Азия конустық қалпағы – Қытай, Жапония, Вьетнам сияқты елдерде кең таралған күннен сақтауға арналған дәстүрлі бас киім. Тарихы, түрлері туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Азияның түрлі аймақтарында киілетін конус пішіндес бас киім Азия конус пішіндес бас киімі – Қытай, Тайвань, Сыртқы Манжурияның бір бөлігі, Бангладеш, Бутан, Камбоджа, Үндістан, Индонезия, Жапония, Корея, Лаос, Малайзия, Мьянма, Филиппин, Непал, Таиланд және Вьетнам елдері мен аймақтарында кең таралған қарапайым, конус пішіндес күннен сақтауға арналған бас киім. Ол мата немесе талшықтан жасалған иекке тағатын бау, ішкі басқа байланатын жолақ немесе олардың екеуімен де басқа бекітіледі.
Cone shaped hat worn in various parts of Asia
The Asian conical hat is a simple style of conically shaped sun hat notable in modern day nations and regions of China, Taiwan, parts of Outer Manchuria, Bangladesh, Bhutan, Cambodia, India, Indonesia, Japan, Korea, Laos, Malaysia, Myanmar, Philippines, Nepal, Thailand, and Vietnam. It is kept on the head by a cloth or fiber chin strap, an inner headband, or both.
Өңірлік атаулар
Ағылшын тілінде бұл бас киімге седектік шляпа, күріштік шляпа, шалы бас киім, бамбук шляпа деген атаулар қолданылады, ал тарихи тұрғысынан, бірақ қазіргі кезде ұятты атау – «кули шляпасы». Оңтүстік-Шығыс Азияда Камбоджада «доун» (ដួន), Индонезияда «капинг» немесе «сераунг», Лаоста «куп» (ກຸບ), Малайзияда «терендак», Таиландта «нгоп» ([[wikt:งอบ]), Мьянмада «хамаук» (ခမောက်), Филиппинде «салакот» (ᜐᜎᜃᜓᜆ᜔), «сарок», «садок», «с’лаонг», «халидунг», «кальгунг» және «табунгау» сияқты көптеген атаулары бар, ал Вьетнамда «нон ла» деп атайды. Шығыс Азияда оны Қытайда «доули» (斗笠, сөзбе-сөз «бір [[қытай бірлігі#Көлем] бамбук шляпасы»), Жапонияда «каса» (笠), Кореяда «сатгат» (삿갓) деп атайды. Оңтүстік Азияда Ассамда (Үндістан) «жаапи» (জাপি), ал Бангладеште «матал» (মাথাল) деп біледі.
English terms for the hat include sedge hat, rice hat, paddy hat, bamboo hat, andhistorically but now only offensivelycoolie hat. In Southeast Asia, it is known as do'un (ដួន) in Cambodia; caping or seraung in Indonesia; koup (ກຸບ) in Laos; terendak in Malaysia; ngop ([[wikt:งอบ) in Thailand; khamauk (ခမောက်) in Myanmar; salakót (ᜐᜎᜃᜓᜆ᜔), sarók, sadók, s'laong, hallidung, kallugong, and tabungaw among other names in the Philippines; and nón lá in Vietnam. In East Asia it is called dǒulì (斗笠, literally meaning a "one [[Chinese units#Volume bamboo hat") in China; kasa (笠) in Japan; and satgat (삿갓) in Korea. In South Asia, it is known as jaapi (জাপি) in Assam (India); in Bangladesh it is known as mathal (মাথাল).
Қолдану
Азиялық конусты қалпақтар Азияның барлық аймақтарында күн мен жаңбырдан қорғану үшін негізгі арна қолданылады. Сабан немесе басқа тоқыма материалдардан жасалған жағдайда, оны суға малып, терлеу арқылы салқындату құралы ретінде пайдалануға болады.
Asian conical hats are, throughout Asia, primarily used as a form of protection from the sun and rain. When made of straw or other woven materials, it can be dipped in water and worn as an impromptu evaporative cooling device.
Қытай
Қытайда бұл көбінесе шаруалармен байланысты болса, мандариндер, әсіресе қыс мезгілінде, тығыз, дөңгелек бас киімдер тағуға дағдыланған. Цинь әулеті кезінде түрлі конустық бас киімдер қолданылған (Цинь әкімдерінің бас киімдеріне қараңыз).
In China, it was typically associated with farmers, while mandarins wore tighter circular caps, especially in the winter. There are several conical hat types worn during the Qing dynasty (see Qing official headwear).
