Кіріспе

Камай Ботаникалық шығанағы ұлттық паркі – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Сидней қаласындағы Ботаникалық шығанақтың шығыс бөлігінде орналасқан, мұраға алынған қорғалатын ұлттық парк. Ұлттық парк Сиднейдің орталық бизнес ауданынан оңтүстік-шығысқа қарай, Ботаникалық шығанақтың солтүстік және оңтүстік жартастарында орналасқан. Солтүстік жартасы Ла Перузде, ал оңтүстік жартасы Курнеллде. Кеп Соландер драйвындағы туристік тартым, табиғатты қорғау және мұраны сақтау аймағы Камай Ботаникалық шығанағы ұлттық паркі (Солтүстік және Оңтүстік) және Тоура Пойнт табиғи қорығы, Ла Перуз ескерткіші, Пэр Ресевюрдің қабірі, Маккуари мұнарасы және кабельдік станциясы болып табылады. Мүлік Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Қоршаған орта және мұра департаментіне тиесілі және Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Ұлттық парктері мен жабайы табиғат қызметі басқарады, екеуі де Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметінің агенттіктері. Камай Ботаникалық шығанағы 2013 жылғы 29 қарашада Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының мұра тізіміне, ал 2017 жылғы 10 қыркүйекте Австралияның Ұлттық мұра тізіміне енгізілді. Бұл сонымен қатар ЮНЕСКО-ның «Жүйелік биологияның қалыптасуы» атты жаһандық мұра тізіміне енгізілген. Аймақ Австралия үшін ерекше мәдени және тарихи құндылықтарымен танымал. Бұл жер 1770 жылы ботаник сэр Джозеф Бэнкс және табиғат зерттеушісі доктор Дэниел Соландер Австралияға «Эндевор» кемесімен алғаш рет қонған кезде өсімдік үлгілерін жинаған орын. Бэнкс пен Соландер көптеген танымал австралиялық өсімдік түрлерін, соның ішінде кейбір типтік үлгілерді жинады, олардың маңызды ғылыми және зерттеу құндылығы бар.

Геологиялық тарих

Ботани шығанағы Ботани алабы деп аталатын шағын тектоникалық шұңқыраның ішінде орналасқан, ол өз кезегінде үлкен Сидней алабының құрамына кіреді. Сидней алабы шамамен 270 миллион жыл бұрын Пермь кезеңінде қалыптасқан, өзгертілген шөгінді жыныстардан тұрады. Солтүстік және оңтүстік жартастарда 200 мен 250 миллион жыл бұрын Триас кезеңінде пайда болған Хоксбери құмтасты жартастары орналасқан. Кернелл түбегінде, шамамен 20 мың жыл бұрын мұз дәуірінің қақпасы тұсында, Кернелл түбегі құмтасты төбе болып келген. Ескі құмдықтар қазіргі Ботани шығанағының және Кернелл түбегінің көп бөлігін құрады. 18 мыңнан 10 мың жыл бұрын теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты, теңіз шөптері, тұзды батпақтар және мангрлер пайда болып, құрлыққа қарай жылжыды. Аймақтың жергілікті халықтармен мекенделгендігінің алғашқы дәлелдері шамамен 12 мың жыл бұрын табылды. Осы кезде ескі құмдықтардың ойыстардағы жерлері батпақтарға айналды. 7400 жыл бұрын теңіз деңгейі көтерілуін тоқтатты, ал Кернеллдегі жартастар мен таулы платформалар толқындардың әсерінен эрозияланып, тік жартастарға айналды. 9 мыңнан 6 мың жыл бұрын Жорж өзенінің саз және құмы жиналуы нәтижесінде Кернелл мойны қалыптаса бастады. Сол сияқты, парктің Ла Перуз бөлігінде еуропалықтар қоныстанғанға дейінгі аборигендердің күнделікті өмірінің куәліктері сақталған, оның ішінде мидендер мен оюлар бар. Бұл оюлар және мидендер еуропалықтармен байланысқа дейін жергілікті халықтың күнделікті байқаулары мен алаңдаушылықтарын көрсетеді.

