Албоин: Ломбардтардың Италияға қоныстануы мен билеушісі

Кіріспе

Альбоин (530-шы жылдар – 28 маусым 572) – 560 жылдан 572 жылға дейін Ломбардтардың патшасы. Оның билігі тұсында Ломбардтар көші-қондарын Италияға қоныстанумен аяқтады, оның солтүстік бөлігін 569 және 572 жылдар аралығында Альбоин бағындырды. Ол Италия мен Паннония алабында ұзақ мерзімдік әсер қалдырды; біріншісінде оның басып кіруі Ломбардтардың ғасырлар бойы билеуінің бастауын берді, ал екіншісінде Гепидтерді жеңіп, Паннониядан кетуі герман халықтарының сол аймақтағы үстемдігін аяқтады. Альбоиннің әкесі Аудиннің қайтысынан кейін Паннонияда патшалық құрған кезеңі Ломбардтар мен олардың басты көршілері Гепидтер арасындағы қақтығыстар мен соғыстармен толы болды. Гепидтер бастапқыда басымдыққа ие болды, бірақ 567 жылы Альбоин аварлармен одақтасып, жауларын күйретіп жіберді, ал аварлар кейіннен олардың жерлерін басып алды. Бірақ Альбоин жаңа көршілерінің күшейіп келе жатқан күшіне алаңдады, сондықтан Византия империясының Готика соғысынан кейін өзінің аумағын қорғауда әлсіз екенін пайдалану ниетімен Паннонияны тастап Италияға бет бұрды. 568 жылы көптеген халықтардан құралған одақты жинап, Альбоин Юлиан Альптарын кесіп өтіп, қорғаны жоқ Италияға енді. Ол тез арада Венеция мен Лигурияның көп бөлігін бағындырды. 569 жылы ол қарсылықсыз Солтүстік Италияның маңызды қаласы Миланды алды. Алайда Павия қатты қарсылық көрсетті және үш жылдық қоршаудан кейін ғана түсті. Осы уақытта Альбоин Тосканаға назар аударды, бірақ оның қолдаушылары арасындағы фракциялардың пайда болуы және Альбоиннің әскеріне деген бақылауының әлсіреуі көріне бастады. Альбоин 28 маусым 572 жылы Византияның қолдауымен ұйымдастырылған төңкеріс кезінде қаза тапты. Бұл төңкерісті корольдің асырап алған бауыры Хелмихис, Альбоиннің әйелі Розамунд, Гепидтер патшасының қызы, Альбоин бірнеше жыл бұрын өлтірген адамның қызы ұйымдастырды. Бірақ төңкеріс Ломбардтардың көпшілігінің қарсылығына ұшырады, олар Клефті Альбоиннің мұрагері етіп сайлады, бұл Хелмихис пен Розамундты императорлық қорғаумен Равеннаға қашуға мәжбүр етті. Альбоиннің өлімі Ломбардтарды жаңа құрылған германдық мемлекетті біріктіре алатын жалғыз көшбасшыдан айырды, ол Эльба өзенінің аңғарынан Италияға Ломбардтарды жетектеген батыр патшалардың соңғысы болды. Альбоиннің өлімінен кейін көптеген ғасырлар бойы оның ерлігі мен шайқастағы жетістіктері саксон және бавария эпостық поэзиясында жырланды.

King of the Lombards from c. 560 to 572

Alboin (530s – 28 June 572) was king of the Lombards from about 560 until 572. During his reign the Lombards ended their migrations by settling in Italy, the northern part of which Alboin conquered between 569 and 572. He had a lasting effect on Italy and the Pannonian Basin; in the former, his invasion marked the beginning of centuries of Lombard rule, and in the latter, his defeat of the Gepids and his departure from Pannonia ended the dominance there of the Germanic peoples. The period of Alboin's reign as king in Pannonia following the death of his father, Audoin, was one of confrontation and conflict between the Lombards and their main neighbours, the Gepids. The Gepids initially gained the upper hand, but in 567, thanks to his alliance with the Avars, Alboin inflicted a decisive defeat on his enemies, whose lands the Avars subsequently occupied. The increasing power of his new neighbours caused Alboin some unease however, and he therefore decided to leave Pannonia for Italy, hoping to take advantage of the Byzantine Empire's vulnerability in defending its territory in the wake of the Gothic War. After gathering a large coalition of peoples, Alboin crossed the Julian Alps in 568, entering an almost undefended Italy. He rapidly took control of most of Venetia and Liguria. In 569, unopposed, he took northern Italy's main city, Milan. Pavia offered stiff resistance, however, and was taken only after a siege lasting three years. During that time Alboin turned his attention to Tuscany, but signs of factionalism among his supporters and Alboin's diminishing control over his army increasingly began to manifest themselves. Alboin was assassinated on 28 June 572, in a coup d'état instigated by the Byzantines. It was organized by the king's foster brother, Helmichis, with the support of Alboin's wife, Rosamund, daughter of the Gepid king whom Alboin had killed some years earlier. The coup failed in the face of opposition from a majority of the Lombards, who elected Cleph as Alboin's successor, forcing Helmichis and Rosamund to flee to Ravenna under imperial protection. Alboin's death deprived the Lombards of the only leader who could have kept the newborn Germanic entity together, the last in the line of hero kings who had led the Lombards through their migrations from the vale of the Elbe to Italy. For many centuries following his death Alboin's heroism and his success in battle were celebrated in Saxon and Bavarian epic poetry.

