Нарвик шайқастары: Екінші дүниежүзілік соғыстағы ұрыстар сериясы

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі шайқастар сериясы

Нарвик шайқастары 1940 жылдың 9 сәуірінен 8 маусымына дейін Офотфьордта теңіз шайқасы ретінде, ал Екінші дүниежүзілік соғыстың Норвегия науқанының бөлігі ретінде Норвегияның солтүстік Нарвик қаласын қоршаған тауларда құрлық шайқасы ретінде өтті. 10 және 13 сәуірде Офотфьордтағы екі теңіз шайқасы британдық Корольдік теңіз флоты мен неміс Кригсмарине арасында болды, ал екі айлық құрлықтағы науқанда норвегиялық, француз, британдық және поляк әскерлері неміс тау әскерлеріне, кеме апатына ұшыраған Кригсмарин теңізшілеріне және 7-ші әуе дивизиясының неміс десантшыларына (Fallschirmjäger) қарсы күресті. Нарвик қаласының бақылауын жоғалтып, швед шекарасына қарай ықпалданғанымен, немістер 1940 жылдың маусымында Франция шайқасынан кейін Норвегиядан одақтастардың эвакуациясы нәтижесінде жеңіске жетті. Нарвик Солтүстік Атлантикада Швецияның Кирунасынан теміржолмен тасымалданатын темір кенін тиеуге мүмкіндік беретін мұзсыз порты болды. Соғыстағы екі тарап та осы темір кенін өзіне бағындырып, жауға бермеуге мүдделі болды, осылайша Польшаға жасалған шабуылдан бергі ең ірі шайқастардың біріне жол ашты. Неміс басқындығына дейін британдық күштер Нарвикті Қысқы соғыста Финляндияға көмектесу үшін экспедиция ұйымдастыруға болатын мүмкін қону орны ретінде қарастырды. Мұндай экспедиция швед кен орындарын бақылауға алуға және Балтық теңізін одақтастар үшін ашуға да мүмкіндік берер еді.

Неміс басқыншылығы

1940 жылғы 1 наурызда Адольф Гитлер Норвегияға шабуыл жасауға бұйрық берді, операцияның коды – «Везерүбунг», бұл Норвегияны жоспарланған және ашық талқыланған франко-британдық оккупацияға қарсы алдын алу маневрі ретінде қарастырылды. Бұл операцияға «Кригсмарине» күштерінің басым бөлігі қатысты. Қатысушы бөлімшелер бес топқа бөлінді, олар Норвегияның алты негізгі портын басып алуға тиіс болды. I топ 6 сәуірде Бремерхавеннен жолға шықты. Ол 1934 және 1936 жылғы кластардың 10 неміс эсминцінен құралды: «Георг Тиле», «Вольфганг Зенкер», «Бернд фон Арним», «Эрих Гизе», «Эрих Кёллер», «Дитер фон Родер», «Ханс Людеманн», «Герман Кюнне», «Вильгельм Хайдкамп» (флагмандық кеме) және «Антон Шмит». Командирлері: коммодор Фридрих Бонте. Әр кемеде 200-ге жуық сарбаз бар (барлығы 1900 тау әскері – генерал Эдуард Дитльдің басқаруымен 3-ші тау дивизиясының 139-шы тау полкі). Әскер тасымалдайтын эсминецтерді жолдың көп бөлігінде «Шарнхорст» және «Гнейзенау» неміс линкорлары сүйемелдеді. Неміс кемелері «Вольфганг Зенкер», «Эрих Кёллер» және «Герман Кюнне» өз сарбаздарын Ержангсфьордқа (Офотфьорденнің солтүстік тармағы) түсірді, мақсаты – Эльвегарсмоендегі норвегиялық полк жабдықтау базасын басып алу. «Ханс Людеманн» және «Герман Кюнне» де жақын маңдағы норвегиялық форттарды (алайда олардың жоқ екені анықталды) шабуылдау үшін әскерлерін түсірді. «Дитер фон Родер» теңізде неміс бақылауын қамтамасыз ету үшін Офотфьордта қалды. «Эрих Гизе» қозғалтқыш бұзылуына байланысты біраз уақытқа дейін негізгі күшке қосыла алмады. Нарвиктің негізгі қорғанысы – «Эйдсвольд» және оның бауырласы «Норге» эскадралық кемелері болды. Келттің ескертуімен екі норвегиялық кеме де шайқасқа дайындық жасады: қару-жарақ жүктелді және экипажға құтқару жилеттері берілді. 04:15 шамасында немістер «Эйдсвольдті» байқады, ал «Эйдсвольд» дереу алдыңғы қатардағы неміс эсминціне альдис шаммен сигнал берді. Немістер сигналға жауап бермегендіктен, олардың бауын кесіп өтетін ескерту оғы атылды. Германияға Норвегияны мүмкіндігінше бейбіт түрде басып алу туралы бұйрық берілгендіктен, неміс флагманы «Вильгельм Хайдкамп» тоқтады және келіссөздер жүргізу үшін офицер жіберетінін хабарлады. Кішкентай қайық «Корветтенкапитан Герлахты» «Эйдсвольдке» жеткізді. Герлахты көпірге алып барып, капитан Од Исааксен Виллохпен сөйлесуге жіберді. Герлах Виллохты немістер достық ниетпен келгеніне, бірақ норвегиялықтардың әскери кемелерін неміс қарулы күштеріне тапсыруға мәжбүр екендігіне көндіруге тырысты. Капитан Виллох өзінің командирі, «Норге» командирі капитан Пер Аскиммен кеңесу үшін уақыт сұрады. Немістер бұл өтінішті қабылдамады, бірақ Виллох неміс офицерімен сөйлескен кезде, «Эйдсвольдтағы» радио офицер оқиға туралы Аскимге хабарлады. Аскимнің неміс талаптарына жауабы және Виллохқа бұйрығы дереу келді: Виллох пен «Эйдсвольд» оқ атуы керек еді. Виллох Аскимге: «Мен шабуылдаймын» деп жауап берді. «Эйдсвольд» ең жақын эсминецке қарай бұрылып, жылдамдығын арттырды, «Вильгельм Хайдкампқа» дейінгі қашықтықты қысқартты, ал батарея командирі порттық батареяға (үш зеңбірек) оқ атуды бұйырды. Немістер «Эйдсвольд» эсминецке шабуылдауы мүмкін деп қорқып, «Вильгельм Хайдкамптан» төрт торпеда атып жіберді. Сол жақтанғы зеңбіректер оқ атудан бұрын екі торпеда тиді. Норвегиялық оқ-дәрі қоймасы өртеніп, «Эйдсвольд» екіге бөлінді. Кеменің алдыңғы бөлігі бірнеше секундта, артқы бөлігі бірнеше минуттан кейін суға батты, винттер әлі де айналып жатқан күйінде. Сағат 04:37 шамасында кеме жоғалып кетті. Капитан Виллохты қоса алғанда, 175 норвегиялық теңізші мұздай суға батып қайтыс болды, тек сегіз адам ғана аман қалды. Фьордтың тереңіндегі жарылыстар «Норге» бортында естілді, бірақ екі неміс эсминці қараңғылықтан кенеттен пайда болғанша ештеңе көрінбеді, содан кейін Норвегияның капитаны Пер Аским 04:45-те оқ атуға бұйрық берді. «Бернд фон Арним» неміс эсминціне қарсы төрт оқ (бір алдыңғы және үш артқы) және жеті-сегіз оқ оң жақтан атылды. Ауа райының қиындығына байланысты, қарудың оптикалық нысанасы тиімді болмады: бірінші залп нысанадан қысқа түсті, ал келесілері оны асып кетті. Неміс эсминецтері отқа жауап беру үшін кемежайға жеткенше күтті. «Бернд фон Армин» өз қаруларымен және пулеметтерімен атысты бастады, бірақ ауа райы немістерге де қиындық туғызды. Сондай-ақ, эсминец үш залптан екі торпедадан атып жіберді. Алғашқы екі залп сәтті болмады, бірақ соңғысы «Норгеге» ортадан тиіп, бір минуттан аз уақыт ішінде суға батты. Экипаждың 90 мүшесі құтқарылды, бірақ 101 адам 20 минуттан аз уақытқа созылған шайқаста қаза тапты. «Норгенің» жойылуы порттағы норвегиялық қарсылықтың аяқталуын білдірді. Нарвиктің норвегиялық гарнизонының көп бөлігі оқ атылысының дыбысын естіп, немістерге қарсы тұруға дайын болмады. Көптегені қоршалып, қарусыздандырылды, қорғаныс позицияларын басып алуға асықты. Нарвик аймағының бас қолбасшысы полковник Конрад Сундло, капитуляцияның жылдамдығына себепкер деп жиі айтылады. «Кригсмарине» адмиралы Эрих Радер «немісшіл көзқарастары бар офицер» деп сипаттаған Сундло теңіз шайқасынан кейін аймақтан шығып, немістермен келіссөздер бастады. Нарвиктің алғашқы жоғалғаннан кейін, норвегиялық генерал Карл Густав Флейшер хабарлама таратты, оның бір бөлігі мынадай сөздерден тұрды:

