) сотталуға тиіс болды. Терридің сотта, оның адвокаты табылған тапаншаны дәлел ретінде пайдалануға тыйым салу туралы өтініш білдірді. Терридің адвокаты дене тексеруі төртінші түзетуді бұзғанын, сондықтан МакФадден тексеру кезінде тапқан тапаншаны дәлелдерден шығарып тастау керектігін мәлімдеді. Сот судьясы оның өтінішін қабылдамады, өйткені тоқтату және дене тексеруі заңды деп есептелді, және Терри кінәлі деп танылды. Ол Огайо штатының апелляциялық сотына шағымданып, сот оның үкімін күшінде қалдырды, содан кейін Огайо Жоғарғы сотына шағымданды, бірақ оның шағымы қабылданбады. Ол АҚШ Жоғарғы сотына шағым жасады, ол оның ісін қарауға келісіп, сотқа қабылдауға рұқсат берді.

Жоғарғы соттың шешімі

1968 жылдың 10 маусымында АҚШ Жоғарғы Соты Терриге қатысты 8–1 дауыспен шешім шығарды, бұл шешім полиция қызметкерінің адам қылмыс жасауы мүмкін, жасаған немесе жасап жатқандығына "нақты күдікпен" қараған жағдайда "тоқтату және тексеру" рәсімдерінің конституциялық екенін растады, сондай-ақ адамның "қарулы және қауіпті" болуы мүмкін екенін де ескерді.