Этимология

Албоин есімінің шығуы протогерман тіліндегі *albiz ("эльф") және *winiz ("дос") түбірлерімен байланысты; ол ескі ағылшын тіліндегі Ælfwine есімімен туыс. Латын тілінде ол Альбоин, ал грек тілінде Ἀλβοΐνος (Alboinos) деп белгілі болған. Қазіргі итальян тілінде Альбоино, ал қазіргі ломбард тілінде Альбоин деп аталады.

Әкелік ереже

Вачо патшаның басшылығымен ломбардтар Италиядағы Остготтар патшалығының 526 жылы негізін қалаушысы Теодорихтің өлімінен кейін туындаған қиындықтарды пайдаланып, шығысқа қарай Паннонияға көшіп келді. Вачоның шамамен 540 жылы қайтыс болуы оның ұлы Валтариді таққа отырғызды, бірақ ол әлі жас болғандықтан, корольдікті Альбоиннің әкесі Аудин басқарды. Жеті жылдан кейін Валтари қайтыс болды, бұл Аудинге өзін патша етіп жариялауға және биліктегі Летингдерді құлатуға мүмкіндік берді. Альбоин 530 жылдар шамасында Паннонияда Аудин мен оның әйелі Роделинданың ұлы ретінде дүниеге келді. Ол патша Теодорихтың немересі болуы мүмкін және император Юстинианның араласуы арқылы Аудинге ұсынылған. Әкесі сияқты, Альбоин да пұтқа табынушы болып өсті, бірақ Аудин бір кезде көршілеріне қарсы Византияның қолдауын алу үшін өзін христиан деп жариялауға тырысқан. Альбоин бірінші әйелі ретінде франк патшасы Хлотардың қызы, христиан Хлоссиндті алды. Бұл неке 555 жылы франк билеушісі Теодебальдтың өлімінен кейін көп ұзамай болды және Аудиннің Гепидтерге қарсы қолдау көрсетпеген Византиядан алыстау туралы шешімін көрсетеді деп есептеледі, өйткені Византия ломбардтардың дәстүрлі одақтасы болған. Жаңа франк одағы франктердің Византия империясына деген ашық жаугершілігіне байланысты маңызды болды, бұл ломбардтарға бірнеше мүмкіндіктер ұсынды. Алайда, "Кейінгі Рим империясының просопографиясы" оқиғалар мен дереккөздерді басқаша түсіндіреді, Альбоиннің Клотар қайтыс болған 561 жылы немесе одан сәл бұрын патша болған кезде Хлоссиндке үйленгенін айтады. Шайқастан кейін, Пауыл Диаконның мәлімдеуінше, әкесінің дастарқанына отыру құқығын алу үшін Альбоин шетелдік патшадан қонақжай сұрауы керек болды және ол оған әдеттегідей қару-жарақтарын сыйға тартты. Осы рәсім үшін ол Тюрисинд сотына барды, онда Гепид патшасы оған Туризмодтың қаруын берді. Уолтер Гоффарт бұл баяндамада Пауыл ауызша дәстүрді пайдаланған болуы мүмкін деп санайды және оны эпикалық поэманың типтік мотиві ретінде толығымен қабылдамауға шақырады.

The Lombards under King Wacho had migrated towards the east into Pannonia, taking advantage of the difficulties facing the Ostrogothic Kingdom in Italy following the death of its founder, Theodoric, in 526. Wacho's death in about 540 brought his son Walthari to the throne, but, as the latter was still a minor, the kingdom was governed in his stead by Alboin's father, Audoin, of the Gausian clan. Seven years later Walthari died, giving Audoin the opportunity to crown himself and overthrow the reigning Lethings. Alboin was probably born in the 530s in Pannonia, the son of Audoin and his wife, Rodelinda. She may have been the niece of King Theodoric and betrothed to Audoin through the mediation of Emperor Justinian. Like his father, Alboin was raised a pagan, although Audoin had at one point attempted to gain Byzantine support against his neighbours by professing himself a Christian. Alboin took as his first wife the Christian Chlothsind, daughter of the Frankish King Chlothar. This marriage, which took place soon after the death of the Frankish ruler Theudebald in 555, is thought to reflect Audoin's decision to distance himself from the Byzantines, traditional allies of the Lombards, who had been lukewarm when it came to supporting Audoin against the Gepids. The new Frankish alliance was important because of the Franks' known hostility to the Byzantine empire, providing the Lombards with more than one option. However, the Prosopography of the Later Roman Empire interprets events and sources differently, believing that Alboin married Chlothsind when already a king in or shortly before 561, the year of Chlothar's death. After the battle, according to a tradition reported by Paul the Deacon, to be granted the right to sit at his father's table, Alboin had to ask for the hospitality of a foreign king and have him donate his weapons, as was customary. For this initiation, he went to the court of Thurisind, where the Gepid king gave him Turismod's arms. Walter Goffart believes it is probable that in this narrative Paul was making use of an oral tradition, and is sceptical that it can be dismissed as merely a typical topos of an epic poem.