Куктың келуі

1770 жылғы 29 сәуірге дейінгі күндері Новра мен Кернелл арасындағы оңтүстік жағалау аймағындағы Дарвал халқы үлкен "ақ құс" (жергілікті халықтың ауызша дәстүрі) немесе "қалқып жүзетін арал" көрді. Бұл лейтенант Джеймс Куктың "Эндевор" кемесі еді, ол жағалау бойымен Камай (Ботэни шығанағы) басына қарай өтіп бара жатқан. Оңтүстікке қарай Юин халқы "Эндеворды" өздерінің "Арман әңгімелеріндегі" пеликан, "Гурунг губба" деп атады. "Эндевор" Ботэни шығанағына кірді және Камай Ботэни шығанағының оңтүстік жағалауындағы шағын қабық үйлерден тұратын ауылдың қарсаңында зәкір тастады. Осы жерде Джеймс Кук және оның бір бөлігі Гвегал елінің жағалауына түсуге дайындалды. Қазір Куктың Дарвал жеріне батыл келуі және түсуі жергілікті әдепті бұзу және Кернелл жерінің дәстүрлі иелеріне жасалған құрметсіздік екені түсінілді. Дәстүрлі абориген мәдениетінде келушілер сол аймақтың қорғаушыларынан шақыруды күту қалыпты жағдай, сондықтан Кук пен оның адамдары түскен кезде, жергілікті тұрғындар бейтаныс адамдарды жерге кіруден қайтаруға тырысты: салтанатты охрмен боялған екі жауынгер ағылшындарды найзалармен қорқытты, сонда Кук бір немесе екі мылтық атуға бұйрық берді. Бір оқ нысанаға жетіп, жауынгерлердің бірін жаралады, ол қалқан іздеп жүгіріп, елін қорғауға кірісті. Кук пен оның тобы түскен кезде, жауынгерлердің бірі олар шегінгенге дейін найзасын лақтырып, ағылшындар шығанақта болған кезде, жат адамдарға немқұрайлы қарады. Бұл ел иесінің қонақтарды өз шарттарымен қабылдауға құқығына сәйкес келеді. Банкс пен Соландер Ботэни шығанағында көптеген өсімдіктер мен жануарлардың үлгілерін жинады, оның ішінде бұрын жиналмаған немесе сипатталмаған көптеген түрлер мен туыстардың типтік үлгілері болды, соның ішінде Джозеф Банкс атымен аталған Банксия. Үлгі жинау жұмыстарының көп бөлігі түсу орнына жақын және қазіргі Тоура Пойнт және оның батпақты жерлері деп аталатын аймақта, сондай-ақ Ботэни шығанағының солтүстік жағалауында жүргізілді. Филипп шығанақтың жағалауында судың жетіспеуіне көңілі қалды және бұл жерде тұратын аборигендердің көптігіне қайғырды. 1788 жылдың 26 қаңтарында Филипп Ботэни шығанағынан шығып, Австралиядағы алғашқы қоныс орыны Порт-Джексонға қарай жүзіп кетті. Олардың жеріне еуропалықтар бірден қоныстанбаса да, ақ колонизация аймақ халқына зор әсер етті, ең маңыздысы – шешек сияқты аурулардың таралуы. Ботэни шығанағының солтүстік бөлігінің солтүстігінде Литтл Бэйдегі үңгірлер бар, сондай-ақ парктің оңтүстік бөлігіндегі Соландер мүйісіндегі үңгірлерде осы індеттерден қалған сүйектер табылған деп есептеледі, бірақ бұл расталмаған.