Жапония
Бұл сондай-ақ Шығыс Азияда, ең әйгілісі Жапонияда кеңінен танымал, онда олар "каса" деп аталып, буддизмнің символы саналды, себебі оны дәстүрлі түрде қажылар мен буддистік монахтар садақа жинау үшін киеді. Жапонияда самурайлар мен жаяу әскерлер де "каса" (жауынгерлік каса) деп аталатын, мықты тіпті металлдан жасалған нұсқаларын қалқан ретінде киген.
It is also widely understood in East Asia, most notably Japan, where they were known as kasa, as a symbol of Buddhism, as it is traditionally worn by pilgrims and Buddhist monks in search of alms. Sturdier, even metal, variants, known as [[Kasa (hat) (battle kasa), were also worn by samurai and foot soldiers in Japan, as helmets.
Филиппин
Филиппинде салакót көбінесе конустық емес, тік күмбез тәрізді болып келеді, үстінде ұштық немесе түймелі әшекей болады. Азияның басқа көптеген елдеріндегідей, оған тек таңғыш ғана емес, ішкі бас белдеуі де қоса жасалады. Ол бамбук, ратан, нито, лақты қымыз, бури шүмегі, нипа жапырақтары, пандан жапырақтары және қарабуқа мүйізі сияқты әртүрлі материалдардан жасалуы мүмкін. Қарапайым түрін көбінесе шаруалар киеді, ал отарлық кезеңдегі ақсүйектер (кейін испан кезеңіндегі князьдер) әшекей тастармен, қымбат металдармен немесе тасбақа панцирімен безендірілген әсем түрлерін жасаған. Бұл отбасы ішінде ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келе жатқан құнды мүлік саналады. Салакótты испан отарлық армиясындағы жергілікті әскерлер де жиі киген. 18 ғасырдың басында испан әскерлері оны өздерінің әскери киімдерінің бір бөлігі ретінде қабылдады. Осылайша ол шлемнің тікелей алдағысы болды (қазір испан және француз тілдерінде салакот немесе салакко деп аталады).
In the Philippines, the salakót is more commonly a pointed dome shape, rather than conical, with a spike or knob finial. Unlike most other mainland Asian conical hats, it is characterized by an inner headband in addition to a chinstrap. It can be made from various materials including bamboo, rattan, nito, bottle gourd, buri straw, nipa leaves, pandan leaves, and carabao horn. The plain type is typically worn by farmers, but nobles in the pre colonial period (and later principalia in the Spanish period) crafted ornate variations with jewels, precious metals, or tortoiseshell. These are considered heirloom objects passed down from generation to generation within families. The salakót was also commonly worn by native soldiers in the Spanish colonial army. It was adopted by Spanish troops in the early 18th century as part of their campaign uniform. In doing so, it became the direct precursor of the pith helmet (still called salacot or salacco in Spanish and French).
Вьетнам
Вьетнамда nón lá, nón tơi («шапан»), nón gạo («күріш шапаны»), nón dang («конустық шапан») немесе nón trúc («бамбук шапаны») тік бұрышты дөңгелек конус пішінін құрайды, ол негізінен жоғары жағына қарай бірте-бірте тарылады. Вьетнамдағы ерекше конустық шапанның ішінде түрлі-түсті қолмен тігілген суреттер немесе сөздер кездеседі. Хуэ түрлері нон bài thơ («өлеңдер шапаны») деп аталады, олардың ішінде кездейсоқ поэзиялық шумақтар мен Чữ Хан жазылған, оларды шапанды күн сәулесінде басыңыздың үстіне бұрғанда көруге болады. Қазіргі заманда олар Вьетнамның ұлттық киімінің бір бөлігіне айналды.
In Vietnam, the nón lá, nón tơi (“hats”), nón gạo (“rice hat”), nón dang (“conical hat”) or nón trúc ("bamboo hat") forms a perfect right circular cone which tapers smoothly from the base to the apex. Special conical hats in Vietnam contain colourful hand stitch depictions or words. The Huế varieties are famous for their nón bài thơ (lit. poem conical hats) and contain random poetic verses and Chữ Hán, which can be revealed when the hat is directed above one's head in the sunlight. In modernity, they have become part of Vietnam's national costume.
Басқалар
Үндістанда, Бангладеште және Борнеода қарапайым халық күнделікті жұмыстарында қарапайым конустық бас киім киетін, ал мерекелерде одан әрі безендірілген түрлі-түсті бас киімдер қолданылған. Сабахта түрлі-түсті конустық бас киімдер белгілі бір билерде қолданылады, ал Ассамда олар үйлерде әшекей ретінде ілініп тұрады немесе жоғары сыныптар ерекше жағдайларда киеді.
In India, Bangladesh and Borneo, the plain conical hat was worn by commoners during their daily work, but more decoratively colored ones were used for festivities. In Sabah, the colorful conical hat is worn for certain dances while in Assam they are hung in homes as decoration or worn by the upper classes for special occasions.