Кіріспе

Мексиканың Азаматтар қозғалысы (lang es) – мексикалық орталық-солшыл саяси партия. Партия 1999 жылы «Демократия үшін конвергенция» деген атпен құрылды, кейін 2002 жылы «Конвергенция» деп қысқартылып, 2011 жылы «Азаматтар қозғалысы» деп өзгертілді. 1999 жылдың 1 тамызында құрылған «Демократияға конвергенция» азаматтық қоғам белсенділері мен бұрынғы Институционалдық-революциялық партия мүшелері тарапынан құрылды. Олар әлеуметтік нарық экономикасын және азаматтардың басқаруға қатысуын арттыруға бағытталған демократиялық реформаларды жақтады. Есірткі соғысы басталғаннан кейін партия бағдарламасына әскериленуді тоқтату және есірткілерді реттеу шараларын қосты. Партия құрылғаннан бастап солшыл коалициялармен біріккенімен, солшыл партиялармен туындаған келіспеушіліктер 2012 жылдан бастап сайлауларда тәуелсіздікке көшуіне әкелді, бірақ ол 2018 жылғы сайлау кезінде қысқа мерзімге коалицияға қосылды. Содан бері партия платформасында тұрақтылық және әлеуметтік мәселелерге баса назар аударып келеді. Бұл елдегі шағын саяси күш, 2021 жылғы заңнамалық сайлауда дауыстардың шамамен 7% ғана жинады және әлі президенттік сайыста жеңіске жеткен жоқ. 2023 жылғы мәлімет бойынша, партияда 384 005 мүше бар, олардың мүшелері эмесистас деп аталады.

Демократия үшін ықыласпен шоғырлану (1997-2002)

Демократия үшін конвергенция 1997 жылы ұлттық саяси топтық мәртебесін алды, ал 1999 жылы партия мәртебесіне ие болды. Әлеуметтік нарықтық экономика принциптеріне негізделген партия, оны экономикалық ұйымдастырудың ең тиімді аясы деп мәлімдеді. Бұдан өзге, партия Мексикадағы демократиялық реформаларды жақтады, мақсаты – халыққа елді бақылау құралы беру және 1982 жылы басталған елдің демократиялану процесін одан әрі дамыту болды. 2000 жылғы президенттік сайлауда Демократия үшін конвергенция Мексика үшін Альянс (Alianza por México) атымен басқа солшыл партиялармен бірікті. Олар президенттікке Куаутемок Карденасты ұсынды және штаттық лауазымдарға түрлі кандидаттарды қолдады, атап айтқанда, Федералды округ басшысы Андрес Мануэль Лопес Обрадорды. Карденас үшінші орынға ие болса да, Лопес Обрадор өз сайлауында жеңіске жетті. 2001 және 2002 жылғы жергілікті сайлауларда партия түрлі штаттарда табысқа жетіп, Веракрус және Оахака астаналарындағы муниципалдық президенттер лауазымына ие болды. 2002 жылдың тамызында партияның екінші Ұлттық құрылтайында мүшелер партияның атын Конвергенция деп өзгертуге келісті.

Ынтымақтастық (2002-2011)

Конвергенция 2003 жылғы аралық конгресс сайлауында тәуелсіз партия ретінде қатысып, халық дауысының 2,3%-ын және Өкілдер палатасында бес орын алды. 2006 жылға қарай партияда бір коалициялық губернатор, бір сенатор, 5 федералдық депутат, 25 штаттық депутат және 29 қалалық әкім болды. 2006 жылғы жалпы сайлауда Конвергенция Демократиялық революция партиясы (PRD) және Еңбек партиясы (PT) бірлесіп, «Баршаның игілігі үшін» коалициясы сияқты тағы бір солшыл сайлау альянсын құрды. Альянс Андрес Мануэль Лопес Обрадорды қолдады, ол Фелипе Кальдеронға шамамен 0,56% айырмашылықпен тікелей жеңіліске ұшырады, бұл альянсты сайлауда заңбұзушылықтар болды деген күдік тудырды. Федералды сайлау трибуналы қайта санау туралы өтініштерді қабылдамағаннан кейін, альянс құрамына кіретін партиялар «Кең прогрессивті фронт» деп аталатын заң шығару коалициясын құру үшін бірікті. Фелипе Кальдеронның билікке келуі Мексикадағы есірткі соғысының басталуымен және 2007-2008 жылдардағы Мексикадағы қаржы дағдарысымен саяси жағдайды өзгертті. 2009 жылғы заң шығару сайлаулары алдында Конвергенция мен Еңбек партиясы «Мексиканы құтқарайық» (Salvemos a México) деп аталатын сайлау альянсын құрды және Кальдерон басшылығымен жүзеге асырылған саясатқа қарсы тұратын партиялық платформа жасады. Конвергенция әлеуметтік нарықтық экономиканы енгізуге қатысты белсенді ұстанымды қабылдады, себебі партия қаржы дағдарысының себебі мемлекет тарапынан тиісті реттеудің болмауы екенін мәлімдеді. Партия сондай-ақ есірткіге қарсы күресті тоқтатуға шақырды, оны сәтсіз әрекет деп бағалады, бұл әскерилердің беделін түсірді және елдегі адам құқықтарының бұзылуына әкелді. Альянс елді әскерилендіруден бас тартуды ұсынды және қылмысты азайту мақсатында кемсітушіліксіз, толыққанды демократиялық мемлекет құру үшін демократиялық реформалар жүргізуді талап етті. Бұдан өзге, Конвергенция азаматтар басқаратын төртінші билік саласын құруды ұсынды, оның құзыретіне басқа үш билік саласының мүшелерін міндеттемелерін орындамаған жағдайда тексеру және жазалау кіретін еді. 2010 жылы партияның өкілі Габино Куэ Монтеагудо басқа партиялармен коалиция құрып, Оахака штатының губернаторы болып сайланды. 2011 жылы партияның екінші арнайы ұлттық құрылтайында мүшелер партияның құрылымын, атауын және логотипін реформалауға дауыс берді, нәтижесінде партия «Азаматтар қозғалысы» деп қайта аталды.