Соттың пікірі

Сегіз судья көпшілікті құрады және Бас судья Эрл Уоррен жазған пікірге қосылды. Сот Терридің Огайо штаты даулаған аргументтерін қабылдады, яғни полиция қызметкері МакФадденнің Терри мен Чилтонды тоқтатуы, сұрақ қоюы және тексеруі Төртінші түзету бойынша нақты іздестіру және тәркілеу болып саналады. Бірақ сот Төртінші түзетудегі «тоқтату және тексеру» кезінде болған «іздестірулер» мен «тәркілеулер» түзетудің бірінші тармағы бойынша «нақты емес» екенін шешті. Бастапқы «тоқтату» да, одан кейінгі «тексеру» де «шешімді» және «қысқа» болғандықтан, полициядан алдын ала дәлелді себепті талап етудің орнына, одан аз негіз жеткілікті болды. Егер бұл жағдай полицияның әрекеттеріне қатысты болса, онда Төртінші түзетудегі ордерлік бапқа сәйкес, орын алған іздестіру мен тәркілеуді ақтауға «әдеттегі себеп» бар-жоғын анықтауымыз қажет еді. Алайда бұл жағдай солай емес. Біз полицияға, мүмкін болған жағдайда, соттан алдын ала рұқсат алу керектігін, немесе көп жағдайда бұйрық талаптарын орындамау тек қана қажет жағдайларда ғана ақталады деген қағидамыздан бас тартпаймыз. Бірақ біз мұнда полиция қызметінің барлық бағыттарымен айналысамыз – қажетті түрде жедел әрекет жасайтын, полиция қызметкерінің бақылауына негізделген – бұл іс бұрыннан бері тыйым салу процедурасына жатпаған және іс жүзінде болуы мүмкін емес. Оның орнына, осы іспен байланысты мінез-құлық Төртінші түзетуде орынсыз іздестіру мен тәркілеуге қатысты жалпы тыйым салу арқылы тексерілуі керек. *Terry, 392 U.S. at 20 (цитаталар алынып тасталды).* Полиция қызметкерлерінің өздерін қорғау қажеттілігі шектеулі енуден артық екенін түсіндіріп, сот қызметкерлері қылмыстық іс-әрекет болып жатқанына «нақты күдік» білдірсе, адамды «ұстауға» және егер ол «жарақтанған және қауіпті» деп «нақты күдік» білдірсе, тоқтатылған адамды «тексеруге» құқылы деп шешті. Ешқайсысы да полицияға тұтқындау немесе толық іздестіру үшін қажетті «әдеттегі себеп» деңгейін талап етпеді. Сот «негізгі күдік» жаңа, төменгі норманы «әдеттегі себеп» деп емес, жай ғана сезім деп анықтады, «полиция қызметкері нақты және нақты фактілерді көрсете алуы керек, олар осы фактілерден ақылға қонымды қорытындылар жасай отырып, [бұрынғы] кіргізуді ақылға қонымды түрде негіздеуі керек» деп мәлімдеді. Бұл жағдайда дұрыс теңгерімді бағалауымыз, полиция қызметкерінің қорғанысы үшін қарулы және қауіпті тұлғамен жұмыс істеп жатқанына сенуге негіз бар болған жағдайда, оны қылмыс жасағаны үшін тұтқындауға ықтимал себеп бар ма, жоқ па, оған рұқсат беру үшін шектеулі құқық болуы керек деген тұжырымға әкеледі. Полицейдің жеке адамның қарулы екеніне мүлдем сенімді болуы шарт емес; мәселе - бұл жағдайдағы ақылға қонымды адам өзінің немесе басқалардың қауіпсіздігіне қауіп төнді деп сенуіне негіз бар ма. Ал мұндай жағдайда офицердің ақылға қонымды әрекет еткенін анықтау үшін, оның бастапқы және нақтыланбаған күдіктенуіне немесе «білегі» емес, нақты ақылға қонымды тұжырымдарға, ол өзінің тәжірибесі негізінде фактілерден алуға құқылы. *Terry, 392 U.S. at 27 (жазбалар мен цитаталар алынып тасталды).* Соттың пікірінше, «әділетті күдік» нормасы алғашқы тоқтату мен іздестіру кезінде де қолданылуы керек. Онда полиция қызметкерінің күдіктіні тоқтату үшін негізді күдік болуы керектігі және күдіктінің қарулы және қауіпті екендігіне негізді күдік болса немесе егер күдіктінің қылмыстық әрекеті қаруды «ықтимал» түрінде болса, полиция қызметкері тоқтатылған күдіктіні іздестіре алады. Полицейдің тек қана қарусыз күдіктіге тексеру жүргізуі мүмкін, сондықтан күдіктілердің сырт киімдерін тексеруге ғана шектелген. Сот кейін бұл заңды қағидаларды МакФадденнің Терримен жасаған әрекеттеріне қолданды және олар «әділетті күдік» стандартына сай болды деп тапты. МакФадден полиция қызметкері ретінде көп жыл жұмыс істеген, сондықтан Терри мен басқалар дүкенді тонауға дайындалып жатыр деп күдіктенген. МакФадден ер адамдардың қарулы тонауды дайындап жатқанын негізді түрде күдіктенгендіктен, ол Терридің қарулы екенін негізді түрде күдіктенді, сондықтан Терридің киімдерін тексеруге рұқсат етілді және Терридің Төртінші түзету құқығын бұзған жоқ. Сот өз шешімін өте тар формада тұжырымдап, жауап берген мәселе «полицейдің адамды тұтқындап, оны қару-жарақ іздеумен шектеуге, егер оны тұтқындауға негіз болмаса, әрқашан да ақылға қонымсыз» деген сұраққа байланысты екенін айтты. Бұл сұраққа жауап ретінде сот олай емес деп жауап берді. Соттың шешімі бойынша, егер полиция қызметкері «әдеттегі емес мінез-құлықты байқаса, ол оның тәжірибесіне сүйене отырып, қылмыстық әрекет болуы мүмкін және оның алдындағы адамдар қарулы және қауіпті болуы мүмкін деген қорытындыға келсе», онда полиция қызметкерінің «тоқтату және тексеру» жүргізуі Төртінші түзетуді бұзу болып табылмайды.

