Кіріспе

Американдық макияж суретшісі (1889–1968)

Джек Пирс (нағыз аты – Йеннис Пикулас; 5 мамыр 1889 – 19 шілде 1968) – Голливудтық макияж суретшісі. Ол Борис Карлоффтың «Франкенштейн» (1931) фильміндегі есімді макияжын жасауымен және Universal Studios үшін жасалған басқа да классикалық монстрлардың макияждарымен танымал.

Ерте мансап

Жасөспірім шағында Грекиядан АҚШ-қа көшіп келген Пирс, әуесқой бейсболшы болып қана қоймай, бірнеше мамандықтарды сынап көрді. 1920-жылдары Пирс кино саласындағы түрлі жұмыстарға кірісті – кинотеатр директоры, каскадер, актер, тіпті режиссердің ассистенті – бұл оның макияж өнерінде шеберлікке жеткеніне әкелді. Кішкентай бойлы Пирс ешқашан «басты рөлдегі актер» болған емес, сондықтан ол өнер мансабын тоқтатты да, басқа актерлерге макияж жасауға маманданды. 1915 жылы ол студияның түсірілімдеріне көмекші болып жұмысқа орналасты. 1926 жылы «Маймыл сөйлейді» фильмінің түсірілім алаңында Джек Пирс, қарым-қатынасқа қабілетті маймылды сомдаған Жак Лерньенің макияжын жасады. Universal компаниясының басшысы Карл Леммль бұл шығармашылық жетістікке риза болды. Содан кейін 1928 жылғы «Күлкілі адам» атты нұсқаусыз фильмде Конрад Вейдттың күлкілі бет-әлпеті пайда болды. Пирс Universal Pictures киностудиясына толық уақытқа жұмысқа қабылданды. 1930 жылы Лон Чейнидің қайтысы – ол 1920-жылдары қорқынышты және көбінесе жайсыз макияж жасау арқылы өзін таныстырған еді – Пирс пен Universal үшін жаңа мүмкіндіктер ашты. Чейнидің фильмдері көрермендерге Пирс пен сол кездегі киносүйер қауымның ұнаған деформацияланған, құбыжық жүздерін көрсетті. Universal-дың алғашқы «дыбысты» қорқынышты фильмі «Дракула» (1931) күрделі макияжсыз болды. Пирс Бела Лугозиге оның вампир кейіпкері үшін арнайы түсті май бояу жасады, бірақ Лугози өзінің макияжын өзі жасауға талап етті. Кейіннен кейіпкердің барлық фильмдік нұсқаларында Пирс Дракуланың түрін мүлдем өзгертті, оны ақшасы ағарып, мұрты бар адам ретінде бейнеледі. Пирс студияда жұмыс істеген кезеңдегі ең маңызды туындысы – «Франкенштейн» (1931) фильмі болды, онда Лугози бастапқыда Монстр рөліне шақырылған еді. Алдын ала жасалған эскиз (сол кездегі газеттерде жарияланған мәліметтер мен актер Эдвард Ван Слоанның экрандық сынағын еске түсіруі бойынша) Пол Вегенердің 1920 жылғы «Голем» неміс фильміне ұқсас болды; бұл таңқаларлық емес, өйткені студия басшысы Карл Леммль және режиссер Роберт Флори екеуі де неміс экспрессионизмінің фильмдерімен жақсы таныс еді. Алайда, Големнің бейнесі Лугозибен бірге түсірілген экрандық сынақта қолданылмағаны туралы бірнеше дәлелдер бар. Флори де, оның сынақ операторы Пол Ивано да макияждың Борис Карлофф кейін киетін макияжтан көп ерекшеленбегенін есіне алды. Флоридің түпнұсқа сценарийінде бұл идеяны қолдайтын эскиз көрсетілген, сонымен қатар Флоридің қолжазбасында монстрдің мойнының екі жағында электрлік «ұшқыштар» болуы керектігі жазылған. Алайда, эскиз бен жазбалар экрандық сынақ кезінде жасалғанына кепілдік жоқ. Егер жаратылыстың бейнесіне қатысты кез келген ұсыныс басқа адамдардан алынған болса да, Пирс оқиғаның мән-жайына сәйкес келетін қорқынышты және логикалық дизайн жасағаны анық. Генри Франкенштейн ми қуысына кірген жерде жарақат пен мөр бар, ал мойындағы әйгілі «ұшқыштар» шын мәнінде электродтар: тігілген денені қайта тірілту үшін қолданылатын электр қуатын жеткізетін құралдар. Режиссер Джеймс Уэйлдің бастапқы идеяға қаншалықты үлес қосқаны әлі де даулы мәселе. Лугози Пирс ең танымал фильмінде ойнамаса да, олар болашақта бірлесіп жұмыс істеді: олар «Ақ зомби» (1932) фильміндегі оның зұлым кейіпкерінің бейнесін жасауда бірлесіп жұмыс істеді, осы мақсатта Universal Пирсті жалға алды.

