Лофотен аралдары шабуылы: «Клеймор» операциясы

Кіріспе

1941 жылы Лофотен аралдарында британдық және норвегиялық күштердің шабуылы. «Клеймор» операциясы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Норвегияның Лофотен аралдарына британдық/норвегиялық коммандос шабуылы. Лофотен аралдары неміс соғыс экономикасында қолданылатын балық майы және глицерин өндірісінің маңызды орталығы болды. 4 наурыз 1941 жылы 500 адамнан – 3-ші және 4-ші коммандос бөлімшелерінен, Корольдік инженерлер бөлімінен және Норвегиялық тәуелсіз 1-ші ротасының 52 адамынан құралған күш десант түсірді. 6-шы эсминецтер флотилиясы мен Корольдік теңіз күштерінің екі әскер тасымалдау кемесінің қолдауымен күштерге іс жүзінде қарсылық көрсетілмеді. Бастапқы жоспар неміс күштерімен қақтығыстан аулақ болу және немістер бақылауындағы өнеркәсіпке ең көп зиян келтіру болды. Олар балық майы және глицерин зауыттарын жою міндетін орындады. Күш 228 неміс тұтқыны, 314 норвегиялық сарбаз және Квислинг режимімен байланысы бар бірнеше адамдармен қайтып келді. Теңіз артиллериясы мен диверсиялық топтардың әрекеті нәтижесінде 18 000 тонна жүкті кемелер батып кетті. Рейдтің ең маңызды нәтижесі – неміс қарулы траулері «Кребс» кемесінен «Энигма» машинасының роторлық дөңгелектері мен код кітаптарын қолға түсіру болды. Содан кейін неміс теңіз кодтары Блетчли Парктеңде шифрланды, бұл одақтас конвойлеріне U-денізшілер шоғырланған аймақтардан қашуға қажетті ақпаратты ұсынды. Операцияны бағалау бойынша британдықтар, әсіресе Уинстон Черчилль және Арнайы операциялар атқарушы басқармасы, оны сәтті деп санады. Британдықтар үшін мұндай әрекеттердің басты маңызы – Норвегиядағы неміс күштерін басып алу міндеттерімен ұстап тұру болды. Мартин Линге және басқа норвегиялықтар мұндай шабуылдардың норвегиялық жағалаудағы құндылығына күмәнданды, бірақ оларға қолға түсірілген криптографиялық ақпараттың маңызы туралы хабарланбады. Қазіргі кездегі құжаттарды талдау көрсетіп тұрғандай, осы типтегі коммандос шабуылдары – жаудың шабуылдардың нақты мақсатын түсінбеуі үшін неміс криптографиялық жабдықтарын басып алуға бағытталған, «жасырын рейдтер» деп аталатын «қаптама» болды.

Raid by British and Norwegian forces in the Lofoten Islands in 1941

Operation Claymore was a British/Norwegian commando raid on the Lofoten Islands of northern Norway during the Second World War. The Lofoten Islands were an important centre for the production of fish oil and glycerine, used in the German war economy. The landings were carried out on 4 March 1941, by 500 men of No. 3 Commando, No. 4 Commando, and a Royal Engineers section, and 52 men from Norwegian Independent Company 1. Supported by the 6th Destroyer Flotilla and two troop transports of the Royal Navy, the force landed almost unopposed. The original plan was to avoid contact with German forces and inflict the maximum of damage to German controlled industry. They achieved their objective of destroying fish oil factories and some of oil and glycerine. The force returned with some 228 German prisoners, 314 Norwegian recruits, and a number of Quisling regime collaborators. Through naval gunfire and demolition parties, 18,000 tons of shipping were sunk. Perhaps the most significant outcome of the raid was the capture of a set of rotor wheels for an Enigma machine and its code books from the German armed trawler Krebs. German naval codes could thereafter be deciphered at Bletchley Park, providing the intelligence needed to allow Allied convoys to avoid U boat concentrations. In the aftermath, the evaluation of the operation differed, with the British, especially Winston Churchill and the Special Operations Executive, deeming it a success. In the eyes of the British, the main value of such actions was to tie up large German forces in occupation duties in Norway. Martin Linge and the other Norwegians involved were more doubtful of the value of such raids on the Norwegian coast, but were not told of the value of the seized cryptographic information. Ongoing analysis of period documents suggests that commando raids of this type were a 'cover' for so called "pinch raids" designed to capture German cryptographic equipment without the enemy realizing that was the true purpose of the raids.

