Косцюшко ұлттық паркі: Австралияның биік таулары мен табиғаты
Kosciuszko National Park
Кosciuszko ұлттық паркі – Австралияның ең биік тауы, Kosciuszko және Cabramurra қаласын қамтиды. Альпілік климат, табиғат, туризмге қолайлы. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында орналасқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Костюшко ұлттық паркі – ұлттық парк. Онда Австралия материгінің ең биік шыңы – Костюшко тауы, оның құрметіне аталған, және Австралияның ең биік қаласы – Кабрамура орналасқан. Парктің шекараларында құмды таулар мен жабайы далалар араласқан, альпілік климатпен сипатталады, бұл оны демалыспен саңғы тебушілер мен табиғатты аралаушылар үшін танымал етеді. Парк Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік-шығыс бөлігінде, Сиднейдің оңтүстік-батысында орналасқан. Оңтүстікке қарай Виктория штатындағы Альпілік ұлттық паркімен, солтүстік-шығысқа қарай Австралия астанасы аумағындағы Намаджи ұлттық паркімен жалғасады. Ірі Құма, Тумут және Джиндабине қалалары парктің сыртында орналасқан және оған қызмет көрсетеді. Сноу-Ривер, Мюррей, Муррумбидж және Гунгарлин өзендерінің бастаулары осы паркте. Парктегі басқа да танымал шыңдар: Гунгарттан, Джагугал тауы, Бимбери шыңы және Таунсенд тауы. 2008 жылдың 7 қарашасында парк Австралияның ұлттық мұра тізіміне енгізілді, ол Австралия Альпілік ұлттық парктері мен қорықтарының он бір аймағының бірі болып табылады.
The Kosciuszko National Park (,/k//ɒ//z//i/'/ʌ//s//k//oʊ/) is a national park and contains mainland Australia's highest peak, Mount Kosciuszko, for which it is named, and Cabramurra, the highest town in Australia. Its borders contain a mix of rugged mountains and wilderness, characterised by an alpine climate, which makes it popular with recreational skiers and bushwalkers. The park is located in the southeastern corner of New South Wales, southwest of Sydney, and is contiguous with the Alpine National Park in Victoria to the south, and the Namadgi National Park in the Australian Capital Territory to the northeast. The larger towns of Cooma, Tumut and Jindabyne lie just outside and service the park. The waters of the Snowy River, the Murray River, the Murrumbidgee River, and the Gungarlin River all rise in this park. Other notable peaks in the park include Gungartan, Mount Jagungal, Bimberi Peak and Mount Townsend. On 7 November 2008, the park was added to the Australian National Heritage List as one of eleven areas constituting the Australian Alps National Parks and Reserves.
Тарих
Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік бөлігіндегі бірнеше аборигендер тобы жаз айларында Австралия Альпілік аймағына жиналып, Богонг және Қарлы тауларға жыл сайынғы қажынатына баратын. Бұл жерде ерлер таудың тасты беткейлерінде кездесетін богонг көбелектерін (Agrotis infusa) жеп той жасады. Аймақты еуропалықтар 1835 жылы зерттеді, ал 1840 жылы Эдмунд Стрзелецкий Косцюшко тауына шығып, оны Польшаның патриоты және әскери жетекшісі Тадеуш Косцюшконың құрметіне атады. Жаз айларында Қарлы тауларды мал жаюға пайдаланған биік жерлердің малшылары да оларға қосылды. Банжо Патерсонның «Қарлы өзеннен келген адам» поэмасы осы дәуірді еске түсіреді. Мал шаруаларынан қалған мұра – таулардағы шатырлар. Бүгінде осы шатырларды Ұлттық парктері мен жабайы табиғатты қорғау қызметі немесе Косцюшко шатырлары қауымдастығы сияқты ерікті ұйымдар күтіп ұстайды. 19 ғасырда Киандраның жанындағы жоталарда алтын қазылды. 20 ғасырда Жаңа Оңтүстік Уэльстегі шаңғы спортының орталығы оңтүстікке қарай, Косцюшконың бас жотасына жақындады. Косцюшко ұлттық паркі 1906 жылдың 5 желтоқсанында «Snow Mountains ұлттық аңшылық алаңы» ретінде құрылды. 1944 жылдың сәуірінде Косцюско мемлекеттік паркі туралы заң қабылданғаннан кейін Косцюско мемлекеттік паркі жарияланды. Кейін 1967 жылы ол Косцюшко ұлттық паркіне айналды. 1997 жылға дейін парктің аты «Косцюско» деп қате жазылған. 1949-1974 жылдар аралығында Сноу-Маунтинс жобасының құрылысы аймақтың көп бөлігін зерттеуге, жолдарды жақсартуға және әлемдегі ең ірі инженерлік жетістіктердің бірі саналған парк арқылы бірнеше бөгеттер мен туннельдер салуға әкелді.