Азаматтар қозғалысы (2011 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2012 жылы Азаматтар қозғалысы солшыл Прогрессивті қозғалыстың сайлау альянсының құрамына кірді, Андрес Мануэль Лопес Обрадорды екінші рет президенттікке ұсынды. Партия Мексиканың экономикалық жүйесіне қатысты өткір ұстанымын сақтап, кең таралған кедейліктің себебін Мексикада 1980 жылдардың ортасынан бері қолданылып келе жатқан неолибералдық саясатқа байланысты деп есептеді. Лопес Обрадор осы саясатты өзгертуге үгіт жүргізді. Бірақ Лопес Обрадор Энрике Пенья Ньетодан 5 проценттен астам айырмашылықпен жеңілді. Сайлаудан кейін Лопес Обрадор PRD және Азаматтар қозғалысынан бөлініп, өзінің «Morena» саяси партиясын құруды жөн көрді. 2012 жылдың соңында PRD Институционалдық-революциялық партия және Ұлттық әрекет партиясымен «Мексика үшін келісім» шартына қол қойды. Бұл қадамды сатқындық деп есептеген Азаматтар қозғалысының төрағасы Данте Дельгадо Раннауро PRD-мен байланысты үзіп жіберді. Партия идеологиялық келіспеушіліктерге байланысты «Morena» партиясымен одақ құрмайтынын мәлімдеді, нәтижесінде 2013 жылдан 2017 жылға дейін сайлауға тәуелсіз қатысты. 2018 жылғы жалпы сайлауға дейін Данте Дельгадо сайлау альянсына қатысуға ниетті екенін білдірді. Олардың көп жылдық серіктесі Еңбек партиясы Лопес Обрадордың «Morena» партиясымен одақтасқанымен, Азаматтар қозғалысы «Morena» партиясымен бірігуден бас тарту позициясын сақтап қалды. Оның орнына Азаматтар қозғалысы Демократиялық революция партиясы (PRD) және Ұлттық әрекет партиясы (PAN) арасында кең ауқымды сайлау альянсын құрды. Дельгадо мен PRD төрағасы Рауль Флорес альянстың мақсаты – ел мүддесі партиялық мүдделерден жоғары тұратынын көрсету екенін айтты. Дельгадо бұл альянстың партияларды өкілдік ететін азаматтарға қызмет етуге заңды түрде міндеттейтінін атап өтті. Цифрлық сайлау стратегиясының бөлігі ретінде Азаматтар қозғалысы «Movimiento Naranja – Yuawi» музыкалық бейнеклипін пайдаланды, ол сайлауға дейін YouTube-та 54 миллионнан астам қаралым жинады. Альянстың үміткері Рикардо Аная Андрес Мануэль Лопес Обрадорға жеңіліп қалды, ол үлкен жеңіске жетті. Алайда, Халиско штатында партия жеке губернаторлыққа алғаш рет жеңіске жетіп, Энрике Альфаро Рамиресті сайлады. 2018 жылғы сайлаудан бері партия сайлауларда тәуелсіздігін сақтап, кез келген одақ құрудан бас тартып, тіпті 2024 жылғы президенттік сайлауда өзінің үміткері Хорхе Альварес Майнесті ұсынды. Партияның бағдарламасы да өзгерді. Партия қоршаған ортаны қорғау, тұрақты көлік және жасыл экономикаға баса назар аударды, климаттың өзгеруімен күресу жауапкершілігін үкіметке жүктеуді көздейтін конституциялық түзетулерді ұсынды. Сонымен қатар, партияның платформасы әлеуметтік мәселелерге, әсіресе әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықты, оқшаулануды және кемсітуді жоюға көбірек назар аударды. Партия есірткі соғысына қарсылығын жалғастырып, әскерилендіру шаралары зорлық-зомбылықты азайта қоймағанын мәлімдеді, керісінше 2006 жылғы есірткі саясатын реформалауды және зорлық-зомбылықты азайту үшін есірткі пайдалануды реттеуді жақтады.

Идеология

Партия өзін социал-демократиялық деп сипаттайды және Моренадан оңға қарай позицияланады. Партияның қазіргі бағдарламасы әлеуметтік нарықтық экономиканы, гендерлік теңдікті, сексуалдық бостандықты, тұрақты көлік жүйесін, жаңартылатын энергияны пайдалануды, жасыл экономиканы, жаңа фискалдық шартты, қарусыздануды, федерализмді және саяси партиялардағы алғашқы сайлауларды жақтауға бағытталған.

Президент сайлауы

Сайлау жылы Үміткер Дауыстар % Нәтиже Ескерту 2000 Куаутемок Карденас 6,256,780 16.64 Жеңілді ПРД үміткері, одақ: Мексика үшін одақ 2006 Андрес Мануэль Лопес Обрадор 14,756,350 35.31 Жеңілді ПРД үміткері, одақ: Барлық жақсылық үшін коалиция 2012 Андрес Мануэль Лопес Обрадор 15,848,827 31.61 Жеңілді ПРД үміткері, одақ: Прогрессивті қозғалыс 2018 Рикардо Аная 12,610,120 22.27 Жеңілді ПАН үміткері, одақ: Мексика үшін алға 2024 Хорхе Альварес Майнes