Өмірбаян

1940 жылы Дюнкерктегі эвакуация кезінде Еуропадан ығыстырылған Британдық экспедициялық корпусы (БЭК) кейін британ премьер-министрі Уинстон Черчилль немістерге зиян келтіріп, британдық рухты көтеру үшін күштерді жинап, жабдықтауға шақырды. Черчилль штаб басшыларына Германия басып алған Еуропаға қарсы шабуыл жоспарларын ұсынуды бұйырды және «олар жау жағалауында үрейлі билік орната алатын, арнайы даярланған «аңшы» класындағы әскерлермен дайын болуы керек» деді. Осыған байланысты генерал-лейтенант Дадли Кларк императорлық штабтың бастығы генерал сэр Джон Диллге осындай ұсыныс енгізді. Черчилльдің ниеттерін білген Дилл Кларк ұсынған жобаны мақұлдады. 1940 жылы Ұлыбританиядағы белгілі бір құралымдардағы әскери қызметтегі әскерлер мен Норвегияда қызмет еткен, таратылған тәуелсіз роталардан құралған, Аймақтық армия бөлімдерінен шақырылған еріктілерге үндеу жасалды. 1940 жылдың қарашасында жаңа әскери бөлімдер бригадалық генерал Джей Си Хейдон басшылығымен арнайы қызмет бригадасына біріктірілді, құрамында төрт арнайы қызмет батальоны болды. 1940 жылдың күзіне қарай 2000-нан астам адам коммандос дайындығына жазылды, ал арнайы қызмет бригадасы енді 12 бөлімшені қамтыды. Алғашқы сәтсіздіктерден кейін, алғашқы ірі коммандос рейдi Норвегия жағалауындағы Лофотен аралдарында, Солтүстік мұздық шеңберінің ішінде, Ұлыбританиядан шамамен 1448 км қашықтықта өтті. Аралдарға жеткен соң, шабуылшылар төрт кішкентай портына түсіп, балық майын өндіретін зауыттарды жоюға кірісті. Өндірілген майдың бәрі Германияға жөнелтіліп, онда жарылғыш заттар жасау үшін маңызды компонент – глицерин алынды. Командостар екі жаңа жаяу әскер десанттық кемесімен аралдарға жеткізілді, оларды 6-шы эсминец флотилиясының төрт эсминеці және бір L класты эсминеці сүйемелдеді. «Клеймор» операциясының үш мақсаты болды. Корольдік теңіз күштері десант күшін тасымалдайтын көліктерді аралдарға және кері қауіпсіздікпен жеткізуді міндеттелді. Олар Германияға жұмыс істейтін неміс кемелерін немесе норвегиялық кемелерді жою не тұтқындау және десант күштеріне теңіз артиллериялық қолдау көрсету керек болды. Операцияға қатысқан теңіз күштері – 6-шы эсминец флотилиясының эскорттары: , , , және капитан К. Каслон басшылығымен. Екі жаңадан жаңартылған десант кемесі, және , десант күшін тасымалдауға тиіс болды. Десант күшін арнайы қызмет бригадасы (бригадир Дж. С. Хейдон) қамтамасыз етті. Операцияға қатысқан коммандостар – 3-ші коммандостан (майор Джон Дурнфорд Слейтер) барлық шендегі 250 адам және 4-ші коммандостан (лейтенант-полковник Д. С. Листер) барлық шендегі 250 адам. Оларды 55-ші далалық инженерлік ротасы (екінші лейтенант Х. М. Тернер) және Норвегиялық тәуелсіз ротасының 1-ші бөлімінен (капитан Мартин Линге) төрт офицер мен 48 сарбаз қолдады. Шабуыл көбінесе қарсылықсыз өтті, бірақ HMS Somali кемесіне немiс қарулы траулері «Крэбс» төрт оқ атқаннан кейін батып кетті. Стамсундқа түскен күш Лофотендегі балық қайнату зауытын жойды. Хеннингсверде екі және Сволверде 13 зауыт қирады. Жалпы, шамамен 500 тонна балық майы мен парафин өртеліп кетті. Сағат 13:00-ге қарай екі жаяу әскер десанттық кемесі «Принцесса Беатрикс» және «Королева Эмма» барлық әскерлерін кемеге көтерісіп, жүзуге дайын болды. Немістер Норвегиядағы әскер санын арттырды және 1944 жылға қарай неміс гарнизоны 370 000 адамнан тұрды (1944 жылғы британдық стандартты жаяу әскер дивизиясының құрамында 18 347 адам болды). 3-ші және 4-ші коммандостар 1-ші арнайы қызмет бригадасының құрамына кіріп, 1944 жылдың маусым айында Нормандияға қонуға қатысты.