On 1 March 1940, Adolf Hitler ordered the invasion of Norway, codenamed Operation Weserübung as a preventive manoeuvre against a planned, and openly discussed, Franco British occupation of Norway. This operation would involve most of the Kriegsmarine. Participating units were divided into five groups, which were to occupy six of the main Norwegian ports. Group I departed Bremerhaven on 6 April. It consisted of 10 German destroyers of the 1934A and 1936 classes Georg Thiele, Wolfgang Zenker, Bernd von Arnim, Erich Giese, Erich Koellner, Diether von Roeder, Hans Lüdemann, Hermann Künne, Wilhelm Heidkamp (flagship) and Anton Schmitt, commanded by Kommodore Friedrich Bonte. Each of the warships carried around 200 soldiers (a total of 1,900 mountain troops (Gebirgsjäger) from the 139th Mountain Regiment (Gebirgsjägerregiment) of the 3rd Mountain Division commanded by General Eduard Dietl). The troop carrying destroyers were escorted most of the way by the battlecruisers German battleship Scharnhorst and German battleship Gneisenau. The German ships Wolfgang Zenker, Erich Koellner and Hermann Künne landed their soldiers in Herjangsfjord (a northern branch of Ofotfjorden) in order to capture a Norwegian regimental supply base at Elvegårdsmoen. Hans Ludemann and Hermann Künne also landed their troops in order to engage the nearby Norwegian forts (which turned out to be non existent). Diether von Roeder remained in Ofotfjord in order to ensure German control of the sea. Erich Giese was delayed by engine trouble and did not join the main force for some time. The main defence of Narvik were the old coastal defence ships Eidsvold and her sister ship Norge. Having been alerted by Kelt, both Norwegian ships prepared for combat: the guns were loaded and life preservers issued to the crew. Around 04:15, the Germans spotted Eidsvold, and Eidsvold immediately signalled the leading German destroyer with an aldis lamp. When the Germans failed to respond to the signal, a warning shot was fired across their bow. The Germans had orders to occupy Norway peacefully if at all possible, so the German flagship Wilhelm Heidkamp stopped and signalled that it would send an officer to negotiate. A small launch ferried Korvettenkapitän Gerlach over to Eidsvold. Gerlach was taken to the bridge to speak to Captain Odd Isaachsen Willoch. Gerlach tried to convince Willoch that the Germans had arrived as friends, but that the Norwegians had to hand over their warships to the German armed forces. Captain Willoch asked for time to consult his commander, Captain Per Askim, the commander of Norge. This request was refused by the Germans, but while Willoch had been talking to the German officer, the radio officer on board Eidsvold had communicated the events to Askim. Askim's response to the German demands and order to Willoch came immediately; Willoch and Eidsvold was to open fire. Willoch responded to Askim; "I am attacking." Eidsvold turned towards the closest destroyer and accelerated, closing the distance to Wilhelm Heidkamp to while the battery commander ordered the port battery (three guns) to open fire. The Germans, afraid that Eidsvold might ram the destroyer, fired four torpedoes from Wilhelm Heidkamp at the old ship. Two of the torpedoes hit before the port guns could fire. The Norwegian ammunition magazine was ignited and Eidsvold was blown in two. The forward part of the ship sank in seconds, the stern followed in minutes, propellers still turning. At around 04:37, she was gone. 175 Norwegian sailors died in the freezing water, including Captain Willoch, with just eight surviving. Deeper inside the fjord, the explosions were heard aboard Norge, but nothing could be seen until two German destroyers suddenly appeared out of the darkness and Captain Per Askim of Norge gave orders to open fire at 04:45. Four rounds were fired from the guns (one from the fore gun and three from the aft) as well as seven or eight rounds from the starboard guns, against the German destroyer Bernd von Arnim, at a range of about Due to the difficult weather conditions, the guns' optical sights were ineffective: the first salvo fell short of the target and the next ones overshot it. The German destroyers waited until they were alongside the pier before returning fire. Bernd von Armin opened fire with her guns as well as with machine guns, but the weather gave the Germans problems as well. The destroyer also fired three salvoes of two torpedoes each. The first two salvoes missed, but the last struck Norge midships and she sank in less than one minute. Ninety of the crew were rescued, but 101 perished in the battle which had lasted less than 20 minutes. The destruction of Norge signalled the end of Norwegian resistance in the port. Much of the Norwegian garrison at Narvik awoke to the sound of gunfire and were unprepared to face the Germans. Many were surrounded and disarmed as they scrambled to occupy defensive positions. The commander in chief of the Narvik area, Colonel Konrad Sundlo, is often cited as the reason for the quick capitulation. Described by Kriegsmarine Admiral Erich Raeder as "an officer with reportedly pro German feelings," he quickly withdrew from the area following the naval engagement and began negotiations with the Germans. After the initial loss of Narvik, Norwegian General Carl Gustav Fleischer sent out a communiqué, part of which read:

