Кіріспе

Вильгельм Антон Сухон (1864–1946) – неміс адмиралы, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қайраткер. Соухон соғыстың басындағы кезеңде Германияның Жерорта теңізіндегі әскери-теңіз күштеріне қолбасшылық етті. Оның қадамдары Осман империясының Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына зор ықпал етті.

Ерте өмір және мансап

Вильгельм Антон Сухон 1864 жылдың 2 маусымында Саксониядағы Лейпциг қаласында гугеноттар отбасында дүниеге келген. Оның әкесі суретші, ал анасы Берлин банкирінің қызы болған. Сухон 1881 жылы Императорлық Германия теңіз академиясына түсті. Бітіргеннен кейін 1884 жылы Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасын отарлауға қатысқан «Лейпциг» корветі бортында қызмет етті. 1884 жылы Сухон капитан шындығымен мина қою техникасына маманданған оқу кемесіне қолбасшылық етті. 1884 және 1903 жылдар аралығында Сухон бірнеше теңіз және штабтық лауазымдарды өтеді, осы кезеңде тұрақты түрде кеңейіп келе жатқан теңіз флотында корветтенкапитан шындығына жетті. 1904 жылы ол Шығыс Азияда орналасқан крейсерлік эскадрильяның штаб бастығы болып тағайындалды. Жапония, Қытай және Голланд Шығыс Индиясында бірқатар дипломатиялық және байланыс жұмыстарын атқарды. Еуропаға оралғаннан кейін Сухон Берлиндегі Императорлық теңіз кеңсесінде жоғары лауазымды қызметке кірді. Балтық теңіз эскадрильясының штаб бастығы болып қызмет еткеннен кейін 1911 жылдың сәуірінде контр-адмирал, ал алты айдан кейін Ашық теңіз флотының дербес адмиралы шындығына жетті.

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы рөлі

1914 жылдың шілдесінде Австро-Венгрия империясы мен Сербия Корольдігі арасында соғыс басталды. Контр-адмирал Сушон, басқа елдер соғысқа қосылған жағдайда Адриатика теңізінде қамалып қалуынан қаушады. Осы себепті Сушон өзінің екі кемесі – «Гоэбен» және «Бреслау» –мен бірге Батыс Жерорта теңізіне бағыт алды. 1914 жылдың 4 тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол француз Алжир порты Боне мен Филиппвильге бомба тастады. Ол британдықтардың оны қоршауға тырысуынан (Goeben және Breslau қуғынына қараңыз) және 1914 жылдың 10 тамызында оның шағын эскадрильясы Дарданеллге жетті. Екі күндік келіссөздерден кейін оған кемелерін Стамбулға жеткізуге рұқсат берілді, содан кейін олар ресми түрде Осман Әскери-теңіз күшіне берілді. Сушон Осман Әскери-теңіз күшінің бас қолбасшысы болып тағайындалды және осы лауазымда 1917 жылдың қыркүйегіне дейін қызмет етті. Германияның бұл қадамы түрік халқына үлкен әсер етті. Соғыс басталғанда Уинстон Черчилль британдық кеме жасаушылықтардағы екі дайын кеме – «Сұлтан Осман I» және «Решадие» –ды, бұл кемелер халықтан жиналған қаржыға салынған болатын, өтемақысыз «реквизициялады». Бұл кемелер Корольдік Әскери-теңіз күшіне сәйкесінше «Агинкөрт» және «Коронуэйт» болып қосылды. 1914 жылдың 15 тамызында Сушонның Константинопольге жасаған батыл сапасынан кейін Түркия Ұлыбританиямен және адмирал Лимпус басқарған Корольдік Әскери-теңіз күші миссиясымен теңіз келісімін бұзды және 15 қыркүйекке дейін олар елден кетіп қалды. Дарданелл Германияның көмегімен нығайтылды, ал Босфор «Гоэбен» (қазіргі «Явуз Сұлтан Селим») кемесінің болуымен қорғалды. 1914 жылдың 27 қыркүйегінде Боғаздар барлық халықаралық кеме қатынасы үшін ресми түрде жабылды. 1914 жылдың 29 қазанында Сушонның флоты Қара теңіз шабуылын бастады, бұл Осман империясын Бірінші дүниежүзілік соғысқа тартқан теңіз шабуылы болды. Оның кемелері бірнеше теңіз миналарын орналастырды және Ресейдің Қара теңіздегі Севастополь, Одесса және басқа да порттарын бомбалады, соның салдарынан ресейлік мина тазартқыш «Прут» кемесі жойылды. Британдық Әскери-теңіз күштері тез арада Измир маңында түрік сауда кемелеріне қарсы шабуыл жасады. 1914 жылдың 2 қарашасында Ресей Осман империясына соғыс жариялады. 5 қарашада Ұлыбритания да соғыс жариялады, ал 12 қарашада Осман үкіметі Үштік Одаққа ресми түрде соғыс жариялады. Келесі үш жыл бойы Сушон Орыс кемелеріне, порттарына және Қара теңіздегі жағалау нысандарына шабуылдар жасап, Осман Әскери-теңіз күшін реформалауға тырысты. Вице-адмирал шеніне көтерілген Сушон 1916 жылдың 29 қазанында Германияның ең жоғары әскери ордені – «Pour le Mérite» орденімен марапатталды. 1917 жылдың қыркүйегінде Сушон Германияға оралды. Ол «Альбион» операциясы кезінде Ашық теңіз флотының төртінші линкорлық эскадрильясының басшысы болып тағайындалды. Содан кейін ол адмирал шеніне көтерілді. Соғыс аяқталған кезде ол Кильдегі Императорлық Әскери-теңіз базасының командирі болды. 1918 жылдың 3 қарашасында Кильдегі бүлік басталғанда Сушон сырттан әскер сұрады, бірақ жағдай бақылауда екенін штабы хабарлағаннан кейін әскери көмек туралы өтінішін қайтарып алды. Сушон бірнеше күн бұрын, 1918 жылдың 30 қазанында Кильге жіберілген болатын, сондықтан ол штабына көп сенуге тиіс болды. 4 қарашада өтініш қайтадан жіберілді. Барлығы алты жаяу әскер ротасы Кильге жеткізілді. Кейбір бөлімшелер Вик ауданында және «Остзее» теңіз станциясында орналасты. Алайда, бұл әскерлер ыдырау белгілерін көрсетті және кейбіреулері революционерлерге қосылды. Сушон келіссөздер жүргізуге және әскерлерді кері қайтаруға бұйрық беруге мәжбүр болды. Оқиғалар барысында Сушон губернатор лауазымынан кетіп, оның орнына азаматтық социал-демократ саясаткері Густав Носке тағайындалды.

Соңғы жылдар

1919 жылы Сушон болған жоқ әскери-теңіз күштерінен зейнетке шықты. Соңғы жылдары ол саясатқа да, нацистік режимдегі Германия әскери-теңіз күштерін қайта құруға да қатыспаған сияқты. Адмирал Сушон 1946 жылдың 13 қаңтарында Бременде қайтыс болды.

Мұра

Соушонның жүрегі ауырған туысы Герман Соушон (1894–1982), Роза Люксембургты өлтірген күдікпен айыпталды.