Multiple Aboriginal groups in the southern part of NSW gathered in the Australian Alps Bioregion in the summer on an annual pilgrimage to the Bogong and Snowy Mountains. Here, the men participated in a feast of bogong moths (Agrotis infusa) that were found on the rocky outcrops of the mountains. The area was explored by Europeans in 1835, and in 1840, Edmund Strzelecki ascended Mount Kosciuszko and renamed it for Polish patriot and military leader Tadeusz Kościuszko. High country stockmen followed, using the Snowy Mountains for grazing during the summer months. Banjo Paterson's poem The Man From Snowy River recalls this era. The cattle graziers have left a legacy of mountain huts scattered across the area. Today these huts are maintained by the National Parks and Wildlife Service or volunteer organisations like the Kosciuszko Huts Association. In the 19th century, gold was mined on the high plains near Kiandra. In the 20th century, the focus of Skiing in New South Wales shifted south closer to the Kosciuszko Main Range. The Kosciuszko National Park came into existence as the National Chase Snowy Mountains on 5 December 1906. In April 1944, following the passage of the Kosciusko State Park Act, the Kosciusko State Park was proclaimed. It then became the Kosciuszko National Park in 1967. The name was misspelt as Kosciusko until 1997. The construction of the Snowy Mountains Scheme between 1949 and 1974 saw much of the area explored, brought improvements to roads and resulted in the construction of several dams and tunnels across the park in one of the world's largest engineering achievements.
Климат
Парктің жоғары аймақтарында Австралия материгі үшін ерекше альпілік климат байқалады. Дегенмен, тек негізгі тау қатарының шыңдары ғана тұрақты түрде қатты қысқы қарға тап болады. Шарлотта өтегішіндегі климат станциясы 1994 жылдың 28 маусымында Австралиядағы ең төмен температураны тіркеді.
The higher regions of the park experience an alpine climate which is unusual on mainland Australia. However, only the peaks of the main range are subject to consistent heavy winter snow. The climate station at Charlotte Pass recorded
Australia's lowest temperature of on 28 June 1994.
Мұздық
Соңғы мұз дәуірінде, шамамен 20 000 жыл бұрын плейстоцен дәуірінде өршіген кезде, Косьюшко тауының басты жоталарындағы ең биік шыңдар мұздықтардың қалыптасуына жағдай жасайтын климатты бастан өткерді, оның қалдықтары бүгінге дейін көрініп тұр. Аймақта мореналар, шағын көлдер, қойтас сияқты тастар және басқа да мұздық нысандары кездеседі. Косьюшко тауының оңтүстік беткейінен ағып шыққан мұздан пайда болған Кутапатамба көлі Австралия материгінің ең биік көлі болып табылады. Альбина, Клуб, Блю және Хедли Тарн көлдерінің де мұздық тегі бар. Басты жотадағы плейстоцен мұздықтарының қаншалықты кең таралғаны туралы пікірталас бар, ал одан бұрынғы мұздық кезеңдерге қатысты деректер өте аз немесе мүлдем жоқ. Спенсерс-Крик аңғарынан өтетін бір шақырымдық "Дэвид Морейн" жотасы бұл аймақта бір кезде үлкен мұздық болғанын көрсетеді, бірақ бұл нысанның мұздықтан пайда болғандығы күмәнді. Аймақта перигляциальдық белсенділік белгілері де бар. Солифлюкция Норткотт тауының солтүстік-батыс беткейінде террасаларды құрады. Мұздың көтерілуі Косьюшко аймағында топырақ эрозиясының маңызды факторы болып табылады.
During the last ice age, which peaked about 20,000 years ago in the Pleistocene epoch, the highest peaks of the main range near Mount Kosciuszko experienced a climate which favoured the formation of glaciers, evidence of which can still be seen today. Cirques moraines, tarn lakes, roche moutonnées and other glacial features can all be seen in the area. Lake Cootapatamba, which was formed by an ice spilling from Mount Kosciuszko's southern flank, is the highest lake on the Australian mainland. Lake Albina, Club Lake, Blue Lake, and Hedley Tarn also have glacial origins. There is some disagreement as to exactly how widespread Pleistocene glaciation was on the main range, and little or no evidence from earlier glacial periods exists. The 'David Moraine', a one kilometre long ridge running across Spencers Creek valley seems to indicate a larger glacier existed in this area at some time, however the glacial origin of this feature is disputed. There is evidence of periglacial activity in the area. Solifluction appears to have created terraces on the northwest flank of Mount Northcote. Frost heave is also a significant agent of soil erosion in the Kosciuszko Area.
