Шумер аңы: Ур қаласының жоқтауы

Кіріспе

Шумерлік аңырау

Ур қаласына арналған аңырау, немесе Ур қаласы үшін жоқтау – Ур қаласының эламдықтарға түсуі және қаланың үшінші әулетінің соңымен байланысты жазылған шумерлік аңырау (шамамен б.з.д. 2000 жыл).

Жинақтау

Бұл ағыттың алғашқы жолдары Пенсильвания университетінің археология және антропология музейінің Вавилон бөліміндегі каталогта табылды, тақташа нөмірлері 2204, 2270, 2302 және 19751. Бұлар Ниппурдегі (қазіргі Ирак) храм кітапханасынан жасалған қазбалардан алынған. Джордж Аарон Бартон 1918 жылы оларды аударған және алғаш рет "Шумерлік діни мәтіндер" деген атпен "Вавилондық әртүрлі жазбалар" жинағының алтыншы санында жариялаған, атауы – "Ур қаласы үшін дұға". Қайта қалпына келтірілген тақташа ең жуан жерінде. Бартон былай деп атап өтті: "Аударылған бөліктерінен бұл үлкен қауіп-қатер мен қиындыққа тап болған Ур қаласы үшін дұға болып көрінеді. Оны нақты бір кезеңге жатқызу мүмкін емес сияқты". Ол бұл жырдың Ибби Синнің өмірінің соңғы күндерінде, Ур құлауға асығып жатқан кезде жазылған болуы мүмкін деген болжамды айтты, бірақ оны растауға болмайды. Аңыздың тағы бір көзі Париждегі Луврде сақталады, нөмірі AO 6446. Басқалары Оксфордтағы Эшмолеан мұражайында сақталады, нөмірлері 1932,415, 1932,522, 1932,526j және 1932,526o. Тағы да бірнеше тақташалар осы аңыздың бөлігі болып табылды. Швейцариядағы Женева қаласындағы Көркем өнер және тарих мұражайында (Musée d'Art et d'Histoire) MAH 15861 және MAH 16015 нөмірлерімен фрагменттер сақталады. Басқа аудармалар Стамбулдағы (Ni) Ежелгі Шығыс мұражайының Ниппур жинағындағы тақташалардан жасалған. Сэмюэл Ноа Крамер және басқалар Стамбул жинағынан бірнеше тақташаларды аударуға жұмыс істеді, олардың ішінде Ni 4496, 1162, 2401, 2510, 2518, 2780, 2911, 3166, 4024, 4424, 4429, 4459, 4474, 4566, 9586, 9599, 9623, 9822 және 9969 нөмірлері бар. Эдвард Чиера 1924 жылы "Шумерлік діни мәтіндерде" Ni 2510 және 2518 нөмірлерімен Стамбул жинағынан басқа тақташаларды аударды. Сэр Чарльз Леонард Вулли 1928 жылы Урда тағы да тақташаларды тапты, олар "Ур қазбалары мәтіндерінде" жинағына енді. Басқа тақташалар Берлиндегі Ежелгі Шығыс мұражайында және Йельдегі Вавилон коллекциясында сақталады. Сэмюэл Ноа Крамер жиырма екі түрлі фрагментті біріктіріп, 1940 жылы Чикаго университетінде "Урдың жойылғанына ағыт" (Ассириологиялық зерттеу No. 12) атты жырдың толық басылымын жариялады. Мифті қазіргі түріне жеткізу үшін басқа тақташалар мен нұсқалар қолданылды, Мигель Сивилдің 1989 жылы жасаған жиынтық мәтіні, сондай-ақ 1987 жылы Торкильд Якобсеннің және 1996 жылы Жоахим Крехердің соңғы аудармалары пайдаланылды. 2012 жылы Ниппурден (Ni. 4296, Ni. 4383 және Ni. 4566) үш жаңа фрагмент жарияланды.

