Кіріспе
Үндістан комиссиясы әлеуметтік және білім беру жағынан артта қалған этникалық топтарды анықтау үшін
Мандал комиссиясы немесе Әлеуметтік және білім беру жағынан артта қалған сыныптар комиссиясы (SEBC) 1979 жылы премьер-министр Морарджи Десай басшылығымен Үндістанда «Үндістанның әлеуметтік немесе білім беру жағынан артта қалған сыныптарын анықтау» міндетімен құрылды. Комиссия төрағасы – Үндістан парламентінің депутаты Б. П. Мандал. Ол касталық дискриминацияны жою мақсатында халыққа квоталар бөлу мәселесін қарастырды және артта қалу деңгейін анықтау үшін он бір әлеуметтік, экономикалық және білім беру индикаторын пайдаланды. 1980 жылы комиссияның есебінде касталық, әлеуметтік және экономикалық көрсеткіштер негізінде анықталған «Басқа артта қалған сыныптар» (OBC) Үндістан халқының 52% құрайтыны көрсетілді. Сондықтан, комиссия «Басқа артта қалған сыныптар» (OBC) мүшелеріне орталық үкімет пен мемлекеттік сектор кәсіпорындарындағы жұмыс орындарының 27% квотасын беруді ұсынды, осылайша жалпы квота мөлшері СК, ТТ және OBC үшін 49,5% құрады. Есеп 1980 жылы аяқталғанымен, В. П. Сингх үкіметі 1990 жылдың тамызында оны іске асыру ниетін жариялады, бұл студенттер арасында кең ауқымды наразылықтарға әкелді. Үндістан Конституциясының 15-бабының 4-тармағында былай делінген: «Осы бапта немесе 29-баптың 2-тармағындағы ешқандай ереже мемлекеттің әлеуметтік немесе білім беру жағынан артта қалған азаматтардың немесе жадгерлік касталар мен тайпалардың жағдайын жақсарту үшін кез келген шаралар қабылдауына кедері келтірмейді». Сондықтан Мандал комиссиясы 1931 жылғы халық санағының деректерін – соңғы касталық санақты, сондай-ақ кейбір үлгілік зерттеулердің нәтижелерін пайдаланып есеп дайындады. В. П. Сингхті «Жаната» үкіметі назардан тыс қалдырған Мандал есебін пайдаланғаны үшін айыптады. Бұл әлеуметтік революция және белсенді іс-қимыл болды. Кенеттен, Үндістан халқының шамамен 75% білім беруге қабылдау және мемлекеттік қызметке орналасуда артықшылықты пайдаланды. Бұрынғыдай, халықтың 25% құраған СК және ТТ өкілдері қамтылған болса, енді 50% астам «Басқа артта қалған сыныптар» квота аясында қамтылды. Жастар елдің жоғары оқу орындарында үлкен наразылық акцияларын ұйымдастырды, нәтижесінде көптеген студенттер өздерін өртеп жіберді. Индира Сауни Мандал комиссиясының және оны іске асыру туралы үкімет шешімінің заңдылығын тоғыз судьядан тұратын сот алдында күйретуге тырысты. Екі тараптың да пікірін тыңдағаннан кейін, сот білім беру орындары мен жұмыс орындарындағы квота мөлшері 50% аспауы керектігін және табысы жоғары топтарға (креми қабатына) ескерілмейтінін қарастырды. Қазіргі уақытта креми қабатының шегі – жылына отбасылық табысы белгілі бір сомадан жоғары. Бұл шара 1992 жылы күшіне енді.