Экология
Костюшко ұлттық паркі әртүрлі климаттық аймақтарды қамтиды, олар бірнеше ерекше экожүйелерді қолдайды. Паркпен ең көп байланыстырылатын, ағаш шегінен жоғары орналасқан альпілік аймақ – ең нәзік және ең кішкентай аумақты құрайтын аймақтардың бірі. Бұл аймақ альпілік қызылшалар, шөптекті далалар, далалық жерлер, батпақтар мен саздақтардан тұрады. Жел соққан фельдмарк экотопы альпілік аймаққа ғана тән және ол тек ойсыз туристердің қадамдарына өте осал. Соңғы басқару жоспарында тоғыз жеке табиғат қорғау аймағы анықталды. Оларға Инди, Бьядбо, Пилот, Джагугал, Богонг Пикс, Губаррагандра, Батыс Фолс, Брамина және Бимбери аймақтары кіреді.
The Kosciuszko National Park covers a variety of climatic regions which support several distinct ecosystems. That which is most closely identified with the park, the alpine area above the tree line, is one of the most fragile and covers the smallest area. This area is a patchwork of alpine heaths, herbfields, feldmarks, bogs and fens. The windswept feldmark ecotope is endemic to the alpine region, and covers a mere It is most vulnerable to the wandering footsteps of unmindful tourists. Nine separate wilderness zones have been identified in the latest management scheme. These include the Indi, Byadbo, Pilot, Jagungal, Bogong Peaks, Goobarragandra, Western Falls, Bramina and Bimberi wilderness areas.
Фауна
Көптеген сирек немесе жойылып бара жатқан өсімдіктер мен жануарлар түрлері парктің шекараларында кездеседі. Парк Австралияның ең қауіпті түрлерінің бірі – корроборе бақасының мекені. Құрып бара жатқан таулық пигмей опоссумы және көбірек таралған қараңғы антехинус парктің жоғары жатқан аймақтарында орналасқан. Паркте жабайы жануарлардың да маңызды популяциясы бар, оның ішінде брамбилер немесе жабайы жылқылар да бар. Парк басшылары олардың санын азайту мәселесі бойынша қоғамдық пікірталас тудырған, оларды қырып-жою және қайта орналастыру жұмыстарын үйлестірді. Парктегі жылқылардың нақты санын анықтау да қиын, бағалаулар бойынша 2008 жылы 1700 болса, жыл сайын 300-ге өсіп, 2009 жылы 7679-ға жеткен, ал 2013-2014 жылдары 2500-ден 14000-ға дейін көбейген. 2016 жылы халық саны 6000 деп есептелді. 2019 жылға қарай бұл көрсеткіш екі еседен асып, 25 000-ға жетті. 2020 жылғы сараптама бойынша саны 14 380-ге жеткен. 2021 жылдың маусым айында Федералдық қоршаған орта министрі Сусан Лей, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының қоршаған орта министрі Мэтт Кинге, штат осы міндетті орындамай отырғандықтан, паркті қорғау үшін федералдық экологиялық заңнама аясында реттеулер енгізуді жоспарлап отырғанын хабарлады. 2021 жылдың 24 қарашасында жабайы жылқыларды басқару жоспары жарияланды. Жылы ауа райында өзендер мен көлдерде каноэмен жүзу және жүзу танымал. 1949-1974 жылдар аралығында салынған Сноуй жобасы – 16 ірі бөгеттен, жеті электр стансасынан, бір сорғы стансасынан және 225 километрлік туннельдер, құбырлар мен су тас жолдарынан тұратын гидроэлектрлік және суару кешені. Бас инженері – сэр Уильям Хадсон. Бұл Австралияда жүзеге асырылған ең ірі инженерлік жоба. Аймақ арқылы 8 шақырымдық электр желісінің құрылысы жоспарлануда.
Many rare or threatened plant and animal species occur within the boundaries of the park. The park is home to one of Australia's most threatened species: the corroboree frog. The endangered mountain pygmy possum and the more common dusky antechinus are located in the high country of the park. There are also significant populations of feral animals in the park, including brumbies or wild horses. Park authorities have coordinated their culling and relocation, leading to public controversy over how to reduce their numbers. The actual number of horses within the park is also difficult to ascertain with estimates ranging from 1,700 in 2008 increasing by 300 each year, 7,679 in 2009, and from 2,500 to 14,000 in 2013–2014. In 2016 the population was estimated to be 6,000. By 2019, this number was found to have more than doubled to 25,000. A 2020 survey placed the number at 14,380. In June 2021, Federal environment minister Sussan Ley wrote to the NSW environment minister Matt Kean saying she planned to introduce regulation under federal environmental laws to protect the park, because the state was failing in its obligation to do so. A management plan for the wild horses was released on 24 November 2021. Canoeing and swimming in the rivers and lakes are popular in the warmer weather. The Snowy Scheme, constructed between 1949 and 1974, is a hydroelectricity and irrigation complex consisting of sixteen major dams; seven power stations; a pumping station; and 225 kilometres of tunnels, pipelines and aqueducts. The chief engineer was Sir William Hudson. It is the largest engineering project undertaken in Australia. An 8 km powerline is planned through the area.