Паннониядағы билік

Альбоин әкесі қайтыс болғаннан кейін 560 және 565 жылдар аралығында таққа отырды. 565 жылы жақын арада Гепидтермен жаңа соғыс басталды, енді оған Кунимунд, Турисиндтің ұлы басшылық етті. Соғыстың себебі белгісіз, себебі дереккөздер келіспейді: Ломбард Павел Диакон Гепидтерді айыптайды, ал Византия тарихшысы Менандр Протектор кінәны Альбоинге жабады, бұл түсіндірме тарихшы Уолтер Польдің пікіріне сәйкес келеді. Византиялық Теофилакт Симокаттың соғыс туралы баяндамасы қақтығыстың себептерін романтикалық безендіріп көрсетеді, Альбоиннің Кунимундтың қызы Розамундқа бекер құда түсуі және одан кейін оны ұрлап әкелуінен басталып, Альбоин оны әйел етіп алғанын айтады. Бұл әңгімені Уолтер Гоффарт күмәнділікпен қабылдайды, ол оның "Lombardтардың тегі" (Origo Gentis Langobardorum) еңбегімен қайшы екенін атап өтеді, онда ол әкесі өлгеннен кейін ғана тұтқындалған. Гепидтер императордан қолдау алды, олар Сирмиум аймағын, Гепид патшаларының ордасын оған беруге уәде берді. Осылайша, 565 немесе 566 жылы Юстинианның ізбасары Юстин II өзінің күйеу баласы Бадуарийді магистр милитум (әскери қолбасшы) ретінде Альбоинға қарсы Кунимундты қолдау үшін Византия армиясын басқаруға жіберді, бұл Ломбардтардың толық жеңілісімен аяқталды. Қырылу қаупіне тап болған Альбоин 566 жылы Баян I басқаратын аварлармен одақтасты, бірақ бұл олардың қатал талаптарымен байланысты болды: аварлар Ломбардтардың мал-мүлігінің оннан бірін, соғыс олжасының жартысын және соғыс аяқталғаннан кейін Гепидтер иеленген барлық жерді талап етті. Ломбардтар аварлар мен византиялықтар арасындағы бұрыннан бар антагонизмін пайдаланып, соңғылары Гепидтермен одақтас екенін мәлімдеді. Кунимунд, керісінше, императордан қайтадан әскери көмек сұрағанда қарсылыққа тап болды, өйткені византиялықтар Гепидтердің келісім бойынша Сирмиумды оларға бермегеніне ашуланды. Бұған қоса, Юстин II Юстинианның сыртқы саясатынан алшақтап, шекаралық мемлекеттер мен халықтармен қатаң қарым-қатынас жасауды жөн көрді. Юстин II-ні сыйлықтармен ыңғайластыруға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды, нәтижесінде византиялықтар бейтараптық сақтады, тіпті аварларды жақтап сөйледі. 567 жылы одақтастар Кунимундқа қарсы соңғы шабуылды жасады, Альбоин Гепидтер жеріне солтүстік-батыстан еніп кірді, ал Баян солтүстік-шығыстан шабуылдады. Кунимунд екі армияның бірігуіне кедергі келтіру үшін Ломбардтарға қарсы жорық жасап, Тибиск және Дунай өзендері арасында Альбоинмен шайқасты. Нәтижедегі шайқаста Гепидтер жеңілді, олардың патшасы Альбоиннің қолынан қаза тапты, ал Кунимундтың қызы Розамунд тұтқындалды, деп "Lombardтардың тегі" еңбегінде жазылған. Аварлар Гепид патшалығын толыққанды жойды, шығыстағы Гепидтерді жеңіп алды. Нәтижесінде Гепидтер тәуелсіз халық ретінде өмір сүруін тоқтатты және Ломбардтар мен аварлардың құрамына енді. 568 жылға дейін Альбоиннің бірінші әйелі Хлоссинд қайтыс болды, ал Кунимундты жеңгеннен кейін Альбоин қалған Гепидтермен байланыс орнату үшін Розамундқа үйленді. Соғыс сонымен қатар аймақтың геосаяси тарихындағы маңызды кезең болды, өйткені келесі жылы Ломбардтардың қоныс аударуымен бірге Паннония алабындағы германдық үстемдіктің алты ғасыры аяқталды.

