Кіріспе

Американдық психотерапевт және психолог (1935-2017)

Клод Мишель Штайнер (6 қаңтар 1935 – 9 қаңтар 2017) – Францияда туған американдық психотерапевт және жазушы, ол транзакциялық талдау (ТА) туралы кеңінен жазды. Оның еңбектері өмірлік сценарийлерге, алкоголизмге, эмоционалдық сауаттылыққа және қарым-қатынастағы билік ойындарына ерекше назар бөлді. 1970-ші және 1980-ші жылдары Штайнер радикалды психиатрияның негізін қалаушысы және оны тәжірибелік қолданушы болды – бұл психотерапияға әлеуметтік теорияға (шеттелу) негізделген, медициналық емес (жеке патологияға) жаңа тәсіл. Сол кездегі прогрессивті қозғалыстардың ықпалымен, осы тәсілдегі жұмыс қазірге дейін жалғасуда және бүкіл әлемде жақында танылуда. Ол сонымен қатар "Строк экономикасы" теориясын жасаушы деп есептеледі.

Ерте өмір

Штайнер Францияның Париж қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы австриялық, анасы ашкенази еврейі, әкесі – европалық нәсілді. 1939 жылы отбасы жақындап келе жатқан нацистік шапқыншылықтан бұрын Францияны тастап кетті. Соңында отбасы Мексикада қоныстанды. 1952 жылы Штайнер инженерлік мамандықты оқу үшін АҚШ-қа барып оқыды. 1957 жылы ол психиатр және транзакциялық талдау психотерапия мектебінің негізін қалаушы Эрик Бернмен танысып, оның шәкірті болды. 1965 жылы Мичиган университетінде клиникалық психология бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Ол Халықаралық транзакциялық талдау қауымдастығының негіздеуші және оқытушы мүшесі болды.

Радикалды психиатрия

Радикалды психиатрия тұжырымын алғаш рет канадалық психиатр Эрик Берн енгізді, ол Штайнердің ұстазы болған. Штайнердің осы теорияның негізін қалауға қосқан үлесі – оның манифесті, онда теорияның негізгі қағидалары, мысалы, психиатриялық сала мен адамдар туралы транзакциялық талдау (ТА) тұжырымдамаларын қосу сияқты мәселелер баяндалған. Транзакциялық талдаумен айналысатындардың көптегені транзакциялық талдаудың дамып, өркендеп жатқан теория ретіндегі жай-күйіне наразы болып көрінеді. Мен өзім кейде транзакциялық талдаудың уақыты өтіп кеткендей сезінемін. Оның көптеген идеялары психиатриялық мәдениетке сырттай сіңірілген, бірақ жалпы алғанда оның маңызы жоғалып, ғасырдың ең маңызды психиатриялық теорияларының қатарына қосылмады, мен оны тоқтатуға дайын едім. Сондықтан мен билік пен оның теріс пайдалануына деген қызығушылығымды транзакциялық талдаудан алып, пропаганда, журналистика және Орталық Америка саясатына бұрдым. Ақпараттық дәуірдің күллі әлемге аян болған шағында, медиа мен ақпаратты зерттеуші ретінде, мен транзакциялық талдауды жаңаша көріп, оны ақпараттық дәуір психологиясы мен психиатриясының көрегендік теориясы деп санадым. Әлем жиырма бірінші ғасырға қадам басқанда, әркім мыңжылдық өзгерістердің өзіне қалай әсер ететінін ойлап, біз, транзакциялық талдаумен айналысатындар, енді ғана айқын бола бастаған мұраға иеміз: бізде ақпараттық дәуірдің құралдары мен түсініктері, коммуникацияға негізделген психология мен психиатрия бар.

Жылы да жұмсақ әңгіме

Жылы, жұмсақ әңгіме – Штайнердің 1970 жылғы кітабы. Ертегіге ұқсас оқиға "қамқорлық" және әлеуметтік өзара әрекеттесу мен эмоция туралы идеяларды ұсынады, бұл идеялар транзакциялық талдаудан алынған. Ол 1977 жылы Джо Энн Дик салған суреттерімен бірге "The Original Warm Fuzzy Tale" деген атпен қайта басылды және содан бері көптеген тілдерге аударылды. Жағымды сезімдерге сілтеме жасайтын "жылы қамқорлық" деген сленгтік сөз кітаптан және оның бейімделулерінен пайда болған. Оқиғаның өзі де, одан алынған идеялар да кейде эмоция мен қарым-қатынас туралы оқытуда немесе кеңес беруде қолданылады. Оқиғада адамдар "жылы қамқорлық" деп аталатын нәрселермен алмасады, бұл оларды бақытты және жылы сезінеді. Жаман әйел бір кейіпкерді жылы қамқорлықтың саны шектеулі екеніне және оны тегін берудің қажеті жоқ екеніне көндіреді. Оның орнына, әйел адамдарды "суық тікенділермен" алмасуға итермелейді, бұл оларды суық сезінеді. Бұл алмасулар Штайнер мен Эрик Берннің "қамқорлық" ұғымын, адамдар арасындағы танылу мен эмоционалдық қолдауды көрсетеді.

Өлім

Штайнер 2017 жылдың 9 қаңтарында Калифорния штатының Укиа қаласындағы ранчосында, 82 жасқа толғаннан кейін үш күн өткен соң қайтыс болды.