Сундло соғыстан кейін Нарвиктің тапсырылуы үшін мемлекеттік қылмысқа айыпталды, бірақ бұл айыптамалар қабылданбады. Оның орнына, Нарвик қорғанысына жеткілікті дайындық жасамағаны үшін кінәлі деп танылды, сондай-ақ оккупация кезінде немістермен ынтымақтастық жасағаны үшін айыпталды. Портта «Диана» және «Стирбьорн» швед буксирлері жұмыс істеді. Неміс эсминецтері портына кірген кезде, «Бокенхаймның» капитаны кіріп келе жатқан кемелер британдықтар деп ойлап, кемесін жағаға тіреп, суға батырды. Неміс эсминецтері енді отын жетіспеді және қолдау үшін тек бір отын танкері болды – 1940 жылдың 4 ақпанынан бері Совет Одағындағы Западная Лицадағы құпия неміс теңіз базасы «Базис Нордтан» Нарвиктің бағытына жіберілген бұрынғы кит аулау кемесі «Ян Веллем». Басқа дерек көздері «Ян Веллем» 6 сәуір кешінде Мурмансктан шыққандығын және «Базис Норд» есімді база ешқашан құрылмағанын көрсетеді. Ол 8 сәуірде Нарвиктің солтүстігінен келді және норвегиялық «Квитой» патрульдік қайығымен тоқтатылды. «Ян Веллемге» аймақтық норвегиялық теңіз командасы рұқсат берді, онда ол тексерілді. Оның капитаны 8000 тонна отын майы және 8098 қорап азық-түлік тасып жүргенін және Германияға бара жатқанын мәлімдеді. Екінші танкер «Каттегат» Вильгельмсхавеннен Норвегияға келді.

«Каттегат» 8 сәуірде Норвегия жағасындағы британдық миналық операцияларға байланысты Нарвиктің уақтылы жетіп баруына кедері келтірді. Үшінші танкер «Скагеррак» та Трундхеймдегі неміс қондырған әскерлерін қолдау үшін Норвегияға жіберілді, бірақ 14 сәуірде неміс теңіз командасының бұйрығымен теңізде күтуге бағытталғаннан кейін британдық крейсер «Аретуза» тарапынан тоқтатылды. Британдық кеме «Скагерракқа» кіруге тырысқанда, оның экипажы кемені суға батырды. «Каттегат» және «Скагеррак», әпке кемелер болғандықтан, 5 және 7 сәуірде норвегиялық торпедолық қайық «Стегг» тарапынан Копервикке тексерілді. «Каттегаттың» капитаны Нарвиктің бағытына қосымша бұйрықтар алу үшін бара жатқанын норвегиялықтарға айтты, ал «Скагеррактың» капитаны Мурманскіні мақсаты деп мәлімдеді, тексерулер екі танкердің де толық отын майымен жүктелгенін көрсетті. «Скагеррак» сонымен қатар 500 тонна азық-түлік тасыды, бұл неміс сауда кемелеріне арналған жабдықтар деп мәлімделді. Азық-түлік жәшіктері «Вермахт» деп белгіленген. Неміс жоспарына сәйкес, эсминецтер «Каттегат» және «Ян Веллем» екі танкерімен отынмен толықтырылуы керек еді, әрқайсысы 800 тонна отын майын алуға тиіс болды. Отын құюды қиындатқан фактор – «Ян Веллемнің» ...

Нарвиктің бірінші теңіз шайқасы

Неміс басқыншылығынан кейінгі күні Корольдік флот Кригсмаринді жеңу мүмкіндігін пайдаланды. Комодор Бернард Уорбертон Лидің басқаруымен 2-ші эсминец флотилиясы және бес H класты эсминец (флагмандық кемесі), , , және таңертең фьордқа жол тартты. Неміс эсминецтері Герман Күнне және Ханс Людеманн танкер Ян Веллемнің қасына тоқтағанда жанармай құйып жатқанда британдық эсминецтер шабуылы 04:30-да басталды. Көп ұзамай неміс теңіз күштері британдық күштермен, соның ішінде крейсермен қоршалып алынды. 11-12 сәуір түнінде Нарвик портында маневр жасау кезінде Эрих Коэлнер мен Вольфганг Зенкер қарасып қалды. Вольфганг Зенкер винттерін зақымдады және жылдамдығы шектелді. Эрих Коэлнер көп зақымданып, немістер оны жөндегеннен кейін, Дитер фон Родер сияқты, қозғалмайтын артиллериялық батарея ретінде Тårстадқа орналастыруды жоспарлады.

