Кіріспе

I Хунальд, сондай-ақ Хунольд, Хуноалд, Хунуалд немесе Чуноалд (756 жылы қайтыс болды), 735 жылдан 745 жылға дейін Аквитания герцогы болды. Атақты түрде Францияның Меровинг патшаларының қызметкері болғанымен, шын мәнінде ол мұрагерлікке ие болғанда Аквитания толық дербестікке ие болды. Оның билеуі Меровинг монархиясының ең төмен нүктесімен сәйкес келеді, сол кезде корольдік іс жүзінде сарайдың әкімдерімен басқарылды. Хунальд билігінің басында сарай әкімі Карл Мартельдің билігін қабылдауға мәжбүр болды, бірақ ол одан үш рет ашық көтеріліспен құтылуға тырысты (736, 742 және 745 жылдары). Ол сәттілікке жетпесе де, Аквитанияны бұрынғыдай сақтап қалды. 745 жылы ол ұлы Ваиофарға билікті тапсырып, монастырьға кетіп, кейін Римге барып, қалаға шабуыл жасалғанда қаза тапты. Кейбір тарихшылардың пікірінше, Хунальд 768 жылы Аквитанияны қайта басқару үшін монастырьдан шығып кеткенімен, Хунальд I, Ваиофардың өлімінен кейін болған көтеріліске жетекшілік еткен Хунальд II-ден басқа адам болған сияқты, ол оның немересі болуы мүмкін.

Мұрагерлік

735 жылы қайтыс болған әкесі, герцог Одо Ұлынан кейін Хунальд оның орнын басып алды. Оның бауыры Хато бастапқыда оның ілесімен әрекет еткен сияқты. Хунальд, әкесі, ағасы және ұлы сияқты, германдық текті есімге ие болды. Ол мұраға алған Аквитания провинциясын әкесі (немесе бұрынғы аталары да) Луара бойындағы, бір кезде Неустрия болған және Аувернь аймағын, бұрынғы Австразияның бөлігін қамту үшін кеңейткен.

Шарль Мартельмен қарым-қатынасы

735 жылы Шарль Мартель Аквитанияға жорық ұйымдастырды. Ол елдің барлық жерін шарлап, мықты бекітілген Бордо қаласын басып алды. Оған ешқандай қарсылық көрсетілгені туралы жазба жоқ. Бұл жорықтың мақсаты Одоның қайтысын пайдаланып, Аквитанияның Франк корольдығындағы конституциялық мәртебесін өзгерту, Хунальдты өзінің үстемдігін мойындауға және корольдық үкіметке салықтарды (мунера) төлеуге мәжбүрлеу болды. Күш көрсету нәтежесінде мақсатқа қол жеткізілді. "Анналь Меттенс приорес" жазбасында Шарль Аквитания герцогтігін (ducatus) Хунальдқа бергені, одан және оның бауыры Хаттодан өзіне және ұлдары Карлман I мен Пиппин III-ке адалдық серт (promissio fidei) беруді және салық төлеуге уәде беруді талап еткені айтылады. Осы жетістіктен кейін Шарль Бордоны немесе Аквитанияның басқа бөліктерін, тіпті Одо қосып алған жерлерін де сақтап қалмады. 8 ғасырдың соңында жазылған Пардульфтің өмірбаянында (Vita Pardulfi), Пардульф (737 жылы қайтыс болған) Хунальдтың әкесінен кейін принцепс атағын алғаны, бұл атаққа корольдік мәртебе тән екені, ал кейін Шарльге легат ретінде қызмет еткені жазылған. Адалдық сертіне қарамастан, Хунальд пен Хатто 736 жылы Шарльге қарсы бүлік көтерді. Ұзақ соғыстан кейін Хатто Шарльдің әскерімен тұтқындалып, Оксерр епископы Айнмарға тапсырылды. Бірақ Хатто түрмеден қашып кетті, ал Шарль Айнмарды қызметтен шеттетуге және түрмеге қамауға бұйрық берді. Кейіннен ол түрмеден қашып басып, қаза тапты. Хаттоның өз бауыры оны сатып берді. Хунальд оны Пуатьеде кездесуге шақырды, онда оның көзін жойып, монастырға қамады. Хаттоға жасалған сатқындық, Хунальдқа герцогтігін сақтауға рұқсат беру үшін Шарль талап еткен құн болуы мүмкін. 741 жылы Шарль қайтыс болғанға дейін Хунальд пен Шарль арасындағы бейбітшілік сақталған сияқты, бірақ төмен деңгейдегі қақтығыстардың белгілері де бар. 736–739 жылдары Шарль Мартель мен оның інісі Хильдебранд I Септимания және Прованс аймақтарын басып алған Омейяд әскерлеріне қарсы бірнеше жорықтар ұйымдастырды. Кейінірек жазылған Аниан жылнамаларында Хунальдтың ұлы Вайофар 752–759 жылдары Нарбоннаны қоршау кезінде Шарльдің ұлы Ұсқын Пиппиннің әскеріне қиындық тудырғаны, "әкесі Шарль Мартель істегендей" деп жазылған, бұл Хунальдтың 736–739 жылдардағы оңтүстік науқандары кезінде Шарльдің әскеріне де қиындық тудырғанын көрсетеді. 737 жылы Берре өзені шайқасында Омейядтарға қарсы маңызды жеңіске жеткеніне қарамастан, Шарль Нарбоннаны қоршауға алмады, мүмкін, Хунальд оның байланыс жолдарына қауіп төндіргендіктен.

