Кіріспе

Үндістан Парламентінің Заңы

2002 жылғы Терроризмді болдырмау туралы заң (POTA) – Үндістан Парламентінің 2002 жылы қабылдаған заңы. Заңның мақсаты терроризмге қарсы күрес операцияларын күшейту болды. Заң Үндістанда, әсіресе Парламентке жасалған шабуылға жауап ретінде болған бірнеше террористік шабуылдарға байланысты қабылданды. Бұл заң 2001 жылғы Терроризмді болдырмау туралы жарлықты (POTO) және 1985–1995 жылдардағы Террористік және деструктивтік қызметтерді (алдын алу) туралы заңды (TADA) алмастырды және басқарушы Ұлттық демократиялық альянс тарапынан қолдау алды. 2004 жылы Біріккен прогрессивтік альянс коалициясы бұл заңды күштен жойды. Заң жобасы Раджья Сабхада (жоғарғы палата) 113–98 дауыспен жеңіліске ұшырады, бірақ Лок Сабхада (төменгі палата) көбірек орын болғандықтан, бірлескен сессияда қабылданды (425 дауыс «жақта», 296 дауыс «қарсы»). Парламенттің екі палатасының бірлескен отырысында заң жобасы үшінші рет қабылданды. Заңда «террористік әрекет» және «террорист» кім екені анықталды, сондай-ақ заңда сипатталған тергеу органдарына ерекше өкілеттіктер берілді. Тергеу органдарына берілген дискрециялық өкілеттіктердің теріс пайдаланылуы мен адам құқықтарының бұзылуына жол бермеу үшін заңға нақты сақшылық шаралары енгізілді.

TADA-мен салыстырғанда

TADA-дағы ережелерге ұқсас, заң күдіктіні сотқа айыптама қағазы жіберілмей 180 күнге дейін ұстауға мүмкіндік берді. Бірақ, маңызды өзгеріс енгізілді, TADA-дан өзгеше, бұл заңда алдын ала ұстауға рұқсат берілмеді. Екіншіден, айыпталушының полицияға жасаған мойындауы мәселесі. Үндістандағы жалпы заң полицияға берілген мойындауды сотта дәлел ретінде қабылдамайды және адамға осы мойындауларды сотта жоққа шығаруға рұқсат береді, бірақ POTA бойынша полиция офицеріне берілген мойындау сотта дәлел ретінде қабылданатын болды. POTA құқық қорғау органдарына куәгерлердің кімдігін жасыруға да рұқсат берді. 21 мамыр – Терроризмге қарсы күрес күні. Дегенмен, POTA заңында да қорғау шаралары болды. Осы Заң бойынша құрылған арнайы соттардың кепілдік туралы өтініштер бойынша шешімдеріне немесе үкімдеріне шағымдануға болады, ал шағым тиісті Жоғарғы Соттың алқалы отырысында қаралады.

Қарау комитеті

Заңның ережелерінде мемлекеттік және орталық тексеру комитеттерінің құрылу мүмкіндігі қарастырылған, бірақ олардың қалай құрылатыны және қолданылуы туралы аз ғана мәлімет берілген. Заң мемлекеттік үкіметтер тарапынан кеңінен теріс пайдаланыла бастағаннан кейін, орталық үкімет аталмыш заңға қатысты жекелеген істерді қарау үшін тексеру комитетін құрды. Бастапқыда комитет тек кеңес беруші орган ретінде жұмыс істеді. 2003 жылдың желтоқсан айында Үндістанның заң шығарушы органы сот қарауының ауқымын кеңейту мақсатында заңға түзетулер енгізді. POTA саяси оппоненттерге қатысты тәртіпсіздікпен қолданылған деген айыптар таралды. Заң күшіне енгеннен кейін төрт ай өткен соң, мемлекеттік құқық қорғау органдары ел бойынша 250 адамды ұстады, және олардың саны үздіксіз өсіп отырды. Тағы сегіз айдан кейін POTA қолданыста болған жеті штаттың құқық қорғау органдары 940-тан астам адамды ұстады, олардың кем дегенде 560-ы түрмеде қамауда отыр. Вайко сияқты бірнеше белгілі тұлғалар осы заң бойынша ұсталды. Заңның күшіне енген күнінен бастап үш жыл өткен соң оның мерзімі аяқталуы тиіс еді, бұл туралы заңның 1-тарауының 6-тармағында көрсетілген. Ол 2001 жылдың 24 қазанында күшіне енді, демек 2004 жылдың 24 қазанында мерзімі аяқталуға тиіс еді. Заңның мерзімі аяқталуына бір ай қалғанда, 2004 жылғы 21 қыркүйекте «Терроризмді болдырмау (жою) туралы» жарлықпен күшін жойды, кейіннен ол 2004 жылғы «Терроризмді болдырмау (жою) туралы» заңмен алмастырылды (2004 жылғы 21 желтоқсанда бекітілді). НДА УПА-дан заңды қайтадан енгізуді сұрады, бірақ Конгресс оны сынап, қабылдаудан бас тартты.

Белгілі POTA істері

МДМК-ның негізін қалаушы және бас хатшысы Вайко Тамил Иламның азат ету жолбарыстарына (ТИТИ) қолдау көрсеткені үшін POTA заңы бойынша 19 айға қамауға алынып, түрмеге жабылды. Дели университетінің оқытушысы С. А. Р. Гилани 2001 жылы Үндістан Парламентіне жасалған шабуылдағы қатысы бар деген айыппен арнайы POTA сотында өлім жазасына кесілді. Бірақ кейін Дели жоғары соты заңдық техникалық бұзушылықтарға байланысты оның апелляциялық шағымын қабылдап, ақтап тастады. "Жамағат-ислами" тобының жетекшісі Сайид Али Шах Гилани POTA заңы бойынша тұтқындалды. Рагурадж Пратап Сингх, әрі Раджа Бхая, Үндістанның Кунда қаласынан сайланған заң шығарушы жиналысының депутаты, БХДП-ның қарсылығын білдірген депутаты Пуран Сингх Бунделаға қорқыту жасады деген айыппен қамауға алынды. Ол сол күні түнгі сағат 3:00-де сол кездегі бас министр Маяватидің бұйрығымен тұтқындалды және POTA заңы бойынша түрмеге жіберілді.