Үндістанның тарихи тарихы
Мандал комиссиясының басты мақсаты – әлеуметтік және білім жағынан артта қалған топтардың жағдайын анықтап, оларға орын беру және квоталар бөлу мәселесін қарастыру болды. Мандал комиссиясының құрылуына себеп болған Үндістан қоғамы негізінен жати және варна принциптеріне құрылған, және белгілі бір деңгейде жабық жүйе болып келді. Колонизацияның нәтижесінде қолөнершілер мен оларға ұқсас топтар кедейлікке ұшырады. Бұл Үндістан қоғамында үстемдік құрған әлеуметтік жіктелуді тудырды, Мандал комиссиясының құрылуына жағдай жасады. Сондықтан, 1900 жылдардың соңында Үндістанда каста және тап жеке тұлғалардың мүліктері мен кәсіптерін бөлудің әртүрлі үлгілерін көрсете бастады. Бұл, ең алдымен, колониалдық езгінің ауыр салдарын сезінген және дәстүрлі Үндістанның әлеуметтік құрылымындағы касталық/таптық жіктелуге ұшыраған Басқа да Артта Қалған Топтар (ОБК), Жадталған Касталар (ЖК) және Жадталған Тайпалар (ЖТ) сияқты топтарға тікелей әсер етті. Касталық жүйенің Үндістандағы терең тамырлары, сондай-ақ ЖК және ЖТ сияқты топтардың колониалдық кедейлікке ұшырауы, Үндістан мемлекетінің касталық дискриминацияны мойындауына және оны жоюға талпынуына жол ашты. Басқа да Артта Қалған Топтар тарихи түрде Үндістан қоғамындағы әлеуметтік-экономикалық өркендеуге қатысты мүмкіндіктер мен міндеттерден шеттетіліп келді. Британдық Раждағы қанаушылықтың тікелей зардабын қолөнершілер, шаруалар, фермерлер және шағын өнеркәсіптердің иелері сезінді. Колониалдық қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін көптеген дербес шағын өндірістер жойылды. Индустрияландыру мен жаһанданудың өркендеуі ауылдық Үндістанның экономикалық құрылымын өзгертті және қолөнершілердің кедейленуіне себеп болған тағы бір фактор болды. Әлеуметтік ұялылықпен қатар, әлеуметтік мұрагерлік те маңызды, және топтан тыс некелер сирек кездеседі. Дегенмен, Мандал комиссиясына дейін болған екі маңызды өзгеріс: касталық иерархиядағы топтардың салыстырмалы орнының өзгеруі және мұрагерлік топтардың дәрежелену тенденциясының өзгеруі. Біріншісі касталық жүйені "әлеуметтік жіктелу" нысаны ретінде бұзбады, ал екінші өзгеріс касталық жүйені толығымен өзгертуге әкелді. Екі буын арасындағы білім деңгейі мен кәсіптік қызмет арасында тікелей байланыс бар екені анықталды. Осылайша, білім беру мекемелері Басқа да Артта Қалған Топтар үшін маңызды рөл атқарды, ал білім алғандардың мүмкіндіктері Үндістанның жалпы әлеуметтік жіктелуіне әсер етті. Сонымен қатар, каста мен экономика арасындағы байланыс айқын бола бастады.
Мандал комиссиясын құру
15-баптың (Дін, нәсіл, каста, жыныс немесе туған жері бойынша кемсітушілікке тыйым салу) мақсатымен Үндістандағы артта қалған топтардың жағдайын зерттеу үшін 10 жыл сайын комиссия тағайындалады. Бірінші артта қалған топтар комиссиясы кең құрамымен құрылған, ал Екінші комиссия партиялық принциптер бойынша қалыптасқан сияқты, мүшелері тек артта қалған касталардан ғана таңдалған. Оның бес мүшесінің төртеуі басқа да артта қалған топтардан (ОБТ) болды; ал қалғаны, Л.Р. Наик, далит қауымынан шыққан және комиссиядағы жоспарлы касталардан жалғыз мүше болды. Комиссия өз төрағасы Ш. Б.П. Мандал атымен "Мандал комиссиясы" деп белгілі.
Резервтеу саясаты
Мандл комиссиясы қажетті деректер мен дәлелдерді жинау үшін әртүрлі әдістер мен техникаларды пайдаланды. "Басқа артта қалған топтарға" кіретіндерді анықтау мақсатында комиссия он бір критерийді қабылдады, оларды үш негізгі санатқа бөлуге болады: әлеуметтік, білім беру және экономикалық. Артта қалған топтарды (ОБТ) анықтау үшін 11 критерий жасалды.