Alboin came to the throne after the death of his father, sometime between 560 and 565. Shortly afterwards, in 565, a new war erupted with the Gepids, now led by Cunimund, Thurisind's son. The cause of the conflict is uncertain, as the sources are divided; the Lombard Paul the Deacon accuses the Gepids, while the Byzantine historian Menander Protector places the blame on Alboin, an interpretation favoured by historian Walter Pohl. An account of the war by the Byzantine Theophylact Simocatta sentimentalises the reasons behind the conflict, claiming it originated with Alboin's vain courting and subsequent kidnapping of Cunimund's daughter Rosamund, that Alboin proceeded then to marry. The tale is treated with scepticism by Walter Goffart, who observes that it conflicts with the Origo Gentis Langobardorum, where she was captured only after the death of her father. The Gepids obtained the support of the Emperor in exchange for a promise to cede him the region of Sirmium, the seat of the Gepid kings. Thus in 565 or 566 Justinian's successor Justin II sent his son in law Baduarius as magister militum (field commander) to lead a Byzantine army against Alboin in support of Cunimund, ending in the Lombards' complete defeat. Faced with the possibility of annihilation, Alboin made an alliance in 566 with the Avars under Bayan I, at the expense of some tough conditions: the Avars demanded a tenth of the Lombards' cattle, half of the war booty, and on the war's conclusion all of the lands held by the Gepids. The Lombards played on the pre existing hostility between the Avars and the Byzantines, claiming that the latter were allied with the Gepids. Cunimund, on the other hand, encountered hostility when he once again asked the Emperor for military assistance, as the Byzantines had been angered by the Gepids' failure to cede Sirmium to them, as had been agreed. Moreover, Justin II was moving away from the foreign policy of Justinian, and believed in dealing more strictly with bordering states and peoples. Attempts to mollify Justin II with tributes failed, and as a result the Byzantines kept themselves neutral if not outright supportive of the Avars. In 567 the allies made their final move against Cunimund, with Alboin invading the Gepids' lands from the northwest while Bayan attacked from the northeast. Cunimund attempted to prevent the two armies from joining up by moving against the Lombards and clashing with Alboin somewhere between the Tibiscus and Danube rivers. The Gepids were defeated in the ensuing battle, their king slain by Alboin, and Cunimund's daughter Rosamund taken captive, according to references in the Origo. The full destruction of the Gepid kingdom was completed by the Avars, who overcame the Gepids in the east. As a result, the Gepids ceased to exist as an independent people and were partly absorbed by the Lombards and the Avars. Sometime before 568, Alboin's first wife Chlothsind died, and after his victory against Cunimund Alboin married Rosamund, to establish a bond with the remaining Gepids. The war also marked a watershed in the geo political history of the region, as together with the Lombard migration the following year, it signalled the end of six centuries of Germanic dominance in the Pannonian Basin.

