Та'айша тайпасының тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Таиша (تعايشة), немесе Та’аиша, немесе Тааиша, араб тілінде сөйлейтін топтардың бірі, олар Суданда, Оңтүстік Кордофан, Дарфур және Чадта тұратын Баггара “мал өсірушілер” деп аталады. Та’аиша тайпасының отаны Дарфурдың оңтүстік-батысында, шығысында Хаббания тайпасымен көршілес, олармен тығыз байланыста. Та’аиша билікке көтерілген кезде, олардың руының мүшесі, кейін Халифа ретінде танылған Абдаллахи ибн Мұхаммед, болашақта Судан Махдиі болатын Мұхаммед Ахмедтің ертедегі ізбасары болды. Абдаллахи революция кезінде қозғалыстың күшті тұлғасына айналып, Махди оны аға Халифа етіп тағайындады. 1885 жылғы маусымда Махди қайтыс болғаннан кейін Халифа Абдаллахи англо-египет әскері таратып жібергенге дейін Махди мемлекетін басқарды. Халифа өзінің билігі кезінде тайпасын Орталық Суданға көшіріп, туыстары мен басқа Та’аишаларды сарбаз бен әкімші ретінде кеңінен пайдаланды. Махди кезеңі бойы Та’аиша басшылары мен өзен бойындағы судандықтар арасында үнемі шиеленіс болды. Махдияттан аман қалған бірнеше Та’аиша әмірлері Әли Динардың қайта құрылған Дарфур сұлтанатында танымал болды, соның ішінде Араби Дафалла, ол Халифа билігі кезінде Режафтағы штаб-пәтерімен Экваториялық провинцияның қолбасшысы болып тағайындалды. 1897 жылы Конгодан шабуылдап келген бельгиялықтар Экваторияны эвакуациялауға мәжбүр болғаннан кейін ол Оңтүстік Дарфурға жол тартты, онда ол ағылшын-египет әскерлерімен және Киченер жіберген достық тайпалармен кездесті. Содан кейін ол қазіргі Орталық Африка Республикасының Дарфур шекарасындағы аймаққа қоныстанды, онда француз отаршылдық күштерінің ықпалына түсті. 1902 жылы француз бекіністеріне сәтсіз шабуыл жасағаннан кейін ол әскерімен бірге Сұлтан Әли Динарға бағынды. Кейін ол Әл-Фаширде тұрып, Сұлтанның көптеген әскери жорықтарына қатысты. Тағы бірі – ‘Али әл-Сануси, ол Махмуд Ахмедтің Атбарадағы Махди әмірі болды және Карариде шайқасты, содан кейін ол Дарфурға қашып, ‘Али Динардың ең жақсы генералдарының бірі болды. Британдық отаршылдық билігі кезінде ол Дарфурдағы Та’аишаның Назирі болып тағайындалды және жаңа әкімшілікке қызмет етті. Махди мемлекеті жойылғаннан кейін көптеген Та’аиша Дарфурға оралды, бірақ олардың бір бөлігі Сеннар, Гедареф және Ақ Ніл провинцияларына қоныстанды. Та’аиша жері (хакура) Дарфур аймағының оңтүстік-батысында, 10-11° солтүстік ендік арасында орналасқан. Та’аиша штаб-пәтері Батыс Суданның ең әдемі қалаларының бірі – Рехейд-Эль-Бердиде орналасқан. Рехейд-Эль-Берди қаласының көркем пейзажы көптеген әншілер мен суретшілерді қаланың атын өздерінің шығармаларына қосуға шабыттандырды. Әнші Салех ибн әл-Бадияның әндерінің бірінде: “Әдемі Рехейд-Эль-Бердиден сұлулықтың бір көрінісі” деген сөздер бар. Салех ибн әл-Бадияның Рехейд әл-Берди қаласы туралы әні судандықтар үшін, Рэй Чарльздың “Америка, The Beautiful” әні сияқты ерекше. Судандық суретшілердің Рехейд әл-Берди қаласының пейзажына деген қызығушылығы Та’аиша жерінің табиғи ортасы мен ландшафтының сұлулығын көрсетеді. Та’аиша хакура солтүстіктен Бени Халба хакурасымен шектеседі, ал Шейб аңғары олардың табиғи шекарасын құрайды. Ол Орталық Африка Республикасына дейін оңтүстікке қарай созылады, онда Та’аиша жазғы маусымдық көші-қоны кезінде шекарадан өтеді. Шығыс жағынан Хаббания тайпасымен, ал батыс жағынан Чадпен шектеседі. Жазғы маусымдық көші-қоны кезінде Та’аиша мал жаю үшін Чад шекарасын, Орталық Африка Республикасы шекарасын сияқты кезеді. Дарфурдың оңтүстік-батысындағы Та’аиша хакурасынан басқа, олар Махди кезінде көптеп көшіп, Омдурман қаласына қоныстанды, онда Хай Аль Умара, Аль Шоухада және Аль Малазимин сияқты тұрғын аудандар Та’аиша халқымен құрылды, олар Дарфурдың оңтүстік-батысынан көшіп келген.

