Кіріспе

Қаңлыбарлар түрі, сондай-ақ тазалау креветкасы деп те аталады. Speciesbox
| суреті = Lysmata amboinensis in Tropicarium Oceanarium Budapest. JPG
| туысы = Lysmata
| түрі = amboinensis
| авторы = (де Ман, 1888)
| синонимдері = *Hippolysmata vittata var. amboinensis de Man, 1888
| синонимдер сілтемесі = Бұл түр табиғи түрде коралл рифтерінің құрамына кіреді және тропиктерде кеңінен таралған, әдетте белгілі бір тереңдікте тіршілік етеді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Lysmata amboinensis Қызыл теңіз бен Үнді-Тынық мұхитындағы коралл рифтерінде табиғи түрде өседі. Олар тропикалық коралл рифтерінде 6 метрге дейін тереңдікте, көбінесе үңгірлерде немесе рифтердің жиектерінде кездеседі. Осы кезде дернәсілдер орнығып, дамып, жас шаянға айналады, бірақ әлі ересек шаян емес. Бұл әр 3-8 апта сайын болатын бірнеше қабық ауыстыру арқылы жүзеге асады. Әр шаян еркек ретінде басталады, бірақ бірнеше қабық ауыстырудан кейін гермафродитке айналады, бұл оларға басқа шаянмен қарым-қатынаста еркек де, әйел де болуға мүмкіндік береді; осы шаяндарда таза әйел түрі жоқ. Бір жұмыртқалау кезінде ересек шаяндар 200-500 жұмыртқа салады, олар бастапқыда плеоподтарына жабысады және жасыл түсті болады; жұмыртқалар ұрықтанғанға дейін ісіп, түсі ағарады, ал ұрықтанған күні бірнешеуі күміс түске боялады. Жұмыртқалар кешкі мезгілде шайқалып шығады, сонда ұзын дернәсілдер еркін жүзетін пелагикалық аймаққа таралады. Қолда ұстауда L. amboinesis әлеуметтік моногамды екені байқалды, егер оларды 2-ден артық шаяннан құралған топқа ұстаса, бір жұп қалғандарын өлтіреді. Олар жабайы табиғатта үлкен топтарда көбінесе кездеспейді, бірақ олардың табиғи ортасында әлеуметтік моногамды екені белгісіз.

Симбиоз

Лизмата амбоинесис, басқа тазалаушы креветкалар сияқты, "клиент" балықтармен симбиоздық қарым-қатынаста болады, онда екі организм де пайда көреді; креветкалар ірі балықтарда тіршілік ететін паразиттерді жеу арқылы тамақтанады, ал клиент балықтар паразиттерден құтылудан пайда көреді. Тұтқындық жағдайында паразиттерді жою көбінесе түнде жүзеге асады, бірақ бұл креветканың немесе балықтардың мінез-құлқына байланысты екені әлі белгісіз. L. amboinesis көбінесе морралар сияқты клиент балықтарымен бірге үңгірлерде де кездеседі, бұл креветканы хищниктерден қорғайды. Тазалаушы креветкалар тазалайтын балықтарға тигізетін пайдасының арқасында Lysmata amboinensis және басқа да түрлер аквакультура үшін пайдалы болуы мүмкін деп саналады.

Таксономия

Лисмата амбоинесесті 1888 жылы Иоганн Говертус де Ман сипаттап, атын қойды. Сол жылы ол Hippolysmata vittata var. amboinensis ретінде де сипатталды, бұл шаянды Lysmata vittata түрінің нұсқасы ретінде тіркелді. Қазір бұл екеуі L. amboinesis-тің синонимі болып саналады, ол L. vittata-дан ерекше түр.

Аквариумда

Лисматаның көптеген түрлері, соның ішінде Л. амбоинесис, көбінесе тұзды су аквариумдарында ұсталады; олар қауіпсіз және пайдалы, себебі олар аквариумды және балықтарды тазартады, бірақ маржандарға зиян келтірмейді. Осы себептерге байланысты оларды үйдегі және қоғамдық аквариумдарда білім беру мақсатында ұстайды, кейде "сенсорлық бассейндерде" келушілерге суға қолын салып, шаянның қолын тазалауына мүмкіндік береді. Ересектер жұмыртқаларын үнемі шаша берсе де, L. amboinesis тұтқында өсіру қиын болып қалады. Шашылудан ересек түріне дейінгі цикл шамамен 6 айға созылады, осы кезеңде личинкалардың басым көпшілігі қырылады.