Нарвиктің екінші теңіз шайқасы

Корольдік теңіз күштері моральдық және стратегиялық мақсаттар үшін Нарвикте немістерді жеңуді аса маңызды деп санады, сондықтан вице-адмирал Уильям Уитвортты соғыс кемесімен және тоғыз эсминецпен жіберді: төрт «Трайбал» классы («Tribal», «Панджаби» және «Пенгуин») және тағы бес («HMS Kimberley», «Forester» және «Foxhound»), сонымен қатар авианосецтен ұшақтармен бірге. Бұл күштер 13 сәуірде Офотфьордқа келді, онда фрегатенкапитан Эрих Бей басқаратын қалған сегіз неміс эсминеці отын жетіспеуіне және оқ-дәрінің азаюына байланысты дерлік тоқтап қалғанын анықтады. Шабуыл алдында «Warspite» өзінің катапульттік ұшағын (флоталық жабдықталған «Fairey Swordfish», L 9767) ұшырды, экипажға неміс кемелерін іздеу және кез келген мақсатты бомбалау тапсырылды. Экипаждың көп бөлігі аман қалды және неміс тау әскерлері тарапынан құтқарылды. Бұл соғыс кезінде ұшақтан батырылған алғашқы U-көлігі және соғыс кемесінен ұшырылған ұшақпен батырылған жалғыз оқиға болды. Келесі шайқаста «Warspite» және оның эскорттары үш неміс эсминецін батырды, ал қалған бесеуі отын мен оқ-дәрісі бітіп қалғанда экипаждары тарапынан суға батырылды. Бірінші жоғалған «Эрих Кёллер» болды, ол одақтас күштерге шабуыл жасауға тырысты, бірақ «Warspite»-тың «Swordfish» ұшағы оны байқады, содан кейін эсминецтер мен соғыс кемесімен торпедаланып, оққа түсті. Эсминецтің командирі Альфред Шульце Хинрихс және оның экипажының аман қалған мүшелері норвегиялық күштерге түсірілді. Содан кейін Вольфганг Зенкер, Бернд фон Арним, Ханс Людеманн және Герман Кюнне британдық күштермен қақтығысты, бірақ «HMS Bedouin» кемесіне жеңіл ғана зақым келтірді және Вольфганг Зенкер «Warspite»-ты торпедалауға тырысты. Британдықтар «Furious» авианосецінен 10 «Swordfish» ұшағын шығарды, олар неміс эсминецтеріне 250 фунттық бомбалармен шабуыл жасады. Ешқандай тиімді соққы болған жоқ және екі ұшақ атып түсірілді; біреуінің экипажы қаза болды, екіншісінің экипажы жағаға мәжбүрлі қону жасағаннан кейін «Панджаби» кемесімен құтқарылды. Соңында, неміс эсминецтерінің оқ-дәрісі бітіп қалғанда, олар кері шегінді, бірақ Герман Кюнне бұйрық алған жоқ. Герман Кюннеге «Эскимо» кемесі атқылады, бірақ ол зақым алмады. Оқ-дәрісі бітіп, зақымдалмаған «Герман Кюнне» экипажымен «Троллвика» шығанағында суға батырылды. Кемені суға батырғаннан кейін экипаж «Троллвика»ның ағыс суында оны батыруға тырысты. «Эскимо» әлі де қуып жететін болғандықтан, торпеданы іске қосты, ол «Герман Кюнне» кемесіне тиіп, өртке ұқтырды. Неміс кемесінің өзінің тереңдік зарядтарынан барып, не «Эскимо» кемесінен атылған торпедадан жарылыс болды ма, әлі де белгісіз. «Эскимо» кемесі Георг Тиле мен Ханс Людеманннан шабуылға ұшырады, мұрын бөлігін жоғалтты, бірақ аман қалды. Дитер фон Родер мен Эрих Гиз, екеуі де қозғалтқыштарында ақаулар болғандықтан, британдық күштерге әлі де жағаға тиген кезде атыс жасады, «Панджаби» және «Казак» кемелеріне зақым келтірді, бірақ олар одан әрі зақым келтіре алмастан, екеуі де батып кетті. Бұл немістердің соңғы қарсы шабуылы болды. Жағалаудағы батареялар мен нысандар да «Warspite» пуляларынан қатты зақымдалды. Одақтас тарапынан «HMS Eskimo» кемесінің зақымдануы оны 1940 жылдың 31 мамырына дейін Норвегияда ұстап тұрды. Неміс су асты кемелері тағы да торпеда сәтсіздіктеріне ұшырады, U 46 1938 жылы, ал U 48 1939 жылы суға жіберілді. 14 сәуірде «Warspite» кемесінен кетіп бара жатқанда атыс жасады. Қалған неміс эсминецтері (Вольфганг Зенкер, Георг Тиле, Бернд фон Арним және Ханс Людеманн) Ромбаксфьордқа кері шегінді және көп ұзамай батырылды. Порт аймағында аман қалған жалғыз неміс кемесі U 51 су асты кемесі болды. Немістер 1000-нан астам адамын, бір су асты кемесін және сегіз эсминецін жоғалтты. Бұрынғы шайқастағы шығындармен бірге бұл «Кригсмарине» эсминецтерінің күшінің 50% құрады. Немістердің мәлімдемесіне сәйкес, Эрих Гизден апатқа ұшыраған неміс теңізшілері ұрыс кезінде британдық артиллерия мен пулеметтерден атысқа ұшырады. 2600-ға жуық аман қалғандар теңіз жаяу әскерінің импровизацияланған бөлімшесіне, «Гебиргсмарине» ұйымдастырылды және келесі құрлық шайқасында 139-шы «Гебиргс-ягер» полкімен бірге шайқасты. Нарвиктің айналасындағы таулы аймақта шайқасқа жарамсыз болса да, кеме апатына ұшыраған теңізшілер екі FlaK және 11 жеңіл авиацияға қарсы қаруды пайдаланып, теңіз шайқастарында батып кеткен кемелерден құтқарып, қорғаныс операцияларын жүргізді.

The Royal Navy considered it imperative, for morale and strategic purposes, to defeat the Germans in Narvik, so Vice Admiral William Whitworth was sent with the battleship and nine destroyers; four Tribal class (, , Punjabi, and ) and five others (HMS Kimberley, , , Forester and Foxhound), accompanied by aircraft from the aircraft carrier These forces arrived in the Ofotfjord on 13 April to find that the eight remaining German destroyers—now under the command of Fregattenkapitän Erich Bey—were virtually stranded due to lack of fuel and were short of ammunition. Before the battle, Warspite launched its catapult plane (a float equipped Fairey Swordfish, L 9767), with the crew ordered to search for German ships and to bomb any targets of opportunity. Most of the crew survived and were rescued by German mountain troops. This was the first U boat sunk by an aircraft during the war and the only instance of an aircraft launched from a battleship sinking a U boat. In the ensuing battle, three of the German destroyers were sunk by Warspite and her escorts and the other five were scuttled by their crews when they ran out of fuel and ammunition. The first lost was Erich Koellner, which tried to ambush the Allied forces but was spotted by Warspites Swordfish and subsequently torpedoed and shelled by the destroyers and battleship. The destroyer's commander, Alfred Schulze Hinrichs, and the surviving members of his crew, were captured by Norwegian forces. Then Wolfgang Zenker, Bernd von Arnim, Hans Ludemann and Hermann Künne engaged the British forces but only managed to lightly damage HMS Bedouin and Wolfgang Zenker tried to torpedo Warspite. The British launched a force of ten Swordfish from Furious to attack the German destroyers with 250lb bombs. They scored no hits and two aircraft were shot down; the crew of one were lost, the crew of the other were picked up by Punjabi after making a forced landing on the shore. Finally, when the German destroyers were low on ammunition, they retreated, except for Hermann Künne, which had not received the order. Hermann Künne was fired upon by the pursuing HMS Eskimo, but she took no hits. Out of ammunition but undamaged, Hermann Künne was scuttled by her crew in Trollvika in the Herjangsfjord. After scuttling the ship, the crew placed demolition depth charges on the ship, attempting to sink her in Trollvika's shallow waters. Eskimo, still in hot pursuit, launched a torpedo which hit Hermann Künne, setting her on fire. Whether the German ship's own depth charges or the torpedo from Eskimo was the source of the explosion is unclear. Eskimo was in turn ambushed by Georg Thiele and Hans Ludemann, losing her bow but surviving. Diether von Roeder and Erich Giese, both suffering engine problems, fired upon the British forces while still docked, damaging Punjabi and Cossack but they were both sunk before they could cause further damage. That was the last German counter attack. Shore batteries and installations were also very badly damaged by Warspites guns. On the Allied side, the damage to HMS Eskimo kept her in Norway until 31 May 1940. German submarines again suffered torpedo failures, when U 46 was launched in 1938. and U 48 was launched in 1939. fired at the departing Warspite on 14 April. The remaining German destroyers (Wolfgang Zenker, Georg Thiele, Bernd von Arnim and Hans Lüdemann) retreated into Rombaksfjord and were scuttled soon after. The only German ship which survived within the port area was the submarine U 51. The Germans lost over 1,000 men, a U boat, and eight destroyers. With the losses from the previous battle this constituted 50% of the Kriegsmarine's destroyer strength. It was reported by the Germans that shipwrecked Germans from Erich Giese were fired upon by British artillery and machine guns during the engagement. About 2,600 survivors were organised into an improvised marine infantry unit, the Gebirgsmarine and fought with the 139. Gebirgsjägerregiment in the subsequent land battle. Although unsuited for combat in the mountainous terrain around Narvik, the shipwrecked sailors manned the two FlaK guns and the 11 light anti aircraft guns salvaged from the ships sunk during the naval battles and conducted defensive operations.