742 жылғы көтеріліс

742 жылы Хунальдтың ең ауыр көтерілісі болды. Бұл көтеріліс Бавария және Алемманния герцогтарымен одақтастықта жүзеге асырылды. Үш герцог та Карл Мартел қайтыс болғаннан кейін бұрынғы тәуелсіздіктерін қайтаруға тырысты. Бұл патшалық тақсыз кезеңмен (interregnum) бірге орын алды, себебі 737 жылы Теодерик IV қайтыс болғаннан кейін оның орнына ешкім тағайындалмаған еді. Әскер жинап, ағайындар Луараны Орлеан қаласынан кесіп өтіп, Бурж қаласын және Лош бекінісін тонады. Фредегардың жылнамасының сөздерімен айтқанда: «Аквитаниялық гаскондар, марқұм Эудоның ұлы герцог Чуноалдтың басшылығымен көтеріліске шықты. Содан кейін ағайындар Карломан мен Пиппин күштерін біріктіріп, Орлеан қаласына дейін Луараны кесіп өтті. Римдіктерді жеңіп, Буржға бет алды, оның шетін өртеп жіберді. Қашқан герцог Чуноалдты қуалай келе, олар барған жерінде қиратуға ұшыратты. Олардың келесі мақсаты – Лош бекінісі, ол құлап, толығымен қиратылды, гарнизон тұтқынға алынды. Олардың жеңісі толық болды. Содан кейін олжаны бөлісіп, жергілікті тұрғындарды тұтқынға алып, сол жылдың күзінде үйлеріне қайтты». Гаскондарға (яғни басктарға) жасалған сілтеме Хунальдтың гаскон одақтастары болғанын көрсетеді, өйткені Гаскония сол кезде Аквитаниядан бөлек аймақ болған. Аквитаниядан кету алдында Карломан мен Пиппин Францияны бөлісу туралы келісу үшін Вьё-Пуатьеде кездесті, сондай-ақ олардың заңсыз туған ағасы Грифоны түрмеге қамады. Бұл бөлісте Аквитанияның жалғаса берген тәуелсіздігі ескерілді. 742 жылдың күзінде Карломан мен Пиппин кеткеннен кейін Хунальд Бавария герцогы Одилоның ағымдағы көтерілісін қолдап, Луараны кесіп өтті. Ол Шартр қаласын тонады, онда Сент-Мария шіркеуін өртеп жібергені айтылады. Бұл болашақта соборға айналатын Шартр шіркеуінің ең алғашқы айрылысы болды. Хунальдқа қарсылық көрсетілгені туралы ешқандай мәлімет жоқ. 743 жылдың басында Карломан мен Пиппин алты жылдық тақсыз кезеңді аяқтаған Хилдерик III патшаны таққа отырғызды. Бұл Хунальдтың шабуылына қарсы графтардың нашар қорғанысына жауап болды. Патша атынан әрекет етуге мүмкіндік алғандықтан, ағайындардың билігі арта түсті.

Соңғы тапсыру, зейнеткерлікке шығу және қайтыс болу

745 жылы Карлман мен Пиппин Хунальдты 742 жылғы шабуыл үшін жазалау мақсатымен Аквитанияға қайта шабуыл жасады. Annales Mettenses priores мәліметінше, Хунальд оларға қарсы тұра алмайтынын білгендіктен, олардың "әрбір қалауына" (omnem voluntatem) бағынуға ант берді, кепілдерді тапсырды және қарызын төледі. Бұл оның үшін қорлау болды, сондықтан ол көп ұзамай Ре аралындағы монастырға шұғыл кетіп қалды. Annales Mettense кітабында айтылғандай, ол "басына киген тәжін шешіп, монахқа ант берген соң Ре аралындағы монастырға кірді". Оның орнын ұлы Ваиофар иеленді. Шамамен 752 жылы Хунальд Римге барып, Әулие Петр базиликасына қарасты маңыралық монастырьлардың біріне қосылды. 756 жылы Римге Ломбард патшасы Аистульф шабуыл жасады. Маңыралық аймақтар қорғалмағандықтан Хунальд шайқаста қаза тапты. Әрине, тәжірибелі әскери жетекші ретінде ол Әулие Петрді қорғауды өз мойнына алған болуы мүмкін, бірақ оны таспен өлтірген болуы да ғажап емес. Хунальд, мүмкін, XII ғасырдың атақты "Шансон де Жест" туындысы – "Хуон де Бордо" кейіпкеріне шабыт берген.