Дайындық және Паннониядан кету

Гепидтерге қарсы табысқа қарамастан, Альбоин өзінің күшін күрт арттыра алмады және енді аварлардан әлдеқайда күшті қауіпке тап болды. Тарихшылар осыны Альбоинді көшіп кетуге көндірудің шешуші факторы деп санайды, тіпті Гепидтермен соғысқа дейін Италияға кету туралы шешім пісіп жеткеніне қатысты белгілер де бар. Бұл елді 550 жылдары мыңдаған ломбардтар көрген еді, олар византиялықтар тарапынан готтарға қарсы соғысқа жалданып келген. Сонымен қатар, ломбардтар Византия Италиясының әлсіздігін білген, ол готтардан қайтарылып алынғаннан кейін көптеген қиындықтарға тап болған. Атап айтқанда, Юстинианның обасы деп аталатын ауру аймақты қырып салған, ал қақтығыстар эндемикалық сипатқа ие болған. Үш тарау даусы діни қарсылықты тудырды, ал түбектегі қабілетті әкім Нарсес қайтарылып алынғаннан кейін әкімшілік тоқтап қалды. Дегенмен, ломбардтар Италияны мол олжаға уәде еткен бай жер ретінде қарастырды. Альбоин осы мүмкіндікті пайдаланып, ломбардтар ғана емес, сонымен қатар аймақтың көптеген басқа халықтарын – герулдерді, суэбтерді, гепидтерді, тюрингтерді, болгарларды, сарматтарды, қалған римдіктерді және аздаған остготтарды біріктірді. Бірақ ломбардтардан басқа ең маңызды тобы – сакстар болды, олардың 20 000 ер адамы отбасыларымен бірге көші-қонға қатысты. Бұл сакстар франк корольі Зигебертке бағынышты болған, олардың қатысуы Альбоиннің франктардан қолдау алғанын көрсетеді. Альбоин жинаған әртүрлі топтың нақты мөлшерін анықтау мүмкін емес, және көптеген түрлі бағалаулар жасалған. Нил Кристи 150 000 адамды шынайы сан деп санайды, бұл ломбардтарды Италияға шабуыл жасау қарсаңындағы остготтардан гөрі көп күшті ететін сан. Жорг Жарнут шамамен 100 000–150 000 адамды ұсынады; Вильфрид Менген Die Langobarden еңбегінде 150 000-нан 200 000-ға дейін деп есептейді; ал Стефано Гаспарри Альбоин біріктірген халықтарды 100 000 мен 300 000 аралығында деп сақтықпен бағалайды. Альбоин сақтандыру шарасы ретінде аварлармен одақты нығайтып, Пауыл «мәңгілік келісім» деп атаған, ал 9 ғасырдағы Historia Langobardorum codicis Gothani-де «достық келісім және шарт» деп аталған келісімге қол қойды, сондай-ақ келісім жазбаға түсірілгенін қосты. Келісімде белгіленген шарттарға сәйкес, аварлар Паннонияны иеленуге тиіс болды, ал ломбардтарға қажет болған жағдайда Италияда әскери қолдау көрсетуге уәде берілді. Сонымен қатар, 200 жыл бойы ломбардтар Италияны жаулау жоспары сәтсіз аяқталған жағдайда бұрынғы аумақтарын қайтарып алу құқығын сақтап қалуға тиіс болды, осылайша Альбоинге басқа мүмкіндік ашылды. Келісім Альбоиннің артқы жағын қорғаудың да артықшылығын берді, өйткені аварлар басып алған Паннония византиялықтарға Италияға құрлық арқылы күш жеткізуді қиындатар еді. Келісім өте сәтті болып шықты және ломбард патшалығының барлық өмірі бойы аварлармен қарым-қатынас тұрақты түрде достық болды. Ломбардтардың Италияға көшіп кетуіне себеп болған тағы бір фактор Нарсестің шақыруы болуы мүмкін. Бірнеше орта ғасырлық дереккөздерде айтылған даулы дәстүр бойынша, Нарсес Юстинианның орнын басып алған Юстиниан II-нің оны қызметтен шеттетуіне ренжігендіктен ломбардтарды Италияға шақырған. Көбінесе сенімсіз деп есептелетін бұл дәстүрді қазіргі ғалымдар, әсіресе Нил Кристи мұқият зерттеді. Олар мұнда византиялық мемлекеттің Солтүстік Италияға фоэдераттар ретінде қоныстануға ресми шақыруын, аймақты франктардан қорғауға көмектесуді көреді, бірақ бұл келісім Нарсес кеткеннен кейін Юстиниан II тарапынан жойылған болуы мүмкін.

Despite his success against the Gepids, Alboin had failed to greatly increase his power, and was now faced with a much stronger threat from the Avars. Historians consider this the decisive factor in convincing Alboin to undertake a migration, even though there are indications that before the war with the Gepids a decision was maturing to leave for Italy, a country thousands of Lombards had seen in the 550s when hired by the Byzantines to fight in the Gothic War. Additionally, the Lombards would have known of the weakness of Byzantine Italy, which had endured a number of problems after being retaken from the Goths. In particular the so called Plague of Justinian had ravaged the region and conflict remained endemic, with the Three Chapter Controversy sparking religious opposition and administration at a standstill after the able governor of the peninsula, Narses, was recalled. Nevertheless, the Lombards viewed Italy as a rich land which promised great booty, assets Alboin used to gather together a horde which included not only Lombards but many other peoples of the region, including Heruli, Suebi, Gepids, Thuringii, Bulgars, Sarmatians, the remaining Romans and a few Ostrogoths. But the most important group, other than the Lombards, were the Saxons, of whom 20,000 male warriors with their families participated in the trek. These Saxons were tributaries to the Frankish King Sigebert, and their participation indicates that Alboin had the support of the Franks for his venture. The precise size of the heterogeneous group gathered by Alboin is impossible to know, and many different estimates have been made. Neil Christie considers 150,000 to be a realistic size, a number which would make the Lombards a more numerous force than the Ostrogoths on the eve of their invasion of Italy. Jörg Jarnut proposes 100,000–150,000 as an approximation; Wilfried Menghen in Die Langobarden estimates 150,000 to 200,000; while Stefano Gasparri cautiously judges the peoples united by Alboin to be somewhere between 100,000 and 300,000. As a precautionary move Alboin strengthened his alliance with the Avars, signing what Paul calls a foedus perpetuum ("perpetual treaty") and what is referred to in the 9th century Historia Langobardorum codicis Gothani as a pactum et foedus amicitiae ("pact and treaty of friendship"), adding that the treaty was put down on paper. By the conditions accepted in the treaty, the Avars were to take possession of Pannonia and the Lombards were promised military support in Italy should the need arise; also, for a period of 200 years, the Lombards were to maintain the right to reclaim their former territories if the plan to conquer Italy failed, thus leaving Alboin with an alternative open. The accord also had the advantage of protecting Alboin's rear, as an Avar occupied Pannonia would make it difficult for the Byzantines to bring forces to Italy by land. The agreement proved immensely successful, and relations with the Avars were almost uninterruptedly friendly during the lifetime of the Lombard Kingdom. A further cause of the Lombard migration into Italy may have been an invitation from Narses. According to a controversial tradition reported by several medieval sources, Narses, out of spite for having been removed by Justinian's successor Justin II, called the Lombards to Italy. Often dismissed as an unreliable tradition, it has been studied with attention by modern scholars, in particular Neil Christie, who see in it a possible record of a formal invitation by the Byzantine state to settle in northern Italy as foederati, to help protect the region against the Franks, an arrangement that may have been disowned by Justin II after Narses' removal.

