Кіріспе
Стокгольмдегі кітапхана, Швеция. Стокгольм қалалық кітапханасы (швед. Stockholms stadsbibliotek немесе Stadsbiblioteket) – швед сәулетшісі Гуннар Асплунд жобалаған Стокгольмдегі кітапхана ғимараты және қаланың ең танымал құрылыстарының бірі. Бүгінде бұл атау негізгі кітапхананың өзіне де, сондай-ақ Стокгольмнің қалалық кітапханалар жүйесіне де қолданылады.
Stockholm Public Library (Swedish: Stockholms stadsbibliotek or Stadsbiblioteket) is a library building in Stockholm, Sweden, designed by Swedish architect Gunnar Asplund, and one of the city's most notable structures. The name is today used for both the main library itself as well as the municipal library system of Stockholm.
Сәулет
1918 жылдан бастап Асплюндтің өзі мүше болған комиссия талқылағаннан кейін, 1922 жылы жоба ұсынылды және 1924 жылы құрылыс басталды. Клод Николас Ледукс жасаған Барьер Сен-Мартен (Ротонда де ла Виллет) суретінен шабыттанған Асплюнд, сыртқы түріне монументалдық берген биік цилиндрлі ротонданың пайдасына бұрынғы күмбез туралы идеяларынан бас тартты. Жобалау кезінде ол классикалық тәртіп элементтерін ең абстрактілі геометриялық формаларға дейін тоғытты, көбінесе архитектуралық безендіруден бас тартты. Стокгольм қалалық кітапханасы – Швециядағы алғашқы кітапхана, онда келушілер кітапхана қызметкерлерінен көмек сұрамай-ақ, ашық сөрелерден кітаптарға қол жеткізе алатын болды. Асплюнд кітапхана салынып жатқанда АҚШ-та осы қағиданы зерттеген. Барлық бөлмелердегі жиһаз олардың нақты орналасуы мен мақсатына сәйкес жасалған. Кітапхана 1928 жылдың 31 наурызында Принц Эугеннің қатысуымен ресми түрде ашылды. Қаржылық шектеулерге байланысты кітапхананың батыс жанағы әлі толыққан жоқ, ол 1932 жылы ғана салынып, негізгі оқу залының ротондасын айналатын шамамен шаршы алапты аяқтады. Стокгольм қалалық кітапханасы – Асплюндтің ең маңызды туындыларының бірі және оның классицизмнен функционализмге қарай біртіндеп өзгеруін көрсетеді. Асплюнд жобалаған және 1931 жылы аяқталған оңтүстікке қарай созылған саябақ, үлкен тоған және Свеавеген көшесіндегі дүкендер де осы кітапханамен байланысты. Батыс жақтағы үш қарапайым қосымша ғимарат та Асплюндтің бастапқы жобасының бөлігі болған, бірақ оларды басқа сәулетшілер – Эрик Лаллерштедт (батысқа қарайғы екі блок, 1929–1930 және 1932) және Пол Хедквист (1952–1953) жобалады. Солтүстік Лондондағы Чарльз Холденнің Арнос Гроув метро станциясының дизайны Стокгольм қалалық кітапханасының үлгісінде жасалған деседі.
Шаруашылықтар
Стокгольм қалалық кітапханасы 2 миллионнан астам томдық кітаптар мен 2,4 миллион аудиокассеталар, CD және аудиокітаптарды қамтиды. "Халықаралық кітапхана" – шет тілдері бөлімі, ол негізгі ғимараттың артындағы шатырдағы екі қабатта, Оденпланға жақын орналасқан. Оның қорында 100-ден астам тіл бар, соның ішінде парсы тілінде 17 000 том, араб тілінде 15 800 том, испан тілінде 14 500 том. 2007 жылы ең көп қарызға алынған тілдер: орыс тілі (19 300 қарыз), тай, испан, араб, парсы, қытай, поляк және жапон тілдері. Кейбір тілдер бойынша Стокгольм Швецияның басқа аймақтарындағы мемлекеттік кітапханаларға кітап алмасу арқылы қызмет көрсетеді.
Ұсынылған болашақ кеңейту
2006 жылы кітапхананы кеңейту бойынша халықаралық сәулет конкурсы жарияланды, оған 1170 өтінім түсті, алайда, ірі халықаралық сәулетшілердің көпшілігі қатыспады. Жаңа құрылыс Асплюндтің басты ғимаратының қасына, үш қосымша ғимараттар орналасқан жерге салынуы тиіс еді, ал олардың тағдыры (яғни, бұзу немесе енгізу) конкурс талаптарында әдейі ашық қалдырылды. 2007 жылдың 16 қарашасында бұрын белгілі емес неміс сәулетшісі Хайке Ханада өзінің Delphinium жобасымен жеңіске ие болды. Оның жобасында Асплюндтің басты кітапханасынан кеңістікте алшақтатылған, бірақ төменгі, подиум сияқты құрылыммен байланысқан, жартылай дөңгелек аула бар, ол Обсерватория саябағының еңісіне ағып кіргендей көрінеді. Ханадаға жобаны іске асыру үшін алдын ала жоспарлар жасау тапсырылғанмен, 2009 жылдың соңында кеңейту тоқтатылды. Бұл қала басшылығының өзгеруіне және олардың басымдықтарының өзгеруіне, сондай-ақ сыншылар Асплюнд бекіткен бастапқы кешенге тигізетін әсерді қабылдауға болмайтын деп есептеген халықаралық деңгейдегі жергілікті науқанға байланысты болды.