Кіріспе

Қоңырбас туысы

Hyla – қоңырбас тұқымдастың (Hylidae) бақалар туысы. Дәстүрлі анықтама бойынша, бұл туысқа Еуропа, Азия, Африка және Америка құрлығандарында кездесетін 300-ден астам түр кірген. Тұқымдастың кең ауқымды қайта қаралуынан кейін, олардың көп бөлігі басқа туыстарға көшірілді, сондықтан қазір Hyla туысына Еуропа, Солтүстік Африка және Азиядан таралған 17 ғана тірі түр кіреді. Бұл туыстың ең ерте белгілі қазба қалдығы – Саскачеван (Канада) эоцен кезеңінен табылған †Hyla swanstoni, бірақ оның Hyla туысына жатқызылуы үлкен қайта қараудан бұрын болған, демек оның орны расталуы тиіс. Бұл туысты 1768 жылы Иосиф Николаус Лоранти ашқан. Ол грек мифологиясындағы Гераклдің серігі Гиласқа арналып аталған. Атауы ерекше, себебі Лоранти Гиластың еркек екенін білгенімен, оның аты белгісіз себептермен әйелдік грамматикалық санатына жатқызылады. Атаудың этимологиясы грек сөзінен шыққан деп жиі қате айтылады.

Тірі түрлер

Сурет Биномиалдық атауЖалпы атау Таралу H. annectans Jerdon's tree frog солтүстік-шығыс Үндістан (Ассам, Нагаланд, Манипур және Мегалая), солтүстік Мьянма және солтүстік таулы Вьетнам, сондай-ақ оңтүстік-батыс және орталық Қытай (Юньнань, Гуйчжоу, Сычуань, Хунань). H. arborea Еуропалық ағаш бақасы Албания; Армения; Австрия; Әзірбайжан; Беларусь; Бельгия; Босния және Герцеговина; Болгария; Хорватия; Кипр; Чехия; Дания; Франция; Грузия; Германия; Грекия; Венгрия; Израиль (Аялон аңғарында кездеседі); Италия; Лихтенштейн; Литва; Люксембург; Македония Республикасы; Молдова; Черногория; Нидерланды; Польша; Португалия; Румыния; Ресей Федерациясы; Сербия; Словакия; Словения; Швеция; Швейцария; Түркия; Украина. H. carthaginiensis Карфагендік ағаш бақасы Солтүстік-шығыс Алжир және Солтүстік-батыс Тунис. H. chinensis Қытайдың оңтүстік-шығысы мен шығысындағы және Тайваньдағы жалпы қытайлық ағаш бақасы. H. felixarabica Арабияның ағаш бақасы Израиль, Иордания, Сауд Арабиясы, Йемен, Сирия және Ливан. H. hallowellii Халоуэллдің ағаш бақасы Жапония. H. intermedia Италияның ағаш бақасы Италия, Словения, Швейцария және, мүмкін, Сан-Марино. H. meridionalis Жерорта теңізі ағаш бақасы Оңтүстік-батыс Еуропа және Солтүстік-батыс Африка. H. molleri Мольердің ағаш бақасы Иберия түбегі және Францияның оңтүстік-батыс бөлігі. H. orientalis Шығыс ағаш бақасы Кіші Азия және Оңтүстік-шығыс Еуропа. H. perrini Перриннің ағаш бақасы Солтүстік Италия, Швейцария (Тичино) және Словения. H. sanchiangensis Сан Чианг ағаш бақасы Қытай (Фуцзянь, Гуандун, Гуанси, Гуйчжоу, Анхуй, Чжэцзян, Хунань, Хубэй және Цзянси). H. sarda Сардиния ағаш бақасы Корсика, Сардиния және Тоскана архипелагы. H. savignyi Орта Шығыс ағаш бақасы Болгария, Армения, Әзірбайжан, Кипр, Египет, Грузия, Иран, Ирак, Израиль, Иордания, Ливан, Сауд Арабиясы, Сирия, Түркия және Йемен. H. simplex Annam ағаш бақасы Оңтүстік Қытай, Вьетнам және Лаос. H. tsinlingensis Шэньси ағаш бақасы Қытай. H. zhaopingensis Жаопин ағаш бақасы Қытай.

Әйелдер еркек шақыру негізінде таңдау жасайды

Гиланың көптеген түрлерінде жұптасу жүйелері көбінесе еркек дауысының күш-жігеріне негізделген аналықтың таңдауымен сипатталады. Дегенмен, дауыс күш-жігерінің нақты қандай параметрі таңдалып алынатыны түрден түрге өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, H. versicolor-де аналықтар ұзаққа созылған дауыстарды артық көреді. Ұзақ дауыс беретін еркектерді таңдау төмен тығыздықта ғана тиімді болып көрінеді. Бұл ортаға байланысты таңдаудың өзгеру қабілеті пайдалы екенін көрсетеді. Сонымен қатар, хорға жиі қатысу энергия шығындарын арттырады және жыртқыштардан зардап шегу қаупін күшейтеді. Сондықтан, хорға жиі қатысатын еркектердің келесі көбейту маусымына дейін тірі қалу ықтималдығы төмен болуы мүмкін деп ойлауға болады. Керісінше, олардың тірі қалу мүмкіндігі жоғары. Бұл осы еркектердің физиологиялық көрсеткіштері хорға қатысумен байланысты шығындарды жеңуге жеткілікті екенін көрсетеді. Бұл мінез-құлық, lekking деп аталады, көптеген Гила түрлерінде кең таралған. Аналықтарға анық дыбыстық сигнал беру үшін еркектерге өздерінің лектерінде жеке шақыру орындары қажет. Қарапайым тілмен айтқанда, жеңіс мүмкіндігі (ЖМ) – бұл жеке тұлғаның төбелес жеңуге батыл болуы. ЖМ масса, дене мөлшері, қару-жарақ сияқты бірнеше факторларға негізделуі мүмкін. H. versicolor-де жеке тұлғаның ЖМ-ін не анықтайтыны әлі де зерттеуді қажет етеді. Бұл түрдің агрессивті әрекеттерін табиғи ортада байқау қиын, себебі олар жылдам және сирек болады. Бұл көру жүйесі аналықтың жұбайын таңдауына ықпал ететін еркектердің байқалатын белгілерін анықтауға мүмкіндік береді. Зерттеулер көрсеткендей, H. arborea аналықтары дауыстық қаптың түсі айқын еркектерді артық көреді. Бұл артықшылық іздеу кезінде аналықтарға еркектерді анықтауға және табуға көмектеседі деп болжанады. Алайда, дауыс қалтасының пигментациясы каротиноидтар деңгейімен анықталады, олар тамақпен сіңірілуі керек. Осылайша, дауыс қалтасының айқын түсі еркектің азық табу қабілеті мен физиологиялық көрсеткіштерінің жоғары екенін көрсетеді.