Карлоффпен ынтымақтастық

Пирс ашулы, немесе кем дегенде өте қатал адам ретінде танымал болды, бірақ оның Карлоффпен қарым-қатынасы жақсы болды. Олар екеуі қазір әйгілі болған гримді жасауда ынтымақтасты, Карлофф Монстрдың бетінің бір жағында ойыс жасау үшін тіс пластинасын алып тастады. Ол сондай-ақ Пирстің қолымен күн сайын төрт сағат бойы макияж жасады, осы уақытта оның басына мақта, коллодион және желім жабылды, ал оның бетіне және қолына жасыл май бояуы (қара-ақ фильмде сұрғылт көрінуі үшін жасалған) жағылды. Аяқталған жұмыс баршаға ұнады және содан бері Мэри Шеллидің туындысының қалыпты бейнесіне айналды. Келесі жылы түсірілген "Мумия" фильмі "Дракула" сюжетін "Франкенштейн" гримімен біріктіріп, Карлоффты өте қарт және әжімді египеттік ханзадаға айналдырды. Пирс пен Карлоффтың бірлескен жұмысы сыншылардың мақтауына ие болды және көрермендерге әсер етті. Сол жылы Пирс Лугосиге "Ақ зомби" фильміндегі шайтандық грим жасады, бірақ бұл Universal емес, тәуелсіз фильм болды. 1957 жылдың 20 қарашасында Ральф Эдвардс Джек Пирсті "Бұл сіздің өміріңіз" атты танымал өмірбаяндық бағдарламасында күлімдеген Борис Карлоффпен қайта табыстырды. Сол бағдарламада Джек Карлоффпен бірге Universal киностудиясында жұмыс істеген кездерін еске түсірді. Кештің арнайы қонағы болған Карлофф Джек Пирсті тағы да көруге қуанды және оны бұл саланың ең ұлы гримері деп атады.

Universal Studios Монстр жасаушысы

Универсалдың грим бөлімінің басшысы ретінде Пирс «Франкенштейн», «Мумия» (1932), «Қасқыр адам» (1941) және олардың кейіпкерлерімен байланысты әртүрлі жалғаулары сияқты фильмдерге арналған есімді гримдерді жобалау және жасаумен танылды. Пирс өзінің "қораптан тыс" техникаларын пайдалана отырып, грим жасау көбінесе өте қиын болды және жағуға көп уақыт кетті. Пирс латекс бұйымдарын қолдануға құлшынбады, мақта мен коллодионнан немесе мұрынға жағылатын пластилиннен бет пішіндерін жасау әдісін артық көретін. Пирс ақырында латекс аспаптарын қолдана бастады, ең әйгілісі – «Қасқыр адам» (1941) фильмінде Лон Чейниге арналған резеңке мұрын (аспаптың жиектері фильмнің көп бөлігінде анық көрінеді) және «Франкенштейннің жарты» (1935) мен «Франкенштейннің ұлы» (1939) фильмдерінде Борис Карлоффқа арналған резеңке бас бөлігі болды.