Миланның жаулауы

Албоин Forum Iulii-ден солтүстік-шығыстағы ең маңызды жол тоғысы және Венецияның әкімшілік астанасы Аквилеяға жетті. Ломбардтардың жақын арада келуі қала халқына елеулі әсер етті; Аквилея патриархы Паулин дін қызметкерлерімен бірге қашып, Византия бақылауындағы Градо аралына көшті. Аквилеядан Альбоин Via Postumia жолымен өтіп, Венеция арқылы жылдам түрде Тарвизиум (Тревизо), Висентия (Виченца), Верона, Бриксия (Бреша) және Бергомум (Бергамо) қалаларын басып алды. Ломбардтар Опитергиумды (Одерцо) алуда қиындыққа тап болды, сондықтан Альбоин одан аулақ болды, сондай-ақ Via Annia жолындағы жағалауға жақын орналасқан Венецияның ірі қалаларына – Алтинум, Патавиум (Падова), Мон Силицис (Монселице), Мантуя және Кремонаға шабуыл жасаудан бас тартты. Альбоин батысқа қарай жорықтап, Лигурия аймағын (Солтүстік-Батыс Италия) басып алып, 3 қыркүйекте астанасы Медиоланға (Милан) жетті, бірақ Италия викариі (Италияның викариі) қаланы тастап кеткенін көрді. Архиепископ Хонорат, дін қызметкерлері және діншілердің бір бөлігі викарий Италиямен бірге Византияның Генуя (Генуя) портына қауіпсіз баспана іздеді. Альбоин өзінің билік жылдарын Миланды басып алған сәттен бастап санады, сол кезде ол dominus Italiae (Италияның иесі) атағын алды. Оның табысы По жазығының солтүстік бөлігіндегі Византия қорғанысының күйреуіне және Византия аймақтарына босқындардың көптеп келуіне әкелді. Ломбардтардың Солтүстік Италияға жасаған алғашқы шабуылының жылдамдығы мен оңайлығын түсіндіру үшін бірнеше теориялар айтылды. Қала қақпалары Византия армиясындағы готтардың сатқындығы салдарынан ашылған болуы мүмкін деген болжам бар, бірақ тарихшылар Ломбардтардың табысының себебі Византияның Италияны империяның маңызды бөлігі деп санамауы болды деп есептейді, әсіресе империя Балқандағы аварлар мен славяндардың және шығыстағы Сасанидтердің шабуылдарынан қауіпті жағдайда болған кезде. Византияның Ломбардтардың шабуылына қарсы тұрмау шешімі Юстинианның мұрагерлерінің империя саясатын шығысқа қайта бағыттау ниетін көрсетеді.

From Forum Iulii, Alboin next reached Aquileia, the most important road junction in the northeast, and the administrative capital of Venetia. The imminent arrival of the Lombards had a considerable impact on the city's population; the Patriarch of Aquileia Paulinus fled with his clergy and flock to the island of Grado in Byzantine controlled territory. From Aquileia, Alboin took the Via Postumia and swept through Venetia, taking in rapid succession Tarvisium (Treviso), Vicentia (Vicenza), Verona, Brixia (Brescia) and Bergomum (Bergamo). The Lombards faced difficulties only in taking Opitergium (Oderzo), which Alboin decided to avoid, as he similarly avoided tackling the main Venetian towns closer to the coast on the Via Annia, such as Altinum, Patavium (Padova), Mons Silicis (Monselice), Mantua and Cremona. Alboin moved west in his march, invading the region of Liguria (north west Italy) and reaching its capital Mediolanum (Milan) on 3 September 569, only to find it already abandoned by the vicarius Italiae (vicar of Italy), the authority entrusted with the administration of the diocese of Annonarian Italy. Archbishop Honoratus, his clergy, and part of the laity accompanied the vicarius Italiae to find a safe haven in the Byzantine port of Genua (Genoa). Alboin counted the years of his reign from the capture of Milan when he assumed the title of dominus Italiae (Lord of Italy). His success also meant the collapse of Byzantine defences in the northern part of the Po plain, and large movements of refugees to Byzantine areas. Several explanations have been advanced to explain the swiftness and ease of the initial Lombard advance in northern Italy. It has been suggested that the towns' doors may have been opened by the betrayal of the Gothic auxiliaries in the Byzantine army, but historians generally hold that Lombard's success occurred because Italy was not considered by Byzantium as a vital part of the empire, especially at a time when the empire was imperilled by the attacks of Avars and Slavs in the Balkans and Sassanids in the east. The Byzantine decision not to contest the Lombard invasion reflects the desire of Justinian's successors to reorient the core of the Empire's policies eastward.