Іске асыру
Үндістанда Мандал комиссиясы құрылғанға дейін Үндістан мемлекеті әлеуметтік, экономикалық және саяси тұрғыдан касталық кемсітушілікке ұшырады. Тұрмыс деңгейі, жоспарланған касталар, жоспарланған тайпалар және басқа да артта қалған санаттардың (ОБК) отбасылары негізгі ағымдағы халыққа қарағанда, индустардың алдыңғы касталары мен басқа да діни топтардан тұратын, айтарлықтай төмен деп саналды. 1980 жылдың желтоқсан айында Мандал комиссиясы өзінің есебін ұсынды, онда артта қалуды анықтау үшін қолданған критерийлері сипатталған және байқаулары мен қорытындыларына сәйкес ұсынымдары келтірілген. Ол кезде "Джаната" үкіметі құлаған болатын. Индира Ганди мен Ражив Гандидің басшылығымен өткен Конгресс үкіметтері оның саяси жағынан даулы болғаны үшін бұл баяндама бойынша әрекет етуге дайын болмады. 10 жыл бойы назардан тыс қалған соң, бұл баяндаманы В. П. Сингх бастаған Ұлттық майдан үкіметі қабылдады. 1990 жылдың 7 тамызында Ұлттық майдан үкіметі орталық мемлекеттік қызметтер мен мемлекеттік кәсіпорындардағы жұмыс орындарында "әлеуметтік және білім беру жағынан артта қалған" санаттарға 27 пайыздық квота белгілейтінін мәлімдеді. 13 тамыздағы Үкіметтік бұйрықты жариялаған В. П. Сингх екі күннен кейін Тәуелсіздік күніне арналған сөзінде оны заңды түрде жүзеге асыру туралы мәлімдеді. Сол жылдың қыркүйек айында Мандал есебінің ұсыныстарын жүзеге асыру туралы үкіметтік бұйрықтың конституциялық жарамдылығын даулаған іс Үндістанның Жоғарғы сотына түсті. Осы іс бойынша өтініш беруші Индра Сауни бұйрыққа қарсы үш негізгі дәлел келтірді: Квотаның кеңейтілуі тең мүмкіндіктер кепілдігін бұзды. Каста артта қалудың сенімді көрсеткіші емес. Мемлекеттік мекемелердің тиімділігіне қауіп туды. Жоғарғы Соттың бес судьядан тұратын алқасы 13 тамыздағы Үкімет бұйрығының іске асырылуын іс бойынша соңғы шешім шығарылғанға дейін тоқтатты. 1992 жылдың 16 қарашасында Жоғарғы Сот өз шешімінде үкімет бұйрығын бекітті, кастаның артта қалудың қабылданатын көрсеткіші екенін білдірді. Алайда, 2015 жылдың 26 желтоқсанында "Таймс оф Индия" газетінде жарияланған мәліметке сәйкес, орталық үкімет министрліктері мен мемлекеттік органдардың қызметкерлерінің тек 12 пайызы ғана басқа да артта қалған санаттардан шыққан. Деректер бойынша, 79 483 лауазымның тек 9040-ы ғана басқа да артта қалған санаттардан шыққан қызметкерлерге тиесілі. Комиссия есебін бергеннен кейін он жыл өткен соң, сол кездегі премьер-министр В. П. Сингх 1989 жылы оның ұсыныстарын жүзеге асыруға тырысты. Бұл кеңінен сынға ұшырады және бүкіл елдегі колледждер бұған қарсы үлкен наразылық акцияларын өткізді. 1990 жылдың 19 қыркүйегінде Делидегі Дешбанду колледжінің студенті Ражив Госвами үкіметтің әрекеттеріне наразылық білдіру үшін өзін өртеп жіберуге тырысты. Ол Мандалға қарсы қозғалыстың символына айналды. Бұл басқа да жоғары касталы студенттердің өзін өртеп жіберуіне әкелді, олардың мемлекеттік жұмысқа орналасу үміті қатерлі болды, және Үндістанда артта қалған санаттарға жұмыс орындарын беруға қарсы студенттік қозғалысқа әкелді. Барлығы 200-ге жуық студент өзін өртеп жіберді, олардың 62-сі күйіп қайтыс болды. Солтүстік Үндістанда кәдімгі шаруашылық тоқтатылды. Дүкендер жабылып, мектептер мен колледждер студенттік агитаторлар тарапынан жабылды. Олар үкіметтік ғимараттарға шабуыл жасап, митингтер мен демонстрациялар ұйымдастырды және полициямен қақтығысты. Агитация кезінде алты штатта полиция атыс жасағаны туралы хабарлар тарады, 50-ден астам адам қаза тапты. Алайда, Рамчандра Гуханың айтуынша, агитация Оңтүстік Үндістанда Солтүстікке қарағанда аз әсер етті, себебі белгілі