Кіріспе

П. Г. Водхаус әңгімелеріндегі ойдан шығарылған кейіпкер, «Бак Годот» кейіпкері және графикалық роман. Руперт Псмит (немесе Рональд Юстас Псмит, ол пайда болатын төрт кітаптың соңғысында осылай аталған) – британдық автор П. Г. Водхаустың бірнеше романындағы қайта келетін ойдан шығарылған кейіпкер, және Водхаустың ең сүйікті кейіпкерлерінің бірі. Оның тегіндегі «P» әрпі дыбыссыз («pshrimp» сөзі сияқты, оның айтуынша) және ол басқа Смиттерден өзін ажырату үшін оны өзі қосып алған. «Дрон клубының» мүшесі Псмит – монокль тағатын, Олд Этон бітірушісі. Ол сәнгер, шешен және өткір тілді, сонымен қатар керемет оқиғалардың арасынан да тыныш өте алады.

Шығу тегі

Вудхаус Псмитті Гилберт пен Салливан импресариосы Ричард Д’Ойли Карттің ұлы Руперт Д’Ойли Картке (1876–1948) негіздегенін айтты, оны ол "өзінің әдеби мансабында маған күміс табақта, сулы кресспен бірге ұсынылған жалғыз нәрсе" деп сипаттады. «Псмитке қалдырыңыз» кітабының кіріспесінде айтылғандай, Карт Винчестер колледжінде Вудхаустың туысымен бірге оқыған. Бірақ Руперттің қызы Бриджит Д’Ойли Карт Вудхаусқа сипатталған Вайкхэм мектеп оқушысы оның әкесі емес, оның үлкен ағасы Лукас болған деп санайды, ол да Винчестерде оқыған. Бенни Грин Псмиттің Генри Хайндманға да негізделген болуы мүмкін деген теорияны ұсынады, ол – Виктория дәуірінің ерекше демагогы, Англиядағы алғашқы маңызды марксистік саяси ұйым – Социалистік демократиялық федерацияны құрған адам. Сонымен қатар, Псмит – Вудхаустың социалистік көзқарастары бар кейіпкері, ол басқаларды жиі «Дос» деп атайды. Хайндман да әдемі киінуге және жастығынан крикетте шебер болғанымен белгілі болған.

