Кіріспе

Бельгияның терроризмге қарсы әскери операциясы. "Құпия күзетші" операциясы – 2015 жылғы қаңтарда Франциядағы шабуылдардан және Вервьердегі террористік топтың жойылғаннан кейін, террористік қауіп-қатермен күресу және маңызды аумақтарды қорғау мақсатымен Бельгия армиясы жүргізген операция. Операция 2015 жылдың 16 қаңтарында басталды және 2021 жылдың 1 сәуірінде аяқталды. Алғашқыда "Отан" деп аталған операция, 2015 жылғы 13 қарашадағы шабуылдардан кейін, әсіресе 2015 жылдың 21-26 қарашасында Брюссель аймағында және 2016 жылдың 22 наурызында Брюссельдегі шабуылдардан кейін жағдайдың толығымен бақылауға алынуы арқылы күшейтілді. 2023 жылы Брюссельдегі шабуылдан кейін Бельгияның дағдарыс орталығы 17 қазанда сақтықты күшейтуге шақырды және "полиция күштерінің арттырылған және жақсы көрінетін болуын" күтуге болатынын мәлімдеді. Бельгия көшелеріне әскерлерді орналастыру – Екінші дүниежүзілік соғыстан бері және 1980-ші жылдардағы бірқатар зорлық оқиғаларынан бері-ақ бұрын-соңды болмаған жағдай.

Мақсаттар

Бельгия үкіметінің полициямен бірлесіп шешкен бұл әскери операциясының мақсаты – көп адам жиналатын орындардағы (вокзалдар, сауда орталықтары, алаңдар), діни нысандардағы, көліктердегі (метро, пойыз, вокзалдар, әуежайлар), мемлекеттік мекемелердегі (Еуропалық институттар, елшіліктер, парламенттер), мектептердегі, университеттердегі, ауруханалардағы, порттардағы, атом электр станцияларындағы және халықаралық шекаралардағы террористік қауіпке қарсы күресу үшін "маңызды" нысандарды қорғау.

Қатысқан күштер

Операцияның басында бар болғаны 150 әскери қызметкер жұмылдырылды, ал қызметкерлер саны қазан айына қарай 2016 жылға дейін тұрақты түрде артып, 1828 салдатка жетті.

Транзакциялық шығындар

2015 жылы (операция 17 қаңтар 2015 сенбі күні басталды), көшеде әскери күштерді орналастыруға кеткен шығын 17,15 миллион еуроны құрады. 2016 жылы, тек бірінші тоқсанда ғана шығын 12,01 миллион еуроны құрады. Екінші тоқсанда, яғни 1 сәуірден 2 шілдеге дейін, үкіметтік бағалау бойынша, бұл сома 22,05 миллион еуроға жетеді деп күтілуде. Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, "Құпия сақшы" операциясының шығындарының өсуі 2015 жылдан бері персонал санының үнемі артуымен байланысты.

Оқиғалар

2017 жылдың 20 маусымында бір адам Брюссельдің орталық вокзалына кірді және террористік шабуыл жасауға тырысты. Осама З. есімді қылмыскер "Бейбіт күзетші" операциясы аясында жұмылдырылған сарбаздар тарапынан жойылды, бұл шабуылдың алдын алуға мүмкіндік берді. Бұл оқиға, құтқарудан басқа, ерекше жағдай ретінде қарастырылады, себебі Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Бельгия аумағында сарбаздың адамды өлтіруі алғашқы рет тіркелді. 2017 жылдың 26 тамызында Брюссельдің орталығында, Эмил Жакмен бульварынде әскери патрульге пышақпен шабуыл жасап, бір сарбазды жарақаттағаннан кейін бір адам атып өлтірілді. Федералды прокурор бұл шабуылды террористік акт деп бағалады. Келесі күні жауапкершілікті "Ислам мемлекеті" қабылдады. 2017 жылдың 28 тамызындағы шабуылдан кейін бірнеше күн өткен соң, армия Бас штабының басшысы Марк Тис әскердің көшедегі патрульдеуін кем дегенде 2021 жылға дейін жалғастыратынын мәлімдеді. 2022 жылдың 26 тамызында Бельгияның терроризмді қадағалау және қауіп-қатерлерді талдау координациялық бірлігі (OCAM) Брюссельдегі қауіп деңгейін "орташа" деңгейден "жоғары" деңгейге көтерді, себебі бір көлік ашық ауадағы кафеге шағылысып, бірнеше адам жарақаттанды. Сол күні күдікті Антверпенде ұсталып, қамауға алынды. Бірнеше сағаттан кейін тергеу барысында "сенімді деректер" табылып, қауіп деңгейі қайтадан "орташа" деңгейге төмендетілді. 2023 жылдың 16 қазанында Бельгия билігі 2023 жылғы Брюссельдегі шабуылдан кейін Брюссель айманындағы қауіп деңгейін ең жоғары – 4 деңгейіне көтерді. Бұл 2022 жылдың тамызынан бергі ең жоғары көрсеткіш.

Шетелдік эквивалент

"Вigilant Guardian" операциясы француз әскерінің "Sentinel" операциясынан тікелей шабыттандырылды, ол 2015 жылдың қаңтар айында Францияға жасалған шабуылдар толқынынан кейін Франция аумағында (гексагон) жүзеге асырылды. "Temperer" операциясы – британдық армияның ұқсас операциясы. "Banner" операциясы – 1969 жылдың тамызынан 2007 жылдың шілдесіне дейін Солтүстік Ирландияда Ұлыбритания Қарулы Күштерінің "Соғыс" кезеңіндегі операциясы болды.