бір себептер болды. Біріншіден, оңтүстік аймақтағы адамдар Мандал есебінің ұсыныстарын орындауға көбірек келісім білдірді, өйткені оң іс-қимыл бағдарламалары онда ұзақ уақыттан бері қолданылып келеді. Сонымен қатар, оңтүстікте жоғарғы касталар халықтың 10 пайызын құраса, солтүстікте бұл көрсеткіш 20 пайыздан асты. Сонымен қатар, аймақта дамыған өнеркәсіптік сектор болғандықтан, оңтүстіктегі білімді жастар солтүстіктегілер сияқты мемлекеттік жұмысқа байланысты емес еді. Үндістанда басқа да артта қалған санаттардың нақты саны туралы пікірталас жоқ, халық санағы деректері партиялық саясатпен байланысты. Жалпы алғанда, бұл сандар айтарлықтай, бірақ Мандал комиссиясы немесе Ұлттық үлгілік зерттеулер келтірген сандардан төмен. Сондай-ақ, ОБК-ны есептеу үшін Мандал комиссиясы қолданған бағалау логикасы туралы да пікірталас бар. Саясаткерге айналған саяси анализатор Йогендра Ядав Мандал көрсеткішінің эмпирикалық негізі жоқ екенін мойындайды. Ядавтың пікірінше, "Бұл SC/ST, мұсылмандар және басқаларды қысқартуға негіделген мифтік құрылым". Ядав үкіметтік жұмыстарға білім алғандарға өздерінің күштерімен қол жеткізгендерге берілгенін айтады, және ОБК үшін квота Мандал комиссиясының көптеген ұсыныстарының бірі ғана, олардың көп бөлігі 25 жылдан кейін іске асырылмады. 1999–2000 жылдардағы Ұлттық үлгілік зерттеудің мәліметтері бойынша ел халқының 36 пайызы басқа да артта қалған санаттарға (ОБК) жатады. Мұсылмандық ОБК-ны есептемегенде бұл көрсеткіш 32 пайызға төмендейді. 1998 жылы Ұлттық отбасылық денсаулық статистикасы (NFHS) жүргізген сауалнамада мұсылман емес ОБК-ның үлесі 29,8 пайызды құрады. Л. Р. Наик, Мандал комиссиясының жалғыз далит мүшесі Мандал ұсыныстарын қол қоймады. Наик орталық артта қалған санаттар салыстырмалы түрде күшті екенін, ал ең нашар артта қалған санаттар (MBC) экономикалық жағынан маргиналданған күйде қала беретінін айтты. Мандал комиссиясын сынаушылар касталық кемсітушілікті түзету мақсатында болса да, адамдарға ерекше жеңілдіктер берудің әділдігіне күмәндік білдіреді. Олар лайықты кандидаттардың мүмкіндіктерінен айырылатынын айтады. Олар қоғамдағы маңызды лауазымдарға лайықсыз кандидаттардың тағайындалуының салдары туралы ойланады (дәрігерлер, инженерлер және т.б.). ОБК квотасы туралы пікірталас кеңейе келе, қызықты фактілер көтеріледі. Біріншіден, Үндістан халқындағы ОБК-ның үлесі туралы мәліметтер әртүрлі. Мандал комиссиясының (1980) мәліметі бойынша ол 52 пайызды құрайды. 2001 жылғы Үндістан халық санағы бойынша, Үндістанның 1 028 737 436 халқының ішінде жоспарланған касталар 166 635 700 адамды, ал жоспарланған тайпалар 84 326 240 адамды құрайды, яғни тиісінше 16,2% және 8,2%. Халық санағында ОБК туралы дерек жоқ. Алайда, 1999–2000 жылдардағы Ұлттық үлгілік зерттеу бойынша ел халқының 36 пайызы басқа да артта қалған санаттарға (ОБК) жатады. Мұсылмандық ОБК-ны есептемегенде бұл көрсеткіш 32 пайызға төмендейді. 1998 жылы Ұлттық отбасылық денсаулық статистикасы (NFHS) жүргізген сауалнамада мұсылман емес ОБК-ның үлесі 29,8 пайызды құрады. NSSO деректері сонымен қатар колледж орындарының 23,5 пайызы ОБК-ға тиесілі екенін көрсетеді. Бұл сол сауалнамаға сәйкес олардың халық үлесінен 8,6 пайызға кем. Басқа да аргументтер ОБК және SC/ST-нің жеке құқықтық мәртебесін бекіту касталық айырмашылықты мәңгіге сақтап қалады және ұлттық бірлік есебінен қауымдастықтар арасында бәсекелестікті ынталандырады. Олар тек білім алған далиттердің, адивасилердің және ОБК-ның жаңа элитасы резервациялардан пайда көретініне және бұл шаралар халықтың көп бөлігін кедейліктен шығаруға жеткіліксіз екеніне сенеді.