Көрінісі және есімдері

Псмит төрт томдық романдарда пайда болады, олардың бәрі кітап түрінде жарыққа шығудан бұрын журналдық бөлімдер ретінде жарияланды. Алғашқы журналдық жарияланым Кітап түрінде жарық көрді Журнал атауы Сәуір-қыркүйек 1908 ж. "Жоғалған қозылар" романының екінші жартысын құрайды. (Бірінші жартысы Псмит қатыспаған "Джексон Джуниор" бөлімін қайта басып шығарады.) "Жоғалған қозылар" кейін жеке жарық көрді: * Enter Psmith (1935) және * Mike and Psmith (1953). 1908 жылғы қазан – 1909 жылғы наурыз "Капитан" "Жаңа қора" "Псмит қалада" (1910) 1909 жылғы қазан – 1910 жылғы наурыз "Капитан" "Журналист" "Псмит, журналист" (1915) * Назар аударыңыз, осы бөлімдердің бір бөлігі қайта жазылып, американдық оқырмандар үшін романға енгізілді, ол АҚШ-та "Принц және Бетти" (1912) деп жарияланды. Бұл қайта жазылған әңгімеде Псмит жоқ, бірақ "Смит" деген ұқсас кейіпкер бар. 1923 жылғы ақпан-наурыз "Saturday Evening Post" "Псмитке сеніп тапсыр" "Псмитке сеніп тапсыр" (1923) * Назар аударыңыз, осы бөлімдердің соңы кітапқа шығу үшін қайта жазылды және журналдық нұсқасынан едәуір өзгеше. Осы туындылардың барлығында Псмиттің крикет ойнайтын досы және серігі Майк Джексон да бар, ол Майк пен Псмит қаладағы түпкілікті кейіпкер және басты кейіпкер, Псмиттің өткірлігі мен жеке басының күшімен толығымен жасырылғанша. Алғашқы рет (Майк, Enter Psmith немесе Майк пен Псмит, басылымға байланысты) Псмит өзін Руперт деп таныстырады. Ол сондай-ақ "Псмит қалада" пьесасында екі рет Руперт деп аталады. Алайда "Псмитке сеніп тапсыр" романында ол өзін Рональд Юстас деп таныстырады. Бұл, мүмкін, "Псмитке сеніп тапсыр" романында тағы бір кейіпкер, тиімді Бакстер, Руперт болғандықтан, Водхаус екі Руперт болуы оқырмандарды шатастырады деп ойлаған болуы мүмкін, ал Псмит көбінесе тек тегімен аталатындықтан, Водхаус бұл өзгеріс көптеген адамдардың назарына ілікпейді деп ойлаған болуы мүмкін. "Принц және Бетти" романының американдық нұсқасы, негізінен, Псмит, журналисттің Нью-Йоркке көшіріліп, Ұлыбританиялық нұсқасының кейбір элементтерімен біріктірілген нұсқасы, Псмит кейіпкерінің орнын американдық және Гарвард түлегі Руперт Смит алады, ол Псмиттің көптеген ерекшеліктерін, соның ішінде моноклді сақтайды. "Жасырын ханзада" - бұл осы әңгімелердің тағы бір қоспасы. "Псмитке сеніп тапсыр" стилі алдыңғы туындыларынан біршама өзгеше. Майк - Вудхаустың алғашқы туындыларының көп бөлігі сияқты мектептегі оқиға, ал "Псмит қалада" және "Псмит, журналист" - жастық оқиғалар, ал Псмиттің соңғы пайда болуы Вудхаустың толысқан кезеңінің үлгісіне сәйкес келеді, Бландингс қалыңындағы романтикалық комедия. Мұнда Псмит тапқыр, ақылға қонымды шешушінің рөлін орындайды, бұл рөлді басқа жерде Галли, Фред аға немесе Дживес сияқтылар орындайды және соңында өзінің романтикалық сезімін көрсетеді. Дживес пен Фред ағадан бұрын жазылған болса да, Псмит олардың екеуінің де комбинациясы сияқты көрінеді, бір жағынан Дживестің сөздерінің дәлдігімен және жақсы киінуге деген қамқорлығымен, екінші жағынан Фред ағаның әзілді өзіндік білдірісімен және бейжай көзқарасымен.