Eight justices formed the majority and joined an opinion written by Chief Justice Earl Warren. The court began by accepting Terry's arguments, which Ohio had disputed, that policeman McFadden's stopping, questioning, and frisking of Terry and Chilton constituted actual searches and seizures under the Fourth Amendment. But the court ruled that the Fourth Amendment "searches" and "seizures" that occurred during a "stop and frisk" were not "unreasonable" under the Amendment's first clause. Both the initial "stop" and the subsequent "frisk" were so "limited" and "brief" that a lesser justification sufficed, rather than requiring the police to have probable cause beforehand. text=If this case involved police conduct subject to the Warrant Clause of the Fourth Amendment, we would have to ascertain whether "probable cause" existed to justify the search and seizure which took place. However, that is not the case. We do not retreat from our holdings that the police must, whenever practicable, obtain advance judicial approval of searches and seizures through the warrant procedure, or that in most instances failure to comply with the warrant requirement can only be excused by exigent circumstances. But we deal here with an entire rubric of police conduct—necessarily swift action predicated upon the on the spot observations of the officer on the beat—which historically has not been, and as a practical matter could not be, subjected to the warrant procedure. Instead, the conduct involved in this case must be tested by the Fourth Amendment's general proscription against unreasonable searches and seizures. |source=Terry, 392 U. S. at 20 (citations omitted). Reasoning that police officers' need to protect themselves outweighed the limited intrusions involved, the court ruled that officers could "stop" a person if they had "reasonable suspicion" that criminal activity was afoot, and could then "frisk" the person who was stopped if they had "reasonable suspicion" that the person was "armed and presently dangerous." Neither intrusion required that police have the higher level of "probable cause" that would be needed to arrest or to conduct a full search. The court defined this new, lesser standard of "reasonable suspicion" as being less than "probable cause" but more than just a hunch, stating that "the police officer must be able to point to specific and articulable facts which, taken together with rational inferences from those facts, reasonably warrant [the] intrusion." text=Our evaluation of the proper balance that has to be struck in this type of case leads us to conclude that there must be a narrowly drawn authority to permit a reasonable search for weapons for the protection of the police officer, where he has reason to believe that he is dealing with an armed and dangerous individual, regardless of whether he has probable cause to arrest the individual for a crime. The officer need not be absolutely certain that the individual is armed; the issue is whether a reasonably prudent man in the circumstances would be warranted in the belief that his safety or that of others was in danger. And in determining whether the officer acted reasonably in such circumstances, due weight must be given, not to his inchoate and unparticularized suspicion or "hunch," but to the specific reasonable inferences which he is entitled to draw from the facts in light of his experience. |source=Terry, 392 U. S. at 27 (footnotes and citations omitted). The court held that this "reasonable suspicion" standard must apply to both the initial stop and the frisk. It said that a police officer must have reasonable suspicion to stop a suspect in the first place and that an officer could then frisk a stopped suspect if he or she had reasonable suspicion that the suspect was armed and dangerous, or if, in the officer's experience, the suspected criminal activity was of a type that was "likely" to involve weapons. The sole purpose of the officer's frisk could only be to ensure the suspect was not armed, and so had to be limited to a pat down of the suspect's outer clothing. The court then applied these legal principles to McFadden's actions with Terry and found that they comported with the "reasonable suspicion" standard. McFadden had years of experience as a policeman and was able to articulate the observations that led him to suspect that Terry and the other men were preparing to rob the store. Since McFadden reasonably suspected that the men were preparing for armed robbery, he reasonably suspected that Terry was armed, and so his frisk of Terry's clothing was permissible and did not violate Terry's Fourth Amendment rights. The court ended its opinion by framing the issue very narrowly, saying the question it was answering was "whether it is always unreasonable for a policeman to seize a person and subject him to a limited search for weapons unless there is probable cause for an arrest." In answer to this limited question, the court said it was not. It ruled that when a policeman observes "unusual conduct which leads him reasonably to conclude in light of his experience that criminal activity may be afoot and that the persons with whom he is dealing may be armed and presently dangerous," it is not a violation of the Fourth Amendment for the policeman to conduct a "stop and frisk" of the people whom he suspects.

Сот төрешісі Дугластың басқаша пікірі

Сот судьясы Уильям О. Дуглас дәлелді себепсіз тоқтату және тексеру амалдарын жүзеге асырудың заңдылығына күшті қарсылық білдірді:

Біз бүгін полицияның мұндай әрекеттерді санкциялауға судьядан гөрі "ұстау" және "тінтіп қарау" үшін көбірек құқықтары бар екенін жариялаймыз. Біз бұрын көп рет керісінше айтқанбыз. Полицияға судьядан артық билік беру – тоталитарлыққа қарай үлкен қадам. Бұл қадам қазіргі заманғы құқықбұзушылықпен күресу үшін қажет болуы мүмкін. Бірақ егер мұндай қадам жасалса, онда ол конституциялық түзетулер арқылы халықтың саналы шешімі болуы керек.

Кейінгі сын

Терри 1997 жылы осы істің мән-жайларын дәл келтірмегені үшін сынға түсті. Сондай-ақ, "тиімді құқық қорғау және жеке адамның бостандығы арасындағы мағыналы Төртінші түзету тепе-теңдігін орната алмағаны" үшін де сынға алынды.

