Кіріспе

Мидцкоген шайқасы – 1940 жылғы 9-10 сәуір түнінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс шабуыл тобы мен норвегиялық жедел құрылған күштер арасында болған ұсақ шайқас. Шайқас Мидцкоген шаруашылығында болды, ол Оңтүстік Норвегиядағы Эльверум қаласынан батысқа қарай, Østerdalen аңғарының кіреберісінде орналасқан. Неміс басқыншы әскерлері Норвегия патшасы Хакон VII және оның үкіметін тұтқындауды көздеп, осылайша Норвегияны бағынуға мәжбүрлеуді жоспарлады. Ұзаққа соқпаған шайқастан кейін неміс күштері өз командирін жоғалтып, кері шегінді.

Өмірбаян

1940 жылы 9 сәуірде нацистік Германия «Везерүбунг» операциясын бастады – Дания мен Норвегияға шабуыл жасау және оларды оккупациялаудың кодолық атауы. Немістер теңіз арқылы бірнеше ірі норвегиялық қалаларды басып алып, король Хакон VII мен Норвегия үкіметін тұтқындауды жоспарлады, осының нәтижесінде барлық норвегиялық күштер дереу қарсылық таныссыз бағынып кетеді деп есептеді. Шабуыл көп бөлігінде сәтті болғанымен, Ослоға бет алған неміс флоты Дрёбак қаласындағы Оскарборг бекінісінен атылған оқтардан кейін «Блюхер» ауыр крейсері батып кеткен соң уақытша кері шегінуге мәжбүр болды. Бұл Норвегия король отбасы мен үкімет мүшелеріне Хамарға, содан кейін Эльверумға қашуға уақыт берді. Әскери атташе Гауптман Эберхард Шпиллер басқаратын неміс парашютистерінің шағын тобы Норвегия азаматтарына тиесілі көліктерді қолданып, олардың ізінен жіберілді.

Қарсылас күштер

Норвегиялық қорғаушылар асық-усақ жиналған еріктілер мен кәсіби сарбаздардың аралас тобынан құралды. 1-ші гвардиялық ротадан 20-30-ға жуық корольдік гвардияшылар Тернингмоен әскери лагерінің еріктілерімен және жергілікті мылтық клубтарының мүшелерінің көп тобымен күштелді. Норвегиялықтар негізінен Krag–Jørgensen бұрандалы мылтықтарымен, сондай-ақ екі Colt M/29 машина топанғасымен қаруланған. Неміс тобы шамамен 100-120 десантшыдан тұратын, олар төрт автобус, тұтқынға алынған армиялық жүк көлігі және Спиллердің жеке машинасымен келді. Немістер сандар жағынан кем болғанымен, жаттығу және атыс күші жағынан айтарлықтай басым болды, олардың қарулы күшінде көптеген заманауи автоматтары, жеңіл машина топанғалары және қол гранаталары болды.

Қорғаныстың бастапқы жоспары

Норвегияның ұрыс жоспары Тернингмоеннен батысқа қарай 1,5 км (0,9 миль) жердегі Сагстуенде және тағы бірнеше шақырым батыстағы Мидтскогенде екі блокада құрудан тұрды. Олар неміс конвойын Мидтскогенде тоқтатып, немістерді терең қарда жаяу жүруге мәжбүр етуді, содан кейін Сагстуенге шегініп, шабуылдаушыларды ұстап тұруды жоспарлады. Екі пулемет блокадаға отын шоғырландыруға тиіс болды, ал мылтық роталары немістерді қанаттардан шабуылдайтын еді.

Шайқас

Мидцкогендегі блокада тоқтатылған азаматтық көліктерден тұрды, кейбіреулері жолдан шығып, ал басқалары олардың арасында және артында қалды. Сол түні жол қозғалысы тығыз болғандықтан, блокаданың ұзындығы жүз метрден асты. 10 сәуірде сағат 02:00 шамасында неміс машиналары норвегиялық жол тосқауылына шабуыл жасады. Блокаданың ұзын болғандықтан, немістер норвегиялықтардың жоспарлаған жерден батысқа қарай тоқтатылды. Норвегиялық фланктік бөлімдер қайта орналастырылып жатқанда, олар немістердің ауыр атысына түсті. Соңғы атыс кезінде Мидцкоген шаруашылығындағы жақын орналасқан қора неміс жарықтандыру снарядтарынан зардап шегіп, өртеніп кетті, бұл шаруашылықтағы норвегиялық қорғаушыларды ашыққа шығарды. Норвегиялықтар үшін өкініштісі, олардың екі пулеметі олардың орналасқан жері мен атыс арасындағы қашықтықтан немістерге қарсы шабуылдауға мүмкіндік бермеді. Немістер блокададан алға жылжымайынша, олар от аша алмады; бірақ суық температураның салдарынан пулеметтер бастапқыда істемеді. Ұзақ әрекеттерден кейін норвегиялықтар пулеметтердің бірін іске қосып, шегінетін норвегиялық күштерге оқ жаудыруға мүмкіндік алды. Атыс сағат 03:00-ге дейін жалғасты, содан кейін екі тарап та кері шегінді. Норвегиялықтар Сагстуенде қайта топтасты, онда Норвегия әскери академиясының бөлімшелерімен күшейтілді. Неміс әскерлері, олардың командирі Шпилер ауыр жарақат алған, шабуыл сәтсіз аяқталғанын түсініп, Ослоға қайта шегінді.

Салдары

Екі жақтағы қазалар салыстырмалы түрде аз болды. Немістер бес адамын соғыста қаза қылды, ал жараланғандардың саны белгісіз. Неміс қаза тапқандардың бірі – олардың әскери атташесі, Гауптман Эберхард Шпиллер. Норвегиялықтардың жоғалтулары үш адамды құрады, олардың кем дегенде біреуі ауыр жарақат алды. Неміс әскерлерінің шегінуі Норвегия Кабинеті мен корольдік отбасына Эльверум өкілеттігін аяқтауға уақыт берді, бұл Кабинетке Стортинг (Норвегия Парламенті) қалыпты сессияда жинала алмайтындықтан, уақытша толық билікті жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Бұл оларға басып кірген әскерлерден әрі қашуға да мүмкіндік жасады. 11 сәуірде жақын орналасқан Эльверум қаласы неміс ұшақтарынан ауыр бомбалауға ұшырады. Бұл шараның көлемі шағын болғанымен, Норвегия кампаниясындағы немістердің алғашқы табыстарынан кейін төмендеп кеткен норвегиялықтардың рухын және нық қадамдарын едәуір көтерді.

Танымал мәдениетте

Бұл шайқас 2016 жылғы норвегиялық "Патшаның таңдауы" фильмінде бейнеленген.