Көші-қонның Италияға әсері

Ломбардтардың көшіп келуінің кеш римдік аристократияға тигізген әсері, әсіресе готика соғысымен бірге, бұзылғандық тудырды; соңғы қақтығыс солтүстікте тек 562 жылы, соңғы готика бекінісі Верона басып алынғанда ғана аяқталды. Көптеген мүмкіндігі бар адамдар (Пауылдың иелері) өмірін немесе мүлкін жоғалтты, бірақ римдік аристократияның тонауының нақты ауқымы қазір де қызу талқылауда. Бұл дін қызметкерлеріне де зор әсер етті. Ломбардтар көбінесе пұтқа табынушылар болғандықтан, дінбасылары мен шіркеу мүлкіне құрмет көрсетпеді. Көптеген шіркеушілер Ломбардтардан қашу үшін өз шеттерінен кетіп қалды, мысалы, солтүстіктегі ең жоғары дәрежелі екі епископ – Хонорат пен Паулин. Дегенмен, солтүстіктегі көптеген суфраган епископтары Ломбардтармен келісімге келуге тырысты, 569 жылы Тарвизиум епискобы Феликс Альбоинмен келіссөздер жүргізу үшін Пьяве өзеніне барды, осы құрмет көрсетудің орнына шіркеу мен оның мүлкіне құрмет көрсетілді. Көптеген шеттер шабуыл кезінде және одан кейінгі жылдарда үздіксіз епископтық тізбектілігін сақтап қалған болуы мүмкін. Бұл ауысуды «Үш тарау дауы» діни дауға байланысты солтүстік итальяндық епископтардың папалыққа және империяға қарсылығы жеңілдетті. Ломбардтар жерінде дін қызметкерлері, кемінде, императорлық діни қуғын-сүргіннен құтылуға көз жеткізді. Пьер Ришенің пікірінше, 220 епископ шетінің жоғалуы Ломбардтардың көшіп келуі шіркеу үшін ауыр апат болды. Бірақ Уолтер Польдің сөзіне сүйенсек, Альбоин тікелей басып алған аймақтарда аз қираулар болды және қалалар салыстырмалы түрде жақсы сақталды, ал аумақты негізінен шабуылдау мен тонауға қызығушылық танытқан тәуелсіз әскери топтар басып алғанда, әсері күшті болды, мұндай жерлерде епархиялар сирек аман қалды.

Тицинумды қоршау

Альбоиннің көші-қонына қарсылықтың алғашқы жазбадағы мысалы 569 жылы ол қоршауға алған Тицинум (Павия) қаласында болды. Қала По және Тичино өзендерінің тоғысында орналасқан, Византия Италиясының астанасы Равеннамен су жолдары арқылы байланысып, Италия преториандық префектурасының орталығы болған. Оның құлауы Альпс Маритимае және Адриатика жағалауындағы гарнизондар арасындағы тікелей байланысты үзіп тастады. 570 жылға қарай Альбоин византиялықтарға қарсы белсенділікті сақтап, Лигурия және Венецияның жағалау аймақтарын, сондай-ақ Аугуста Претория (Аоста), Сегузио (Суза) және Лариус Лукуста (Комо көлі) орналасқан Амацина аралын қоспағанда, Солтүстік Италиядағы олардың соңғы қорғаныстарын басып алды. Альбоин патшалыққа келген кезде ломбардтар Апеннин тауларын кесіп өтіп, Тускияны тонады, бірақ тарихшылар бұл оның басшылығымен болды ма, әлде бұл қарақшылықтан артық емес пе деген мәселеде келіспейді. Гервиг Вольфрамның пікірінше, Тоскана 578-579 жылдары ғана бағындырылған, бірақ Йорг Ярнут және басқалар бұл Альбоин тұсында біршама басталғанын, бірақ оның өліміне дейін аяқталмағанын айтады. Патшаның әскеріне деген билігінің әлсіреуі 569 немесе 570 жылдан бастап ірі масштабта жыл сайын шабуылға ұшыраған франк Бургундиясына жасалған шабуылда да көрінді. Ломбардтардың шабуылдары Мюмолустың Эмбрундағы жеңісінен кейін қайтарылды. Бұл шабуылдар ұзақ мерзімді саяси салдарға әкеліп, бұрынғы достық қарым-қатынасты бұзып, Ломбардтарға қарсы империя мен франктар арасында одақ құруға жол ашты, бұл одақ Гунтраммен шамамен 571 жылы келісілді. Альбоин бұл шабуылдың артында тұрғанына күмән келтіріледі, бірақ Джан Пьеро Богнетти ұсынған таудан тыс шабуылдардың баламалы түсіндірмесі бойынша Альбоин Гунтрамға қарсы шабуылға Австразия франк патшасы Сигеберт I-мен одақтасудың бір бөлігі ретінде қатысқан болуы мүмкін. Бұл көзқарас Крис Уикхэм сияқты ғалымдар тарапынан күмәнмен қабылданады. Патшалық биліктің әлсіреуі ломбардтардың Оңтүстік Италияның көп бөлігін басып алуына әкелген болуы мүмкін, қазіргі ғалымдар Альбоиннің мұнда ешқандай рөл атқармағанын айтады, бұл шамамен 570 немесе 571 жылдары жеке әскери басшылардың қолдауымен болған. Дегенмен, ломбардтардың билікті сол жылдары алғаны нақты емес, өйткені Фароальд пен Зоттоның Сполетий (Сполето) және Беневентум (Беневенто) билікке келуі туралы мәліметтер өте аз.