Кейінгі теңіз операциялары

Нарвик теңіз шайқастарынан кейін порт және оның төңірегі неміс қолында қалды, себебі одан одақтас күштерін тасымалдауға мүмкіндік болмады. Осы кезеңде теңіз операциялары жағалауды атқылаумен шектелді, өйткені Нарвик одақтастардың басты мақсаты емес еді. Поляк эсминецтері "Гром", "Бурза" және "Блискавица" осы операцияларға қатысты, олардың барысында 1940 жылдың 4 мамырында "Гром" неміс авиациясымен батырылды, нәтижесінде 59 теңізші қаза тапты.

Құрлықтық шайқас

Норвегиялық науқан кезінде Нарвик пен оның айналасындағы аймақта елеулі шайқастар болды, бастапқыда 9 сәуірден бастап неміс және норвегиялық күштер арасында, кейіннен одақтас және неміс күштерінің арасында, Норвегия армиясының 6-шы дивизиясы және одақтас экспедициялық корпусы жүргізді. Оңтүстік Норвегиядағы науқаннан айырмашылығы, Нарвиктегі одақтас әскерлер ақырында норвегиялық әскерлерден көп болады. Бес ел соғысқа қатысты. 5–10 мамыр аралығында Нарвик аймағындағы шайқастар Екінші дүниежүзілік соғыстағы жалғыз белсенді құрлық соғысы болды. Бастапқыда неміс командирінің – Дитльдің – жағдайы жақсы болмады: оның 2000 әскері аз санды болды. Бірақ неміс эсминецтері батып кеткеннен кейін, шамамен 2600 неміс теңізшісі құрлықтағы шайқасқа қосылды. Тағы 290 неміс маманы денсаулық сақтау қызметкерлері ретінде Швеция арқылы өтті. Соңғы үш-төрт аптада немістер Бьёрнфеллден әуеден тасталған 1000-ға жуық адаммен күшейтілді, осылайша немістердің жалпы саны 5600-ге жетті. Олардың жағдайы мен көзқарасы бірнеше рет жақсыдан нашарға өзгерді. Кейде операция тікелей Берлиндегі неміс жоғарғы бас қолбасшылығынан басқарылды; Хитлердің көңіл күйі зор ауытқуларға ұшырады және ол бірнеше рет кері шегінуді ойлады. Соғыста кейінірек тұтқындалған барлау агенттері Дитльдің өзі әскерлерімен бірге швед шекарасын кесіп, интернатқа түсуді қарастырғанын айтты, бірақ неміс агенті Марина Ли Тромсёдегі Аучинлектің штабына кіріп, британдық шайқас жоспарын алғанша. Алайда, бұл мәлімдеменің дұрыстығы күмәнді. Норвегиялық күш – генерал Карл Густав Флейшердің басшылығымен – бірнеше аптадан кейін 8000–10000 адамға жетті. Нарвиктің және оның айналасындағы науқандағы одақтас әскерлердің жалпы саны 24500 адамды құрады. Басқыншылықтың алғашқы кезеңінде немістердің күтпеген шабуыл жасауы артықшылық берді. Норвегиялық әскерлер 1939/1940 жылдары қыс мезгілінде үш айлық бейтараптық күзетіне шақырылды, сондықтан олар бірге оқытылды. 9–25 сәуір аралығында норвегиялық күштер үш қайғылы оқиғаға ұшырады. Біріншіден, Нарвикті қорғаған күштер командирдің – кейін NS Hird командирі полковник Конрад Сундлоның бас тартуына байланысты немістерге қарсы тұра алмады; екіншіден, тұтқындалудан қашып, Швецияға теміржолды бұғаттап тұрған Нарвик гарнизонынан 200-ге жуық сарбаз Бьёрнфьеллде демалып жатқанда күтпеген шабуылға ұшырады, көптеген сарбаздар тұтқындалды; үшіншіден, Gratangsbotn-ді ұстауға жіберілген I/IR12 (1-ші жаяу әскер полкінің 12-ші батальоны) лагерде болған кезде күтпеген шабуылға ұшырады, оның рухын жойды және оны науқанның қалған бөлігінен шығарды. Даниядан гауптманн Клюге басқарған Люфтваффе полкінің генерал Герингтің батальон өлшемді жасағы сәуір айында теңіз арқылы Ослоға жіберілді. Ол әскермен бірге алдымен Тронхеймге, содан кейін Арктикалық аймаққа дейін Бодё портын басып алу және Нарвиктегі Гебиргсягердің қысымын жеңілдету үшін аттанды. Норвегияның күшті қысымы мен алға қарай жатқан әскерлерге жарақаттар жеткізу қиындықтарына байланысты немістер Гратангботтен бас тартып, Лапфауген төбесінен және Гратангсдален аңғарынан кері шегінді. Мамыр айының басында норвегиялықтар Нарвикке қарай оңтүстікке қарай жылжуды бастады. Достасқандардың мамыр айының ортасында Нарвиктің өзіне шабуыл жасайтыны белгілі болғаннан кейін, Норвегия бағыты Бьёрнфьеллге қарай өзгерді. Британдықтар бірінші болып келіп, 14 сәуірде Харстадта штаб-пәтерді құрды. Келесі күндері үш батальон негізінен Сёвеган, Сканланд (теңіз базасы құрылған) және Богенге орналастырылды. Кейіннен олар Офотфьордтың оңтүстігінде, Балланген мен Хоквикте орналастырылды. Британдық алғашқы жасақ 28 сәуірде генерал Антуан Бетхуар басқарған және таулы әскерлерден тұратын француз экспедициялық күштерімен (Corps expéditionnaire français en Scandinavie, CEFS) күшейтілді. Альпі әскерлерінің үш батальоны және Шетелдік легионның 13-ші жартылай бригадасының екі батальоны Офотфьордтың солтүстігінде және оңтүстігінде орналастырылды, бірақ кейінірек солтүстік Францияның негізгі операциялық аймағы болады. 9 мамырда поляк батальондары келді. Олар алдымен Офотфьордтың солтүстігіне орналастырылды, бірақ кейіннен фьордтың оңтүстік аймағына қайта орналастырылды. Маусымның басында олар генерал Зигмунт Бохуш Шишконың басшылығымен Польшаның Подгалдық тәуелсіз таулы бригадасына және CEFS-тің бір бөлігіне айналды. Сонымен қатар, одақтастар Нарвикті және теміржолды қалай қайтарып алуды шешуге қиналды. Нарвикке қарсы әскерлерге бірыңғай басшылық болмады: норвегиялықтар мен одақтастар бөлек командирлерді сақтады және олардың арасындағы ынтымақтастық әрқашан тегіс болмады. Тіпті британдық күштердің ішінде армия және теңіз күштерінің командирлері – генерал-майор Пирс Дж. Маккеси және флот адмиралы Уильям Бойл, Лорд Корк – ынтымақтастыққа келе алмады: Корк теңізден жылдам және тікелей шабуыл жасауды жақтады, ал Маккеси Офотфьордтың екі жағынан сақтықпен жақындасуды жақтады. Осының салдарынан, 21 сәуірде Лорд Коркқа барлық одақтас күштерге басшылық етуге берілді. Мамыр айының екінші аптасында немістердің шығысындағы норвегиялық шабуылдар Нарвик майданындағы ең маңызды қозғалыстар болды. Сонымен қатар, норвегиялықтардың оң жағында француз альпі әскерлері Лаберг аңғарына көтерілді, норвегиялық шаңғышылардың ротасымен қолдау көрсетілді. Оңтүстікте одақтастар көп табысқа жете алмады, ал Офотфьордтың солтүстігінде ешқандай прогресс болмады. Норвегиялықтар таулы науқанында сәттілікті жалғастырды, ал мамырдың ортасында одақтастар бастама көтеріп, маңызды жеңістерге жетті. Париж бен Лондон Нарвиктегі баяу прогреске наразылық білдірді, ал француз командирі – Бетхуар – көбірек әрекеттерді талап етті. Құрлықтағы сақтық тәсілі тасталды және 12 мамыр күні түн ортасында шабуыл жасалды. Бұл Бьерквикке бағытталды және британдық соғыс кемелерінен жасалған теңіз бомбалауымен алдын ала жасалды. Содан кейін десанттық қайықтар француз Шетелдік легионерлерін, 342e CACC (Compagnie Autonome de Chars de Combat/Тәуелсіз танк компаниясы) француздық бес Hotchkiss H39 жеңіл танктарымен қолдап, Бьерквикке сәтті шабуыл жасады. 11 мамырда генерал-лейтенант Клод Аучинлек Нарвикке келді, ал 13 мамырда одақтас құрлық және әуе күштеріне (Лорд Корктың жалпы басшылығымен) жетекшілік етті, ол сол кезде Солтүстік-Батыс экспедициялық күші деп белгіленді. Одақтастар үшін Нарвик басып алынғаннан кейін, оны ұзақ мерзімді сақтау Тронхеймнен келген неміс шабуылының бағытындағы Нордландтағы Осло қаласын тұрақты түрде ұстауға байланысты екені анық болды. Осылайша, Аучинлек барлық британдық әскерлерді оңтүстікке қарай осы кәсіпорынға шоғырландырып, француз бригада генералы Бетхуарды – тау және қысқы соғыста сарапшыны – француз және поляк әскерлеріне Норвегия күштерімен бірлесіп Нарвик аймағындағы операцияларға жауапты етуге тағайындады. Тағы да шабуыл әуе қолдауы толығымен Бардуфосстан орнатылғанша тоқтап қалды. 27 мамыр күні сағат 23:40-та теңіз бомбалауы солтүстіктен басталды. Екі француз және бір норвегиялық батальондары Ромбаксфьорд арқылы тасымалданып, Нарвикке солтүстіктен шабуылдайды. Оңтүстікте поляк батальондары Анкенес және ішкі Бейсфьордқа қарай жылжуды жалғастырады. Десанттық қайықтардың ең жоғары сыйымдылығы 290 адамды құрады және бұл әскерлер 45 минут бойы күшейтілмейді. Бұл алғашқы әскерлер қалған француз және норвегиялықтардан бұрын Орнесте бағынып алды. Француздар қалаға батысқа, ал теміржол бойымен шығысқа жылжыды.