19-20 ғасырлардағы қоныстар: Ла Перуз

1830 жылға қарай, қазіргі Ботани-Бей ұлттық паркінің солтүстік бөлігі үкіметтік қорық деп жарияланды. Шамамен 1820 жылдан бастап, Ла-Перуз мүйісінде күтілмеген кемелердің келуін бақылау және контрабандалық әрекеттерді тоқтату үшін үкіметтік әскерлердің шағын тобы орналастырылды. 1822 жылға қарай, бұл әскерлер Маккуари мұнарасында, құмтастан салынған күзет мұнарасында орналасты. 1829 жылдан бастап, Лаперуз және Пэр Ресеверге қойылған ескерткіштерден кейін, мұнара Лаперуз ескерткіші мен Пэр Ресевердің қабірін қарауға тағайындалған қараушының тұрғын үйі ретінде пайдаланылды. Бұл ескерткіштерге француздықтар әлі де жиі келеді және жыл сайын Бастилия күніне арналған естелік шаралары, Пэр Ресеверге арналған мисса және Лаперуз күні сияқты шаралар өткізіледі. 1885 жылы аймақта шағын англикандық аборигендер миссиясы құрылды, ал 1894 жылы шіркеу салынды. 1895 жылы Ла-Перуздегі Француз шығанағындағы лагерь аборигендердің қорығы деп жарияланды. Мұнда тұратын адамдар балықшылар болып жұмыс істеді, Қытай бақшаларында, ағаш өңдеу және жүн жуу фабрикаларында жұмыс істеді, немесе туристерге сату үшін бумерангтар және басқа да бұйымдар жасады, олар ғасырдың басында Ла-Перузге трамвай салынғаннан кейін аймаққа көптеп келді. Көптеген әйелдер мен балалар сатуға арналған қабықтан жасалған әшекейлер жасады. 1870 жылы Томас Холт Ботани-Бейге еуропалықтардың алғашқы келуін белгілеу үшін Кук обелискісін тұрғызды. Аймаққа келушілердің санының артуын қамтамасыз ету үшін Холт обелискіге жақын Кернеллде алғашқы кемежайды салдырды, ал 1882 жылға қарай бу паромдары жұмыс істей бастады. Ұлы құмды төбелер мен олардың ірі тұщы су көлдері Сонни Симмстің бала кезінде олардың ішінде жүзгендігінің жарқын естелігі болды. Құмды төбелер 1950 жылдарға дейін, мұнай өңдеу зауыты салынғанға дейін салыстырмалы түрде бұзылмаған күйде сақталды. Сиднейдегі 1960 және 1970 жылдардағы құрылыс шарына дейін ғана құмға деген сұраныс Кернелл түбегінің көп бөлігінде құм қазу арқылы құмды төбелердің нашарлауына әкелді. Паркте соңғы жылдары өткізілген ең маңызды шаралардың бірі – репатриациялық жерлеу рәсімдері болды. Бұл шаралар жергілікті абориген қауымы үшін өте маңызды, өйткені жергілікті ақсақалдар өздерінің ата-бабаларының қалдықтарын мемлекеттік мекемелерден қайтарып алды, онда олар өздерінің жерінде зерттеліп, қызығушылық нысаны ретінде қарастырылған.

Сипаттама

Ұсынылған тізімнің жалпы аумағы Ботаника шығанағының солтүстік және оңтүстік құмтасты жартастарына орналасқан Камай ботаника шығанағы ұлттық паркін қамтиды. Бұл жартастар Сидней орталығынан шамамен 14 км оңтүстікке орналасқан Ботаника шығанағына әсерлі кіреберіс жасап, оны көрсетеді. Тізім шегіне сондай-ақ Ботаника шығанағындағы Кёрнелл ауылының батысында орналасқан, ылғалды жерлердің кең аумағын қамтитын Тоура Пойнт табиғи қорығы да кіреді. Құмды топырақтар 350-ден астам түрді қамтитын әртүрлі өсімдік жамылғысымен жабылған, бұл түрлер бұрын Сиднейдің шығыс жақтарында кең таралған, соның ішінде сирек кездесетін түрлер мен қоғамдастықтар да бар. Ең көп таралған өсімдік жамылғысы – хит банкасия (Banksia ericifolia), тікенді шай ағашы (Leptospermum juniperinum) және қағаз қабықты банкасия (Melaleuca nodosa). Парктің батысында жағалаулық шай ағашы (Leptospermum laevigatum) қалың жамылғысы орналасқан, ол жағалаулық банкасия (Banksia integrifolia) және бангалай (Eucalyptus botryoides) ағаштарынан тұрады. Ұсақ Конгунг шығанағының қорғалған бөліктерінде тегіс қабықты алма (Angophora costata) ағаштарынан тұратын төменгі, жабық орман жатыр.