The extension of reservation violated the Constitutional guarantee of equality of opportunity. Caste was not a reliable indicator of backwardness. The efficiency of public institutions was at risk. The five judge Bench of the Supreme Court issued a stay on the operation of the Government Order of 13 August until the final disposal of the case. On 16 November 1992, the Supreme Court, in its verdict, upheld the government order, being of the opinion that caste was an acceptable indicator of backwardness. However, as reported by the Times of India on 26 December 2015, only 12 per cent of the employees under central government ministries and statutory bodies are members of the Other Backward Classes. The data shows that out of 79,483 posts, employees from the OBCs occupied only 9,040 of them. A decade after the commission gave its report, V. P. Singh, the Prime Minister at the time, tried to implement its recommendations in 1989. The criticism was sharp and colleges across the country held massive protests against it. On 19 September 1990, Rajiv Goswami, a student of Deshbandhu College, Delhi, attempted self immolation in protest of the government's actions. His act made him the face of the Anti Mandal agitation then. This further sparked a series of self immolations by other upper caste college students like him, whose own hopes of getting a government job were now at threat, and led to a formidable student movement against job reservations for Backward Castes in India. Altogether, nearly 200 students committed self immolations; of these, 62 students succumbed to their burns. Across northern India, normal business was suspended. Shops were kept closed, and schools and colleges were shut down by student agitators. They attacked government buildings, organised rallies and demonstrations and clashed with the police. Incidents of police firing was reported in six states during agitation, claiming more than 50 lives. However, according to Ramchandra Guha, the agitation did not gain as much traction in southern India as it did in the North due to certain reasons. Firstly, people in the South were more agreeable to the implementation of the Mandal report recommendations as affirmative action programmes had long been in existence there. Furthermore, while in the South the upper castes constituted less than 10 per cent of the population, the figure in the North was in excess of 20 per cent. Lastly, as the region had a thriving industrial sector, the educated youth in the South were not as dependent on government employment as those in the North. There is substantial debate over the exact number of OBC's in India, with census data compromised by partisan politics. It is generally estimated to be sizeable, but lower than the figures quoted by either the Mandal Commission or and National Sample Survey. There is also a debate about the estimation logic used by the Mandal Commission for calculating OBC population. Yogendra Yadav, psephologist turned politician, agrees that there is no empirical basis to the Mandal figure. According to Yadav, "It is a mythical construct based on reducing the number of SC/ST, Muslims and others and then arriving at a number." Yadav argues that government jobs were availed to those who by their own means had got higher education, and that reservation for OBC's was only one of the many recommendations of the Mandal Commission, which largely remain unimplemented after 25 years. The National Sample Survey's 1999–2000 round estimated around 36 percent of the country's population as belonging to the Other Backward Classes (OBC). The proportion falls to 32 per cent on excluding Muslim OBCs. A survey conducted in 1998 by National Family Health Statistics (NFHS) puts the proportion of non Muslim OBCs as 29.8 per cent. L R Naik, the only Dalit member in the Mandal Commission refused to sign the Mandal recommendations. Naik argued that intermediate backward classes are relatively powerful, while depressed backward classes, or most backward classes (MBCs) remain economically marginalised. Critics of the Mandal Commission argue that it is unfair to accord people special privileges on the basis of caste, even in order to redress traditional caste discrimination. They argue that those that deserve the seat through merit will be at a disadvantage. They reflect on the repercussions of unqualified candidates assuming critical positions in society (doctors, engineers, etc.). As the debate on OBC reservations spreads, a few interesting facts which raise pertinent question are already apparent. To begin with, figures on the proportion of OBCs in the Indian population vary widely. According to the Mandal Commission (1980) it is 52 percent. According to 2001 Indian Census, out of India's population of 1,028,737,436 the Scheduled Castes account for 166,635,700 and Scheduled Tribes 84,326,240; that is 16.2% and 8.2% respectively. There is nocoss data on OBCs in the census. However, according to National Sample Survey's 1999–2000 round around 36 per cent of the country's population is defined as belonging to the Other Backward Classes (OBC). The proportion falls to 32 per cent on excluding Muslim OBCs. A survey conducted in 1998 by National Family Health Statistics (NFHS) puts the proportion of non Muslim OBCs as 29.8 per cent. The NSSO data also shows that already 23.5 per cent of college seats are occupied by OBCs. That's just 8.6 per cent short of their share of population according to the same survey. Other arguments include that entrenching the separate legal status of OBCs and SC/STs will perpetuate caste differentiation and encourage competition among communities at the expense of national unity. They believe that only a small new elite of educated Dalits, Adivasis, and OBCs benefit from reservations, and that such measures don't do enough to lift the mass of people out of poverty.