After the British Expeditionary Force (BEF) had been expelled from Europe at the Dunkirk evacuation in 1940, British Prime Minister Winston Churchill called for a force to be assembled and equipped to inflict casualties on the Germans and bolster British morale. Churchill told the joint chiefs of staff to propose measures for an offensive against German occupied Europe and stated that " they must be prepared with specially trained troops of the hunter class who can develop a reign of terror down the enemy coast". Lieutenant Colonel Dudley Clarke had already submitted such a proposal to General Sir John Dill, the Chief of the Imperial General Staff. Dill, aware of Churchill's intentions, approved Clarke's proposal. In 1940, the call went out for volunteers from among the serving Army soldiers within certain formations still in Britain and men of the disbanding divisional Independent Companies, originally raised from Territorial Army divisions, which had seen service in Norway. In November 1940, the new army units were organised into a special service brigade under Brigadier J. C. Haydon, with four special service battalions. By the autumn of 1940, more than 2,000 men had volunteered for commando training and the special service brigade now consisted of 12 units which were called commandos. After an inauspicious start, the first large scale commando raid was to be on the Lofoten Islands just off the Norwegian coast, inside the Arctic Circle, about 900 mile (1448 km) from Britain. Once at the islands, the raiders would be landed at four small ports to destroy fish oil producing factories. All the oil produced was being shipped to Germany, which extracted the glycerine, a vital ingredient in the manufacture of high explosives. The commandos would be transported to the islands aboard two new infantry landing ships, escorted by four and one L class destroyer of the 6th Destroyer Flotilla. The objectives of Operation Claymore were threefold. The Royal Navy were asked to safely escort the transports carrying the landing force to the islands and back. While there, they were to destroy or capture any German shipping or Norwegian shipping working for the Germans and provide naval gunfire support for the landing forces. The naval forces taking part were the escorts from the 6th Destroyer Flotilla: , , , and under the command of Captain C. Caslon. Two newly converted landing ships, and , were to transport the landing force. The landing force was provided by the special service brigade (Brigadier J. C. Haydon). The commandos taking part were 250 all ranks from No. 3 Commando (Major John Durnford Slater), and 250 all ranks of No. 4 Commando (Lieutenant Colonel D. S. Lister). They were supported by a section of Royal Engineers of No. 55 Field Company, (Second Lieutenant H. M. Turner) and four officers and 48 other ranks of the Norwegian Independent Company 1, (Captain Martin Linge). The attack was largely unopposed apart from four rounds fired by the German armed trawler Krebs at HMS Somali before she was sunk. The force that landed at Stamsund destroyed the Lofotens Cod Boiling Plant. Two factories were destroyed at Henningsvær and 13 at Svolvær. In total, about of fish oil and paraffin were set on fire. By 13:00 hours, both the infantry landing ships Princess Beatrix and Queen Emma had embarked all their troops and were ready to sail. The Germans eventually increased the number of troops in Norway and by 1944, the German garrison was 370,000 men strong (a standard British infantry division in 1944 had 18,347 men). No. 3 and No. 4 Commandos became part of the 1st Special Service Brigade and took part in the Normandy landings in June 1944.

Сыртқы көздер

Тови, адмирал сэр Джон С. Үй флотының Бас қолбасшысы, Лофотен аралдарындағы (Норвегия) әскери және экономикалық нысандарға жасалған шабуыл туралы хабар, 1941 жылғы наурыз.