Таура Пойнт табиғи қорығы

Табиғат қорығының ішінде Тоура Пойнт Кепинг Плейс аборигендік жері орналасқан, бұл аборигендердің қайта жерлеу орны, онда ата-бабалардың қалдықтары өз жеріне қайтарылды. Жергілікті аумақта бұрынғы аборигендер қоныстанғандығының іздері (қабық жинағыштары және тас құралдардың шашырауымен анықталған тұрақтар) табылуы мүмкін. Жергілікті өсімдіктер құрамында қатты жапырақты орман басым, оның ішінде жағалау банксиясы және шай ағашы кездеседі.

Ерекшеліктері

Парктің Кернелл түбегіндегі бөлігіне кіреберіс жағында Австралия тарихын еске түсіретін бірнеше ескерткіш орналасқан. Бұл аймақта ескерткіштерді байланыстыратын жағалау бойындағы серуендеу жолы бар, сондай-ақ ақпараттық орталық пен мұражайға жақын орналасқан. Кернелл түбегінің бөлігі Калтекс мұнай өңдеу зауытының жанындағы шығыс жартысының көп бөлігін қамтиды. Аймақ құмтасты жартастармен шектеледі, олардың биіктігі солтүстікте теңіз деңгейінен бірнеше метр, ал оңтүстікте жоғары. Ең биік нүктесі теңіз деңгейінен шамамен метр биіктікте және екі белгіленген қарау тұрағы бар: Кернелл қарау тұрағы және Хьюстон қарау тұрағы. Құрғақ склерофилл бұталы алқаптарында Ботаника конусы (теңіз деңгейінен метр биіктікте) және Ұзақ Мұрын (метр биіктікте) орналасқан. Көптеген кішкентай шығыңдар мен жартастар, сондай-ақ бірнеше жаяу жолдары бар. Йена жолының соңындағы тұрақ пен қарау тұрағы көші-қон маусымында киттерді бақылау үшін танымал. Паркте сонымен қатар 1950 жылы салынған Кейп Бейли маяғы да орналасқан.