Лон Чейни кішімен бірге

Пирс Universal студиясында осылай жақсы қабылданбады, бұл оның студиядағы мансабының аяқталуына ықпал етті. Оның ең әйгілі қарым-қатынасы Лон Чейни кішімен болды. Екеуі де Universal студиясында "Қасқыр адам" атты төрт фильмде және "Мумия" атты үш фильмде жұмыс істеді. Чейни Пирс ұзақ және қиын процесте жабысқақ құрылғыларды қосып, қиындықтарды күшейтті деп мәлімдеді. Лонның қасқыр адам бейнесінің макияжының бір бөлігі оның бетіне жабыстырылған як жүнінен және ыстық темірмен күйдірілгеннен тұрды. Чейни Пирс оны әдейі ыстық темірмен күйдіргенін айтты. Сондай-ақ, Чейни "Франкенштейннің рухы" фильмінде Пирс қолданған резеңке маскаға аллергиялық реакция берген. Кейін Чейни үш "Мумия" фильмінде Пирс жасаған, еңбегімен оралған бинттерден қиналды, бірақ бұл "макияж" шын мәнінде Чейнидің бетіне қалыптастырылған және дәмдеуішпен бекітілген резеңке маска еді. Жанр жанкүйерлері Пирс пен Чейни арасындағы жанжалды үлкенге дейін асырып көрсеткен сияқты. Чейни әкесінің жылдар бойы жасаған косметикалық өзгерістерімен жақсы таныс болды. Ол өзінің "Бір миллион жыл бұрын" фильмі үшін Неандерталь макияжын жасады, ол оған жағылған макияжға қарағанда кем емес еді; сонымен қатар, ол өзінің "Құрылыс бұзылмайтын адам" фильміндегі күйген бет макияжын жасады, себебі бюджеті шектеулі болды. Өліміне бір жыл қалғанда Пирспен сұхбаттасқанда, Чейнимен жұмыс істеу қиын болды ма деген сұраққа Пирс: "Иә де, жоқ та, мен осымен шектеле аламын" деп жауап берді. Ал Чейни, айтылған керістікке қарамастан, кейін Пирсті тек Чейнидің әкесіне ғана тең келетін макияж генийі деп атады.

Шашпен жұмыс

Оның ерекше қорқынышты гримінен басқа, Пирстің гримінің қайталанатын ерекшелігі актерлерге жесірдің шашын жасау болды. Бела Лугози және оның испан тіліндегі әріптесі Карлос Виллариас екеуі де 1931 жылы «Дракула» фильмінің тиісті нұсқаларында жесірдің шашы бар періште киді, ал Лугозидің 1932 жылғы «Ақ зомби» фильміне жасаған гримінде жесірдің шашы одан да айқын болды. Пирс Борис Карлоффтың шашын қырқып, 1934 жылғы «Қара мысық» фильмі үшін оны жебе сияқты жесірдің шашына айналдырды, ал комедия актері Бад Эбботтқа Лу Костелломен бірге түскен алғашқы фильмдерінде жесірдің шашы бар періште кигізіп, шашының жұқаруын жасырды. Пирс тіпті Лон Чейниге «Ажырасып қалған жасырын» сияқты фильмдерде төменгі, үшкір шашты жасады, сондай-ақ 1943 жылғы «Дракуланың ұлы» фильмінде де. Керісінше, 1938 жылғы «Service de Luxe» комедиясында, Винсент Прайс кинода дебют жасағанда, Пирс Прайстың табиғи жесірдің шашын шаш қосып тегістеді. Пирс театр мен ерте үнсіз фильмдер арқылы өскен көптеген суретшілер сияқты, сақал мен мұртты «жабу» үшін театрлық әдісті қолданды. Еңбекке толы процесте шаш (адам шашы, як шашы немесе крепон шашы, жағдайға қарай), бетке немесе жаққа желім жағылып, бір қатар шаш жабыстырылды. Ол кепкеннен кейін, екінші, бірінші қатардың үстіне жабысатын шаш қатары жабыстырылды, сақал (немесе қасқыр адамның беті) жабылып біткенше осылай жалғасты. Содан кейін барлық бөліктері тиісті пішін мен ұзындығына дейін кесілді. Дегенмен, ол қарапайым, дайын сақалдар мен мұрттарды жек көрмейтін. Шын мәнінде, Джон Каррадинге «Франкенштейн үйі» фильміндегі Дракула рөлінде жапсырған мұртының жартысы Каррадин көліктен құлағанда түсіп қалды. Джек Пирс 1946 жылы Universal компаниясынан жиырма жыл қызмет еткеннен кейін жұмыстан босатылды. Бір теория бойынша, Пирс 1930 жылдардың соңында жасалған көбікті латекс техникасын қолдануға қарсылық көрсеткен. Бұл монстрларды жылдам жасауға мүмкіндік беретін еді, демек уақыт пен ақшаны үнемдеуге болар еді. Алайда Пирс латекс резеңкесіне бейтаныс емес еді; ол 1935 жылдан бері Франкенштейн монстрының басына латекс қолданған, қасқыр адамның маңдайы мен мұрны әрқашан бір бөліктен жасалған резеңке аспап болды, ал мумияның «гримі» шын мәнінде резеңке маскалар еді. Пирс осы аспаптарды жасауды шебер Эллис Берманға тапсыратын. Universal жылына 40-тан 60-қа дейін фильм түсірді, оның ішінде тек жарты ондаған ғана фильмде күрделі кейіпкер гримі немесе монстр беті болды, және олар да көбінесе аз қолданылды. Ол қартайған кездегі грим үшін көбікті латекс қолдануды ұнатпады, оның орнына бетке желім жағып, қағаз қабатын жабыстырып, қағазды бүктеу және осы процесті қайталау арқылы жасалған дәстүрлі әдісті ұнатты. Барлығында, Пирстің жұмысы көбінесе оның грим бөлімін бақылаудан, басты әйелдерге сұлулық гримін жасаудан және басты ерлер мен кейіпкерлерге стандартты грим жасаудан тұрды. Ал енді Universal International деп аталған студияның жаңа басшылығы компанияның имиджін B-сыныптағы фильмдерден және бағдарламалардан престижді фильмдерге көтеруді қалады. Вестмор ағайындылары, олардың есімі Макс Фактор сияқты өнер саласында танымал болды, студияға ең кіші інісі Бадты бөлімді басқаруға жалдауға ықпал етті. Бад Вестмордың кәсіби тәжірибесі PRC үшін жасалған шағын фильмтермен шектелгенімен, ол Пирстен айырмашылығы фотогениялық, сүйкімді және жас болды. Universal Вестмор есімін алды, ал Бад Вестмор келесі жиырма жыл бойы бөлімнің басшысы болды, ал Джек Пирс жұмыссыз қалды.