During the Norwegian Campaign, Narvik and its surrounding area saw significant fighting, initially from 9 April between German and Norwegian forces, subsequently between Allied and German forces, conducted by the Norwegian 6th Division of the Norwegian Army as well as by an Allied expeditionary corps until 9 June 1940. Unlike the campaign in southern Norway, the Allied troops in Narvik would eventually outnumber the Norwegian troops. Five nations participated in the fighting. From 5–10 May, the fighting in the Narvik area was the only active theatre of land war in the Second World War. At the outset, the position of the German commander—Dietl—was not good: his 2,000 troops were outnumbered. After the German destroyers had been sunk, however, about 2,600 German sailors joined in the land battle. Another 290 German specialists travelled via Sweden posing as health care workers. During the last three to four weeks, the Germans were also reinforced by about 1,000 men air dropped over Bjørnfjell, thus bringing the total number of Germans to around 5,600. Their position and outlook changed from good to dire several times. On occasions, the entire operation was controlled directly from the German High Command in Berlin; Hitler's mood was reportedly swinging heavily and he repeatedly contemplated withdrawal. Intelligence agents captured later in the war also stated that Dietl himself had been considering crossing the Swedish frontier with his troops to be interned, until the German agent Marina Lee infiltrated Auchinleck's headquarters at Tromsø and obtained the British battle plan; however, the accuracy of this allegation has been questioned. The Norwegian force—under General Carl Gustav Fleischer—eventually reached 8,000–10,000 men after a few weeks. The total number of Allied troops in the campaign—in and around Narvik—reached 24,500 men. The early phase of the invasion was marked by the German advantage of surprise. Norwegian troops in northern Norway had been called out on a three month neutrality watch during the winter of 1939/1940, and so they had trained together. From 9–25 April, the Norwegian forces suffered three catastrophes. First, the forces protecting Narvik were unable to resist the Germans due to the commanding officer—the later NS Hird commander Colonel Konrad Sundlo—refusing to fight the invaders; second, around 200 soldiers from the Narvik garrison who had escaped capture and were blocking the railway to Sweden were caught by surprise while resting at Bjørnfjell, most of the men being captured; third, I/IR12 (1st battalion of Infantry Regiment 12) sent to hold Gratangsbotn was attacked by surprise while in camp, suffering casualties that ruined its spirit and effectively knocked it out of the remainder of the campaign. From Denmark, a battalion sized detachment of the Luftwaffe's Regiment General Göring, commanded by Hauptmann Kluge was sent by sea to Oslo, in April, being engaged alongside the Army first in the advance to Trondheim, then north up into the Arctic Circle to take the port of Bodø and relieve the pressure on the beleaguered élite Gebirgsjäger further north at Narvik. Due to mounting Norwegian pressure and difficulties with bringing up supplies to the forward lying troops, the Germans abandoned Gratangsbotn and withdrew from the hill Lapphaugen and the valley Gratangsdalen, following the Battle of Gratangen. In the beginning of May, the Norwegians started an advance southwards towards Narvik. Once it became clear that the Allies would mount the main invasion of Narvik itself in mid May, the Norwegian direction altered towards Bjørnfjell. The British arrived first and set up headquarters in Harstad on 14 April. In the following days, three battalions were deployed mainly at Sjøvegan, Skånland (where a naval base was established) and at Bogen. Later, they were deployed south of Ofotfjord, at Ballangen and Håkvik. The initial British detachment was reinforced on 28 April by a French expeditionary force (Corps expéditionnaire français en Scandinavie, CEFS), led by General Antoine Béthouart and composed of mountain troops. Three battalions of Alpine troops and two battalions of 13th Demi Brigade of the Foreign Legion were deployed both north and south of the Ofotfjord, but later, the north would be the main French area of operation. Four Polish battalions arrived on 9 May. They were first deployed north of the Ofotfjord, but later redeployed to the area south of the fjord. In early June they were formed into the Polish Podhale Independent Highland Brigade under General Zygmunt Bohusz Szyszko and part of CEFS. In addition, the Allies had difficulty in deciding how best to retake Narvik and the iron ore railway. There was no unified command for the troops facing the Germans at Narvik: the Norwegians and the Allies retained separate commanders and cooperation between them was not always smooth. Even within the British forces, the Army and Navy commanders—Major General Pierse J. Mackesy and Admiral of the Fleet William Boyle, Lord Cork—had difficulty cooperating: Cork advocated a swift and direct attack from the sea while Mackesy advocated a cautious approach from both sides of the Ofotfjord. Consequent to this, on 21 April, Lord Cork was given supreme command of all Allied forces. In the second week of May, the Norwegian advances against the Germans east of Gratangseidet were the most significant movements on the Narvik front. In addition, on the Norwegians' right flank French alpine troops advanced up the Laberg valley, supported by a company of Norwegian ski troops. In the south, the Allies did not have much success, and in the north of the Ofotfjord, they were not making any progress. The Norwegians continued their successful mountain campaign, and in mid May the Allies took the initiative and achieved significant victories. Both Paris and London had been growing impatient with the slow progress in Narvik, and the French commander—Béthouart—had pressed for more action. The cautious approach on land was abandoned and an amphibious attack was launched at around midnight on 12 May. This was directed at Bjerkvik and was preceded by a naval bombardment from British warships in Herjangsfjord. Then landing craft put ashore French Foreign Legionnaires, supported by five French Hotchkiss H39 light tanks of the 342e CACC (Compagnie Autonome de Chars de Combat/ Independent Tank Company), which successfully attacked Bjerkvik, On 11 May, Lieutenant General Claude Auchinleck arrived in Narvik, and on 13 May assumed leadership of the Allied land and air forces (under Lord Cork's overall command), which at this time was designated the North Western Expeditionary Force. It was clear to the Allies that once Narvik was captured, its long term retention would depend on permanently holding the town of Bodø to the south in Nordland which was on the route of the German advance from Trondheim. Consequently, Auchinleck redeployed all British troops to concentrate on this southern enterprise, and appointed French Brigadier General Béthouart—an expert in both mountain and winter warfare—to command the French and Polish troops, which would be responsible for operations in the Narvik area in conjunction with Norwegian forces. Again, the attack was stalled while the Allies waited for air support to be fully established from Bardufoss. At 23:40 on 27 May, a naval bombardment commenced from the north. Two French and one Norwegian battalions would be transported across the Rombaksfjord and advance on Narvik from the north. In the south, the Polish battalions would advance toward Ankenes and inner Beisfjord. The maximum capacity of the landing barges was 290 men, and these troops could not be reinforced for 45 minutes. These first troops were able to get a foothold on Ornes by the time the rest of the French and the Norwegians were landed. The French moved west toward the city and east along the railway. The Norwegians moved toward Taraldsvik mountain, circled around and moved down toward the city. The German commander decided to evacuate before 07:00 and retired along Beisfjord. This was the first major Allied victory on land.