Өмір жолы мен мінез-құлқы

Біз Псмитпен алғаш рет ол Итоннан қуылғаннан кейін, Седлиге жіберілгенде кездесеміз, онда ол Майкпен танысып, олардың ұзаққа созылған достығы басталады. Ол бойы ұзын, жіңішке, өте таза киінген, әдеттегі монокулімен көзге түседі. Оның сөйлеуі ағыншақ, көркем тілмен толы. Псмит Седлидегі уақытының көп бөлігін дене еңбегімен айналысудың орнына креслода жайғасып, демалумен өткізеді. Оның ең айқын қабілеті, тіпті осы жасында, балалар мен ұстаздарды шатастыру үшін қолданатын сөздерді шебер қолдануы. Оның салқынқанды, тыныш бетімен оның шындығын айту қиын. Бұл дағдысы оған және достарына қиын жағдайлардан шығуға көмектеседі. Мұндай жағдайда ол жылдам қимылдайды. Псмит есімін, ол бастапқыда мойындайды, сол күні қабылдаған, себебі «Смиттер тым көп». Оның әкесі, Мистер Смит, бай, бірақ сәл ерекше адам, ол Шропширдегі Лоуэр Бенфордтағы Корфби Холлде тұрады, оның досы Майк өскен Крофтоннан алыс емес; кейін ол «жақын маңайдағы графтықта» Илсворт Холлға көшіп, жақсы крикет табу үшін. Итон кезінде ол бірінші командаға ілінуге жақын білікті крикетші болды – сол қолымен айналдырып тастайтын, ұзын бойының арқасында соққы беруге де қабілетті, мысалы, Седли мен Урикын арасындағы матчта Майк пен Псмиттің қақтығысында. Седлиден кейін Псмит New Asiatic Bank-те жұмыс істейді, әкесінің мектептегі досы Джон Бикерсдайкты ренжітеді. Кейін ол әкесінен заңгер болу үшін оқуға рұқсат сұрап, Майкпен бірге Кембриджге барады. Бірінші курстың жазғы демалысында Псмит Майктің M.C.C. құрамында крикет турнесіне Нью-Йоркке аттанады. Онде ол Cosy Moments журналымен байланысады, уақытша редакторы Билли Виндзормен дос болып, ықшам үйлерге қарсы күресіне көмектеседі, бұл зорлық-зомбылыққа ұшыраған гангстерлермен қақтығыстарға әкеледі. Соңғы тарауда бас редактор келгенде, Псмит әкесінен мұраға алған ақшаны инвестициялауға рұқсат сұрап, енді журналдың иесі екенін біледі. Университетті бітіргеннен кейін әкесі қайтыс болады, ол дұрыс емес инвестициялар жасаған. Осының салдарынан Псмит балық бизнесімен айналысатын туысының жұмысына орналасады, бірақ ол оған қарсы. Ол Ева Холлидеймен кездесіп, оған ғашық болғаннан кейін Бландингс қасабасына барады. Қасқа қадам басқанда өзін канадалық ақын Ралстон МакТодд деп таныстырғанына қарамастан, ол лорд Эмсворттың хатшысы болып жұмысқа орналасады, ол оның әкесін жақсы білген, содан кейін Ева Холлидейге үйленеді. 1953 жылғы «Майк пен Псмит» романының алғы сөзінде Вудхаус Псмиттің Перри Мейсон стиліндегі табысты қорғаушы заңгер болғанын айтады. The World of Psmith (1974) жинағына кіріспеде Вудхаус Псмиттің ақырында судья болғанын ұсынады. Псмит – қағидалы жас жігіт, бірақ оның қағидалары кейде ерекше болуы мүмкін, және ол жақсы көретіндерге жомарт. «Leave it to Psmith» романынан алынған мысалда, ол жаңбырдан қорғану үшін навес астында тұрған Еваны көріп, джентльмендікпен оған қолданыста жоқ шатыр алып беруге шешім қабылдайды. Ол оны иемдену арқылы мәселені шешеді, ал иесімен кездескенде, Псмит оны жақсы мақсатқа қолдану арқылы жұбатамын деп айтады, кейін ол оны былай баяндайды: «Жай ғана практикалық социализм. Басқалар мүлікті қайта бөлу туралы әңгімелеуге қанағаттанады, ал мен оны іске асырамын». (Псмиттің тағы бір ерекшелігі – оның номиналды социализмге бейімділігі, көбінесе «команда» сөзін «мырза» сөзінің орнына қолдануында көрінеді.)

Бейімделулер

1930 жылы Водхаус пен Иан Хейдің романынан бейімделген «Псмиттің қолынан келсін» пьесасында Псмитті Базил Фостер, ал Ева Холлидей рөлін Джейн Бакстер сомдады. 1933 жылы пьеса негізінде түсірілген «Маған сені тапсырам» фильмінде Псмиттің орнына Гин Джеррард ойнаған Себастьян Хелп кейіпкері енгізілді, ал Ева Холлидей рөлінде Молли Ламонт ойнады. Майкл Бэйкуэллдің драмалық бейімдеуімен жасалған «Псмиттің қолынан келсін» радиоқойылымында Псмиттің дауысын Саймон Уорд, ал Ева Холлидей рөлін Каролина Лангриш сомдады. Бұл қойылым 1981 жылғы 3 қазанда BBC Radio 4 арнасында эфирге шықты. Дэниел Дей Льюис BBC телефильмі «Рахмет саған, П.Г. Водхаус»-та Псмитті ойнады. Фильм 1981 жылғы 16 қазанда көрсетілді. Марси Каханның «Psmith in the City» ромасы бойынша BBC радиосы 2008 жылы төрт бөлімнен тұратын радиоқойылымды алғаш рет эфирге шығарды, онда Ник Кальдекотт Псмиттің дауысын берді, ал Майк Джексон рөлін Инам Мирза сомдады. Эдвард Беннетт 2020 жылы BBC радиосында «Псмиттің қолынан келсін» радиоқойылымында Псмит рөлін ойнады, ал Ева рөлінде Сусанна Филдинг, Майк Джексон рөлінде Ифан Мередит ойнады.