Ta'isha (تعايشة), or Ta'aisha, or Taaisha, one of a series of Arabic speaking groups collectively called Baggara "cattle people", who live in Sudan, across southern Kordofan, Darfur, as well as Chad. The Ta'aisha tribal homeland is in the far southwest of Darfur, neighbouring to the east the Habbaniya, with whom they are closely related. The Ta'aisha rose to power when one of the members of their tribe, Abdallahi ibn Muhammad, later known as the Khalifa, became an early follower of Muhammad Ahmad, who would later become the Sudanese Mahdi. During the revolution, 'Abdallahi became the strongman of the movement and was designated as senior Khalifa by the Mahdi. Following the Mahdi's death in June 1885, the Khalifa 'Abdallahi ruled the Mahdist state until its destruction by an Anglo Egyptian army. The Khalifa during his rule brought his tribe to Central Sudan and he went on to make extensive use of his relatives and other fellow Ta'a'isha as soldiers and administrators. Throughout the Mahdist period there was constant tension between the Ta'aisha leaders and the riverain Sudanese. Several Ta'aisha amirs who survived the Mahdiyya became prominent at the re established Darfur Sultanate of Ali Dinar, one being Arabi Dafallah, who was appointed commander of the Equatorial province with its headquarters at Rejaf under the Khalifa's rule. Having been forced in 1897 to evacuate Equatoria by Belgians advancing from the Congo, he had made his way into southern Darfur where he faced Anglo Egyptian forces and friendly tribes sent by Kitchener in pursuit of him. He then settled in the area of the present Central African Republic Darfur border where he came into contact with encroaching French colonial power. After an unsuccessful attack on French outposts in the region he surrendered to Sultan 'Ali Dinar with his men and their arms in 1902, he subsequently lived in Al Fashir and took part in many of the Sultan's military expeditions. Another one was 'Ali al Sanusi, who was a Mahdist amir under Mahmud Ahmad in Atbara and fought at Karari after which he escaped to Darfur to be one of 'Ali Dinar's best generals. Under the British colonial rule, He was appointed Nazir of the Ta'aisha in Darfur and rendered valuable service to the new administration. After the destruction of the Mahdist State, many of the Ta'aisha returned to Darfur, but communities of them settled in Sennar, Gedaref, and White Nile provinces. Taaisha land (hakura) located on the south west of Darfur region, between latitudes 10 11° N. Headquarters of Taaisha located at Reheid El Berdi, a beautiful city and among the most mesmerizing cities of Western Sudan. The picturesque landscape of Reheid El Berdi city inspired many singers and artists to include the name of the city in their artistic works. One of the best songs sung by the famous singer Saleh ibn Al Badia has part of it says: "and a glimpse of beauty from the beautiful Reheid El Berdi." Singer Saleh ibn Al Badia song, which includes Reheid Al Berdi city, is sensational for Sudanese people just like the famous "America, The Beautiful" lyrics by Ray Charles. The high fascination of Sudanese artists by the landscape of Reheid Al Berdi city is a testament to the beauty of the natural habitat and landscape of Taaisha land. Taaisha hakura bordered from the north by Beni Halba hakura, where Shaib valley represents their natural border. It extends toward the south until the Republic of Central Africa, where Taaisha cross its border during their summer seasonal journey. On the east side, there, they bordered by Habbaniya tribe, while on the west side, bordered by Chad. During their summer seasonal migration, Taaisha cross Chad border, just like what they do in the case of the Republic of Central Africa, to graze their animals. In Addition to Taaisha hakura in south west of Darfur, they migrated in large numbers during Mahadism and settled in Omdurman city – where residential areas such as Hay Al Umara, Al Shouhada, and Al Malazimiin were all established by Taaisha people, who migrated from south west of Dafur – dar Al Taaisha.