The first lines of the lament were discovered on the University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology catalogue of the Babylonian section, tablet numbers 2204, 2270, 2302 and 19751 from their excavations at the temple library at Nippur in modern day Iraq. These were translated by George Aaron Barton in 1918 and first published as "Sumerian religious texts" in Miscellaneous Babylonian Inscriptions, number six, entitled "A prayer for the city of Ur". The restored tablet is at its thickest point. Barton noted that "from the portions that can be translated it appears to be a prayer for the city of Ur at a time of great danger and distress. It seems impossible to assign it with certainty to any particular period." He noted that it was plausible but unconfirmed to conjecture that it "was written in the last days of Ibbi Sin when Ur was tottering to its fall". A further tablet source of the myth is held by the Louvre in Paris, number AO 6446. Others are held in the Ashmolean, Oxford, numbers 1932,415, 1932,522, 1932,526j and 1932,526o. Further tablets were found to be part of the myth in the Hilprecht collection at the University of Jena, Germany, numbers 1426, 1427, 1452, 1575, 1579, 1487, 1510 and 1553. More fragments are held at the Musée d'Art et d'Histoire (Geneva) in Switzerland, MAH 15861 and MAH 16015. Other translations were made from tablets in the Nippur collection of the Museum of the Ancient Orient in Istanbul (Ni). Samuel Noah Kramer amongst others worked to translate several others from the Istanbul collection including Ni 4496, 1162, 2401, 2510, 2518, 2780, 2911, 3166, 4024, 4424, 4429, 4459, 4474, 4566, 9586, 9599, 9623, 9822 and 9969. Other tablets from the Istanbul collection, numbers Ni 2510 and 2518 were translated by Edward Chiera in 1924 in "Sumerian religious texts". Sir Charles Leonard Woolley unearthed more tablets at Ur contained in the "Ur excavations texts" from 1928. Other tablets are held in the Vorderasiatisches Museum Berlin and the Yale Babylonian collection. Samuel Noah Kramer compiled twenty two different fragments into the first complete edition of the Lament, which was published in 1940 by the University of Chicago as Lamentation over the Destruction of Ur (Assyriological Study no. 12). Other tablets and versions were used to bring the myth to its present form with a composite text by Miguel Civil produced in 1989 and latest translations by Thorkild Jacobsen in 1987 and Joachim Krecher in 1996. In 2012 3 new fragments from Nippur (Ni. 4296, Ni. 4383, and Ni. 4566) were published.

Құрамы

Бұл жыр он бір киругуға бөлінген, әрқайсысы алты жолдан тұратын төрт жүз отыз сегіз жолдан құралған. Онда Нингал құдайы Энлиль құдайынан қырылған дауылды қайтаруын өтінгеннен кейін қаласы үшін жылап отырған жай көрсетіледі. Құдайының азасымен араласып, басқа бөлімдер де бар, олардың шығу тегі мен құрамы басқа болуы мүмкін; олар Урдың қираған қалаға айналғандығын, Энлильдің дауылдың ашуын баяндайды және болашақ апаттардан Нанна (Нергал немесе Суэн) құдайының қорғанысын тілейді. Ай құдайы Наннаның әйелі Нингал, құдайлардың басшылары Ан мен Энлильге Урды жоймауды өтінгенін еске түсіреді. Ол мұны жеке және Аннунаки жиналысында сөйлеген сөзі арқылы істейді: «Менің қалам қиратылмасын дедім оларға, Ур қиратылмасын. Урдың қираған ғибадатханасы үшін бақшадағы үйдің бұзылуы туралы метафора қолданылады, ал кейінгі жолдарда бұл метафоралық тіл қалған жағдайға дейін кеңейтіледі, бұл Амос кітабындағы (Амос 9:11 (HE)) Иерусалимнің «шатыр» ретінде бейнеленгенін еске түсіреді. Нингал зар сығайды: «Менің адал үйім – шатыр сияқты, жиналған егін сарайындай, жиналған егін сарайындай! Ур, менің нәрселерге толы үйім, толы құдық үйім және қалам, бәрі де көтеріліп алынды, шын мәнінде көтеріліп алынды». Келесі мәтін миф оқиғасының орны соңғы жойылмас бұрын құрылысқа келтіретін дауылға ұшырағанын көрсетеді: «Ай, дауылдан кейін дауыл Жерді бірге шарлады: аспанның ұлы дауыл, мәңгі шарықтап тұратын дауыл, Жерді шарлаған зұлым дауыл, қалаларды қиратқан дауыл, үйлерді қиратқан дауыл, сиыр қораларын қиратқан дауыл, қой қораларын өртеп жіберген дауыл, қасиетті рәсімдерге қол тигізген, салмақты кеңеске нұқсан келтірген, Жердегі барлық жақсылықты жойған дауыл».

Талқылау

"Урдың жоқтау жыры" ғалымдарға бұрыннан мәлім және ұзақ жылдар бойы жақсы өңделген. Пиотр Михаловский бұл аңызға, бастапқыда "Ур үшін екінші жоқтау" деп аталған, Шумер мен Ур үшін жазылған жоқтаудан әдеби үстемдік бергенін айтады, ол хронологиялық тұрғыдан көне нұсқа деп санайды. Филип С. Александр мифтің он жетінші және он сегізінші тармақтарын "Тәңір өз ниетін орындады, қаупін іске асырды; ол бұрыннан белгілегендей, аяусыз қиратты" деген сөздермен салыстырып, бұл "алыс өткенде Сионға тағайындалған құпия, өрескел тағдырға сілтеу болуы мүмкін" дейді.

Табиғи апаттар мен жаулап алушылардың қалалар мен елді мекендерді қиратуы Үрдің үшінші әулетінің соңынан бері әдебиет тарихында кеңінен қолданылып келеді. Ирактан табылған бір тас тақтада (суретте) Сузадағы тау үйінің де осындай қирауы бейнеленген. Мишель Брейер көршілес малшылар тайпаларының қаланы қиратқанын және оны "соңғы құлаған ұлы қала" деп атағанын мәлімдейді.