Универсалдан кейінгі мансап

Кейде Джек Пирс «Жанна д’Арк» (1948) немесе Дэнни Кейдің «Вальтер Миттің құпия өмірі» сияқты ірі жобаларда жұмыс істеді, онда ол Карлоффты фильмнен кесілген түс көру сахнасында Франкенштейн монстры ретінде жасады. Пирстің Universal-ден кейінгі жұмысы негізінен төмен бюджетті тәуелсіз вестерн мен қорқыныш фильмдерімен байланысты болды. Осы кезеңдегі Пирстің ең танымал туындылары: «Жастар монстры» фильміндегі шашты, ақылы кем нұсқаудағы кейіпкер, оны 40-қа жуық каскадер Гил Перкинс ойнады, ол бұрын «Франкенштейн кездеседі қасқыр адаммен» фильмінде Бела Лугозидің кейіпкеріне түскен; «Уақыт шекарасынан өту», онда шашы жоқ, жаралы атомдық мутанттар және басты рөлдегі Роберт Кларк ескі, құрғақ адамға айналады; «Адамтектестерді жасау», шаш жабыншақтары мен склеральды контактты линзалар арқылы күміс көзді шашсыз киборгтардың түрін жасау; және Марк Деймон ойнаған «Сұлу және аң» (1962) фильміндегі қасқыр адам дизайнының қайта жаңғыруы. Ол «Screen Directors Playhouse», «You Are There» және «Telephone Time» телесериалдарында көптеген тарихи, қарттық және мінездік макияждар жасады. Сол шоудың бір бөлімі «Алтын мақұлшы» атты драма болды, онда Лон Чейни кіші рөлде сауатсыз, бірақ мейірімді армян мақұлшыны сомдады, ол оқиға барысында 30 жасынан 70 жасына дейін өзгеріп, Пирс оны шеберлікпен орындады. Universal-дегі әріптесі, режиссер және продюсер Артур Любин, Пирсті 1961 жылдан 1964 жылға дейін «Mister Ed» телесериалындағы төрт жылдық тұрақты жұмысына алды, бұл оның соңғы жұмысы болды. Пирс 1968 жылы зәр қышқылынан уланудан қайтыс болды.

Мұра

Джек Пирстің Universal студиясындағы жұмысы ойын-сауық саласындағы көптеген мамандарға үлгі болды, оның ішінде макияж суретшілері Рик Бейкер мен Том Савини де бар. Джек Пирс экрандық ойын-сауық және материалдарды жасау саласындағы новатор болды. 2003 жылы Пирс Голливуд макияж және шаштараздық гильдиясының өмірлік жетістіктері үшін сыйлығымен марапатталды. Соңғы жылдары Пирстің Голливуд бульварына жұлдыз орнату туралы қатты ниет болды. 2013 жылдың мамыр айында Лос-Анджелестегі Cinema Makeup School Пирс құрметіне еске алу галереясын ашты.