Әліппе операциясы

Енді немістердің қарсы тоқтаулары тек уақыт мәселесі болып көрінді. Оларды солтүстіктен норвегиялықтар, батыстан француздар, оңтүстік-батыстан поляктар ығыстырып шықты. Германияның соңғы бекінісі Бьёрнфелл болатыны белгілі болды, бірақ Еуропаның басқа аймақтарындағы оқиғалар оларды құтқарып қалды. Лондон 24 мамырда құпия түрде эвакуациялау туралы шешім қабылдады, және бұл келесі күндері анық болды. 24-25 мамыр түні Лорд Корк кері шегінуге бұйрық алды, бірақ немістердің бұзушылық жасауына жол бермеу үшін жасырын түрде. Одақтас әскерлерінің командирлері Нарвикке шабуыл жасаудың кері шегінуді жасырып, темір кені портын жоюға мүмкіндік беретініне келісті. Норвегия үкіметі мен командирлеріне алғаш рет маусым айының басында хабарланды, және бұл жаңалық сенімсіздік пен ашумен қабылданды. Норвегиялықтар әлі де немістерді өздері жеңуге үміттенді, және 5 маусымда екі норвегиялық бригаданың біріне шабуылға түсуге бұйрық берілді. Норвегия үкіметі сондай-ақ бейтарап, бірақ еркін Солтүстік Норвегия құру мүмкіндігін қарастырды. Бұл жоспар сәтсіз аяқталды, және 7 маусымда король мен үкімет Ұлыбританияға эвакуацияланды. 4 және 8 маусым аралығында барлық одақтас әскерлері Нарвиктен эвакуацияланды. Польшаның үш жолаушы кемесі – MS Sobieski, Batory және Chrobry эвакуация операциясына қатысты. Chrobry 14-15 мамырда неміс бомбалаушыларының шабуылынан батып кетті. 8 маусымда генерал Дитль Нарвикті қайта басып алды, ал 10 маусымда Норвегиядағы соңғы норвегиялық күштер капитуляциялады.

"Джуно" операциясы

7 маусымда британдық авианосец 46-шы және 263-ші эскадрильяларының 10 Gloster Gladiator және сегіз Hawker Hurricane ұшақтарын қабылдады. Бұл ұшақтар эвакуация кезінде жойылмауы үшін құрлықтағы базалардан ұшырылып әкелінді. "Глориус" үлкен конвойді қалдырып, жеке жолға шықты. Келесі күні, Норвегия теңізі арқылы Скапа-Флоуға қайтып бара жатқанда, авианосец пен оның эскорттары – эсминстер және – неміс крейсерлері "Шарнхорст" және "Гнейзенау" тарапынан тоқтатылды. Авианосец пен оның эскорттары 1500-ден астам адамның қаза болуымен бірге батып кетті. "Шарнхорст" "Акастадан" келген торпедадан ауыр зақым алды, ал екі неміс кемесіне де бірнеше орташа калибрлі снарядтар тиді. Неміс кемелеріне келтірілген зақым немістерді Тронхеймге шегінуге мәжбүр етті, бұл сол күні аймақтан эвакуациялық конвойдың қауіпсіз өтуіне жағдай жасады.