Мұра тізімі

2013 жылдың 29 шілдесінде Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркі мен Тоура Пойнт табиғи қорығы Австралияның шығыс жағалауының үздіксіз тарихын көрсететін сирек орын ретінде ерекше мемлекеттік мұралық маңызға ие. Бұл жерде еуропалықтардың қоныстануына дейінгі жергілікті тұрғындардың қоныстанғандығы және мемлекеттің табиғи тарихы туралы айқын және құнды деректер бар. Бұл орын Австралияның жергілікті және жергілікті емес халқының ортақ тарихы басталған жер. Бұл жерде лейтенант Джеймс Кук алғаш рет жағаға шығып, Британия үшін елді талап етті және еуропалықтардың келу тарихында, жергілікті тұрғындардың қарсы тұру тарихында, аурулар, жер беру, егіншілік және даму арқылы жер алу мен қирату тарихында орталық рөл атқарады. Жердің дәстүрлі аборигендік қамқоршылары мен қазіргі аборигендер қауымының Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркі мен Тоура Пойнт табиғи қорығымен тығыз тарихи байланысы бар. Гвегал жауынгерлері Куктың келуіне қарсылық көрсетті және аборигендердің төзімділігінің маңызды символы болып қала береді. Қоршау ішінде аборигендік орындар деп белгіленген және аборигендер қауымы үшін жоғары әлеуметтік маңызы бар екі маңызды жерлеу орны бар. Бұл орын маңызды еуропалық зерттеушілер мен ғалымдармен және олардың өмірлік еңбегімен тарихи байланысы үшін де маңызды. Олардың ішінде Джеймс Кук, Джозеф Бэнкс, Даниэль Соландер, Конт де Лаперуз, Пэр Ресевер және Джозеф Лепаут Дагелет бар. Ол сонымен қатар Бірінші флот пен NSW-дің алғашқы губернаторы Артур Филиппен байланысты. Бұл орын Банкс пен Соландердің техникалық жетістіктері үшін мемлекеттік маңызы бар, олар 1770 жылы сапар кезінде Австралиядан жануарлар мен өсімдіктер дүниесінің алғашқы маңызды жинағын жасады, оған бұрын-соңды сипатталмаған және жіктелмеген кейбір заттар кірді. Бұрынғы археологиялық қазбалар Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркі мен Тоура Пойнт табиғи қорығының жоғары археологиялық әлеуеті үшін маңызды екенін көрсетеді. Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркі мен Тоура Пойнт табиғи қорығы тарихи ескерткіштер жинағы бар көрікті жерлер мен табиғи аумақтар ретінде эстетикалық құндылыққа ие. Ұлттық парктің солтүстік және оңтүстік бөліктері, табиғи қорықпен бірге, жергілікті тұрғындардың қоныстануына, мемлекеттің табиғи тарихына және колонияның ерте қоныстануына қатысты құнды зерттеу ресурстарын қамтиды. Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркі мен Тоура Пойнт табиғи қорығы мемлекеттік мұралық маңызы бар, өйткені оларда сирек кездесетін өсімдіктер мен флора қоғамдастығы бар және олар NSW-тің биологиялық әртүрлілігін сақтап қалу үшін парктер мен қорықтар желісінің маңызды буыны болып табылады. Ла Перуз ұлттық паркі 19-шы ғасырдың аяғында Тынық мұхитындағы француз зерттеулерінің тарихын көрсетеді және бүгінгі күні француз қауымдастығымен мәдени байланысын жалғастыруда. Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркі 2013 жылдың 29 қарашасында келесі критерийлерді қанағаттандырғаннан кейін Жаңа Оңтүстік Уэльстің мемлекеттік мұралар тізіліміне енгізілді. Бұл орын Жаңа Оңтүстік Уэльстегі мәдени немесе табиғи тарихтың барысын немесе үлгісін көрсетуде маңызды. Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркінің және Тоура Пойнт табиғи қорығының геологиялық және ботаникалық ерекшеліктері мемлекеттің табиғи тарихын көрсетуге қабілеттілігі үшін мемлекеттік мұралық маңызы бар. Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркі мен Тоура Пойнт табиғи қорығы штаттың жергілікті тұрғындардың байланыс тарихы мен еуропалықтардың қоныстануына дейінгі аборигендердің өмір салтының аспектілерін айқын көрсетуге мүмкіндік береді. Камай ботаникалық шығанағы паркі Австралияның жергілікті және еуропалық тарихы басталған жер ретінде мемлекет үшін ерекше мұралық маңызы бар. Бұл жерде Джеймс Кук алғаш рет жағаға шығып, Британияға елді иеленуге үміттенген және жергілікті халық пен отарлаушылар арасындағы алғашқы кездесу орны болған. Бұл орын еуропалықтардың келу тарихында және ауру, жер беру, егін егу және даму арқылы жергілікті халықтың иеліктен шығарылуы мен қирауының тарихында орталық рөл атқарады. Жергілікті және жергілікті емес Австралияның кездесуі - бұл колонияның дамуы үшін маңызды және мемлекет үшін символикалық маңызы бар оқиға. Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркі тарихи маңызы бар, өйткені ол Австралияға қоныс аударушылардың алғашқы флотының қону нүктесі болды және колониялық қорғаныс пен кедендік реттеудегі кейінгі дамулардың орны болды. Ол сонымен қатар колониядағы байланыстың ерте дамуын көрсетеді. Парк тарихи маңызы бар, өйткені ол 18-шы ғасырдың аяғында француз зерттеулерінің дәлелдерін қамтиды. Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркі мен Тоура Пойнт табиғи қорығы тарихи маңызы бар, өйткені ол Джозеф Бэнкстің және Даниэль Соландердің бірегей ботаникалық жинағының алынған және кейіннен Линней жүйесін пайдаланып жіктелген орны болды. Курнелл түбегі мен Тоура Пойнт британ ғалымдарының Австралияның шығыс жағалайының алғашқы ғылыми зерттеулерінің орындары болды. Ла Перуздегі бұрынғы кабель станциясы 1876 жылы Жаңа Зеландияны теңіз асты кабельі арқылы Австралиямен байланыстырған телеграфиялық байланыстағы рөлі үшін маңызды. Бұл орын мәдени немесе табиғи тарихында маңызды адамдармен немесе адамдар тобымен күшті немесе ерекше байланысқа ие. Жердің дәстүрлі аборигендік иелері мен қазіргі аборигендер қауымының Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркі мен Тоура Пойнт табиғи қорығымен тығыз тарихи байланысы бар. Бұл орын Куктың келуіне қарсылық көрсеткен Гвегал жауынгерлерімен және «Эндевор» экипажымен байланысты. Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркі мен Тоура Пойнт табиғи қорығы маңызды еуропалық зерттеушілер мен ғалымдармен және олардың өмірлік еңбегімен байланысы үшін маңызды. Олардың ішінде Джеймс Кук, Джозеф Бэнкс, Даниэль Соландер, Конт де Лаперуз, Конт де Ресевер және Джозеф Лепаут Дагелет бар. Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркі Бірінші флотпен және NSW-дің алғашқы губернаторы Артур Филиппен маңызды байланысқа ие. Губернатор Маккуори сонымен қатар осы орынмен байланысты, өйткені ол Австралиядағы ең ерте белгілі құмтас мұнаралық ғимарат, Маккуори қарау мұнарасының салынуын тапсырды. Бұл орын француз зерттеушілерімен де байланысты, Конт де Лаперуздың басшылығымен олар алғашқы еуропалықтардың арасында осы орында 6 апта бойы тұрды. Курнелл түбегі колонияның белгілі кәсіпкерлері мен саясатшыларының бірі Томас Холтпен маңызды байланысқа ие. Ол сонымен қатар Курнелл түбегіндегі алғашқы қоныс аударушылармен бірге тұрған және жұмыс істеген аборигендер қауымының мүшелерімен және 19-шы және 20-шы ғасырларда Ла Перузде тұрған және оның ұрпақтары бүгінгі күнге дейін аймақта тұратын адамдармен тарихи байланысқа ие. Бұл орын Жаңа Оңтүстік Уэльстегі эстетикалық сипаттамаларды және/немесе шығармашылық немесе техникалық жетістіктердің жоғары деңгейін көрсетуде маңызды. Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркінің теңізге қарайтын жартастарының солтүстік және оңтүстік бөліктеріндегі жартастардың күшті және керемет көріктілігі мемлекеттік мұралық маңызы бар, өйткені олар «Эндевор» Ботаника шығанағына ішкі жағымен тіреліп, Кук Дарвал жеріне басқаннан кейін болған тарихи оқиғаларға қатысты символдық аспектіні алады. Орынның табиғи ерекшеліктерімен қатар эстетикалық құндылығы бар маңызды құрылымдар бар. Бұрынғы кабель станциясы белгілі колониялық сәулетші, Джеймс Барнеттің жобасы бойынша салынған. 1811 жыл шамасында әскери күзетші және қарау станциясы ретінде салынған екі қабатты сегізбұрышты құмтас мұнарасы, мұнараның басында тік бұрышты қоршаулары бар, түбектің ерекше ерекшелігі болып табылады. Лаперуз экспедициясына арналған дорикалық бағаналық ескерткіш солтүстік түбектегі топтаманың тағы бір ерекшелігі болып табылады. Оңтүстік түбектегі ескерткіш...