Кейінгі сот үкімдері

Терри Төртінші түзетуге қатысты көптеген істерде прецедент орнатты. Бұл істер көшеде тоқтату мен тексеруден бастап, жүргізушілер мен жолаушыларды тексеруге рұқсат етілген көлік тоқтатуларына дейін қамтиды. Мичиган штатындағы Лонг ісінде Жоғарғы Сот полиция қызметкері күдіктінің қарулы және қауіпті екеніне нақты себептер болса, көліктің ішін конституциялық түрде тексеруге болатынын шешті. Сондықтан, көліктің бөлімдері күдіктінің өзінің бір бөлігі ретінде қарастырылады. Бұл "қол жеткізу аймағын тексеру" деп аталады, себебі полицей өзін күдіктінің қаруға қол жеткізе алатын кез келген жерін тексеру арқылы қорғай алады. Терри қағидасы 2004 жылы Хибель мен Невада штатының алтыншы округтік соты арасындағы істе айқын түрде кеңейтілді, онда Жоғарғы Сот күдіктінің Терри тоқтату кезінде өзін анықтауын талап ететін штат заңының Төртінші түзетудегі орынсыз іздеу мен тәркілеуге тыйым салуды немесе Бесінші түзетудегі өзін-өзі кінәлаудан қорғау құқығын бұзбайтынын (бірақ егер азамат осы идентификацияны өзін кінәлау үшін пайдалануға болатынына сенсе, Бесінші түзетуді бұзуы мүмкін) анықтады. Сот бұл процедураны барлық штаттарда заңдастырмады, керісінше, шешімді жеке штаттардың қарауына қалдырды. Бүгінгі күні 24 штат мұндай заңдарды қабылдады. Сот соңғы рет 2009 жылғы Аризона штаты мен Джонсон арасындағы істе Терриге сілтеме жасады, онда сот бірауыздан Терриді одан әрі кеңейтуге келісіп, полицияға тоқтатылған көліктегі адамды қарулы және қауіпті екеніне нақты себептер болса тексеруге рұқсат берді. Бұл Терридің екінші шартын орындайды (бірінші шарт – қылмыс жасалған, жасалуда немесе жасалатын болжамы – бастапқы тоқтатуға себеп болған жол ережесін бұзу). Whren v. United States шешіміне сәйкес, ең кішкентай бұзушылықтың өзі де көлік тоқтату үшін заңды негіз болып табылады. 2014 жылғы желтоқсандағы Heien v. North Carolina ісінде 8-1 дауыспен сот Терри шешімінің "нақты себептер" факторын полиция қызметкерінің заңды қателігіне дейін кеңейтті, бұл қателік Төртінші түзету бойынша көлік тоқтатуын негіздеуге жеткілікті "нақты себептер" тудырады.

Terry set precedent for a wide assortment of Fourth Amendment cases. The cases range from street stop and frisks to traffic stops in which pat down searches could be conducted on the driver or passengers. In Michigan v. Long, the Supreme Court ruled that car compartments could be constitutionally searched if an officer has reasonable suspicion that the suspect is armed and dangerous. The compartments are thus viewed as an extension of the suspect's person. This is known as "frisking the lunge area," as an officer may protect himself by searching any areas from which the suspect could grab a weapon. The Terry doctrine was markedly extended in the 2004 case of Hiibel v. Sixth Judicial District Court of Nevada, , in which the Supreme Court held that a state law requiring the suspect to identify himself during a Terry stop did not necessarily violate the Fourth Amendment prohibitions of unreasonable searches and seizures or the Fifth Amendment privilege against self incrimination (although it potentially could violate the Fifth Amendment if the citizen reasonably believed that such identification could be used to incriminate him). The court did not legalize this process in all states but instead left the decision to the individual states. To date, 24 states have passed such laws. The court most recently cited Terry v. Ohio in the 2009 case of Arizona v. Johnson, in which the court unanimously ruled to further expand Terry, granting police the ability to frisk an individual in a stopped vehicle if there is reasonable suspicion to believe the individual is armed and dangerous. This fulfills only the second prong of Terry (the first prong—reasonable suspicion that a crime has, is or will be committed—is fulfilled by the traffic violation that prompted the initial stop). According to Whren v. United States, any traffic violation, no matter how small, is a legitimate basis for a traffic stop. In Heien v. North Carolina, an 8–1 decision in December 2014, the court expanded the "reasonable suspicion" factor of the Terry decision to cover a police officer's reasonable mistake of law that gives rise to "reasonable suspicion" that justifies a traffic stop under the Fourth Amendment.