Салдары

Британдықтар 8 сәуірде кен өндіру операциясын жүргізген кезде, әскерлер мен жабдықтар кемелерге тиеліп, неміс басқындығынан бұрын Нарвикке қону жоспарларын жасады. Неміс кемелері солтүстікке қарай бағыт алғанда, олар асыққан түрде түсірілді, себебі британдықтар неміс кемелері неміс порттарында қоршалудан қашу үшін Атлант мұхитына өтуге тырысып жатыр деп ойлады және неміс флотын тоқтату үшін барлық кемелерін қолдануды қалады. Бұл жағдай бірнеше апта бойы әскерлерді мазалады, әскер мен жабдықтар Норвегияға нақты қону орындарысыз бөлек жіберілді, ал жолдағы бұйрықтар өзгертіліп отырды. Одақтастар көптеген кіші және үлкен фьордтар мен шығанақтарда шатасып, қайдан бастау керектігін анықтап білмеді; британдық, француз және поляк бөлімшелері бірін-бірі жылдам алмастырды, бұл жергілікті білімнің жетіспеушілігіне себеп болды. Нарвиктің суы мен қары барлық әскерлер үшін ортақ жау болды, бірақ одақтастардың көпшілігі оған дайын болмады. Норвегиялықтар ғана толықтай жабдықталған және шаңғыларды пайдалана білді. Британдықтар шаңғыны сынап көрді, бірақ олардың әскерлері көбінесе дайын емес еді, ал жабдық жетіспеді. Неміс теңізшілері де сондай қиындықтарға тап болды, тіпті тау әскерлері (Гебирксйегер) мен француз тау мамандарының арасында да бірнеше бөлімше ғана шаңғымен жабдықталған, ал поляк тау бригадасы тау жаттығуларынан өте алмады. Көптеген әскерлер шайқаста сынақтан өтпеген еді. Гебирксйегерлер Польшаға басып кіруге қатысқан, ал Бьёрнфьелл үстінен әуеден тасталған әскерлердің кейбіреуі Нидерландыда шайқасқан. Француз Легиондарының кейбіреуі тікелей Солтүстік Африкадағы шайқастардан келді, ал поляк офицерлерінің көпшілігі мен көптеген сарбаздар Польшаны қорғауға қатысты, ал кейбіреулері тіпті Испаниядағы азаматтық соғыста болды және олардың ынтасы жоғары болды. Одақтастар операцияның соңғы кезеңіне дейін теңіз және әуеде басымдыққа ие болды, бірақ оны толыққанды пайдаланбады. Немістер теңіз шайқасында жеңіліске ұшырады, бірақ операцияның басты мақсатына қол жеткізді: сәтті "Везерюбунг" операциясы және Норвегияны басып алу. Нарвик маңында неміс теңіз күштерінің шығыны зор болды: олар 10 эсминец (барлық эсминец күштерінің 50 пайызы), бір суасты кемесі және бірнеше қолдау кемелерін жоғалтты. Қарсылығында олар бір әуе кемесін, 4 одақтас эсминецін батырып, тағы бірнешеуін зақымдады. Жеңілістің себебі неміс жоспарларында болды, ол олардың эсминецтеріне жеткілікті жабдықталған жағдайда да жылдам қайтаруға мүмкіндік бермеді. Бұл неміс эсминецтерінің құрылымымен күшейді: салыстырмалы түрде үлкен көлемге және қарулануға қарамастан, оларда отын мен оқ-дәрілерді жеткіліксіз сақтау болды. Британдық күштер жергілікті теңізде даусыз жеңіске жетті, бірақ оны кез келген құрлықтағы операциямен жалғастыруға дайын емес еді. Бұл немістерге Норвегиядағы бекіністерін нығайтуға мүмкіндік берді және одақтастардың қарсы шабуылын қиындатты.

The British had drafted plans to land in Narvik before the German invasion; troops and supplies had been loaded onto ships when they executed their mining operation on 8 April. These had been hastily unloaded when German ships were spotted northbound because the British thought that the German ships were trying to break into the Atlantic to avoid being trapped in German ports and wanted all their ships available to intercept the German fleet. The confusion dogged the troops for weeks, men and equipment were shipped to Norway separately without clear landing sites and orders were changed while en route. It became apparent that the Allies were confused by the many small and large fjords and bays and could not decide where it would be best to start; British, French and Polish units rapidly relieved each other which added to the lack of local knowledge. The cold and snow was a common enemy for all troops at Narvik but most of the Allies were poorly prepared for it. The Norwegians were the only ones fully equipped with skis and able to use them. The British tried skis but their troops were largely untrained and supply was scarce. German sailors faced the same problems, even within the Gebirgsjäger (mountain troops) and French mountain specialists, only a few units were equipped with skis and the Polish mountain brigade had no mountain training. Most troops were untested in battle. The Gebirgsjäger had participated in the invasion of Poland and some of the troops that had been air dropped over Bjørnfjell had fought in the Netherlands. Some of the French Foreign Legionnaires came directly from fighting in North Africa and most of the Polish officers and many of the soldiers had participated in the defence of Poland, some even in the Spanish Civil War and were highly motivated. The Allies had sea and air superiority until the very last stage of the operation, but did not take full advantage. The Germans lost the naval battle, but achieved the main goal of their operation: the successful Operation Weserübung and occupation of Norway. Around Narvik, German naval losses were high: they lost 10 destroyers (50 percent of their entire destroyer force), one submarine, and several support ships. In exchange, they sank one aircraft carrier, four Allied destroyers and damaged several others. The reason for their defeat lay in the German plans, which made it impossible for their destroyers to retire quickly, even if they had had adequate supplies. This was compounded by the design of German destroyers: despite their relatively large size and armament, they had inadequate fuel and ammunition storage. The British forces achieved an indisputable local naval victory but were unprepared to follow it up with any land operation. This allowed the Germans to consolidate their foothold in Norway and made the subsequent Allied counter invasion more difficult.

Соғыстан кейінгі

1964 жылы Нарвик қаласында соғыс мұражайы ашылды; 2016 жылдан бері коллекциялар Нарвик соғыс мұражайында көрсетілуде – ол Нарвик соғыс және бейбітшілік орталығының ішінде орналасқан. Неміс эсминцы «Георг Тиле» кемесінің мұртының бір бөлігі Ромбаксботн шығанағында су бетінде бүгінгі күнге дейін көрініп тұр. Нарвик маңындағы кемелердің қалдықтары әлі де танымал суға түсу орындары болып табылады, бірақ кейбіреулеріне кіруге тыйым салынған, себебі олардың ішінде жарылмаған оқ-дәрілер бар. 1964 жылы үш неміс эсминцы судан көтеріліп, Эйдсвойд жанындағы Фрамнесодденге кеме қатынасының жолын тазалау үшін тасымалданды. «Антон Шмит», «Дитер фон Родер» және «Вильгельм Хайдкамп» эсминцтері суға батырылып, суға түсуге рұқсат берілді. Тағы да бірнеше кемелердің қалдықтарына қол жеткізуге болады, бірақ көпшілігі тарихи ескерткіштер ретінде сақталған және оларға сүңгіп түсуге тыйым салынған.

Медальдар

Соғысқа қатысқан кем дегенде 1200 француз, британдық және поляк сарбаздары шайқасқа қосқан үлесі үшін Норвегияның Соғыс кресімен марапатталды. Шайқасқа қатысқан норвегиялықтардың арасында тек ең жоғары екі әскери жетекші ғана медальмен марапатталды. Норвегиялық БАҚ мұндай шектеулі марапаттау туралы шағымданып бақты. Нарвик шайқастарына қатысқан барлық неміс күштері (8577 әскери қызметкер) Нарвик қалқанымен марапатталды.