The first attested instance of strong resistance to Alboin's migration took place at the town of Ticinum (Pavia), which he started to besiege in 569 and captured only after three years. The town was of strategic importance, sitting at the confluence of the rivers Po and Ticino and connected by waterways to Ravenna, the capital of Byzantine Italy and the seat of the Praetorian prefecture of Italy. Its fall cut direct communications between the garrisons stationed on the Alpes Maritimae and the Adriatic coast. Careful to maintain the initiative against the Byzantines, by 570 Alboin had taken their last defences in northern Italy except for the coastal areas of Liguria and Venetia and a few isolated inland centres such as Augusta Praetoria (Aosta), Segusio (Susa), and the island of Amacina in the Larius Lucus (Lake Como). During Alboin's kingship the Lombards crossed the Apennines and plundered Tuscia, but historians are not in full agreement as to whether this took place under his guidance and if this constituted anything more than raiding. According to Herwig Wolfram, it was probably only in 578–579 that Tuscany was conquered, but Jörg Jarnut and others believe this began in some form under Alboin, although it was not completed by the time of his death. The king's disintegrating authority over his army was also manifested in the invasion of Frankish Burgundy which from 569 or 570 was subject to yearly raids on a major scale. The Lombard attacks were ultimately repelled following Mummolus' victory at Embrun. These attacks had lasting political consequences, souring the previously cordial Lombard Frankish relations and opening the door to an alliance between the Empire and the Franks against the Lombards, a coalition agreed to by Guntram in about 571. Alboin is generally thought not to have been behind this invasion, but an alternative interpretation of the transalpine raids presented by Gian Piero Bognetti is that Alboin may actually have been involved in the offensive on Guntram as part of an alliance with the Frankish king of Austrasia, Sigebert I. This view is met with scepticism by scholars such as Chris Wickham. The weakening of royal authority may also have resulted in the conquest of much of southern Italy by the Lombards, in which modern scholars believe Alboin played no role at all, probably taking place in 570 or 571 under the auspices of individual warlords. However it is far from certain that the Lombard takeover occurred during those years, as very little is known of Faroald and Zotto's respective rises to power in Spoletium (Spoleto) and Beneventum (Benevento).

Ертедегі оқиғалар

Жолдасы Хлоцинда қайтыс болғаннан кейін, Альбин тағы бір әйелге үйленді, ал ол әйелдің әкесін ол жақында өлтірген еді. Осы себепті, ол әйел күйеуіне жек көру сезімін ұстап, әкесіне жасалған зұлымдық үшін кек алу мүмкіндігін күтті. Сөйтіп, ол күйеуінің үй шаруасының құлына ғашық болып, күйеуін улап өлтірді. Ол өлген соң, ол құлмен бірге қашып кетті, бірақ екеуі де қолға түсіп, бірге жазаланды. Грейс Турский Historia Francorum, ІІ кітап, 41-тарау.

Тицинум қаласы 572 жылдың мамыр немесе маусым айында ломбардтардың қолына түсті. Албоин осы уақытта Веронаны өз резиденциясы етіп таңдап, өзін және қазынасын Теодорих сонда салған патша сарайына орналастырды. Бұл таңдау гот патшасымен байланыс орнатуға жасалған тағы бір әрекет болуы мүмкін. Патшайымның құлықсыздығымен. Содан кейін Хельмихис жесір әйелге үйленді, бірақ екеуі византиялық Равеннаға қашуға мәжбүр болды, патша қазынасының және әскердің бір бөлігін алып кетті, бұл Византияның көмектескенін көрсетеді. Роджер Коллинз Мариусты оның ерте жазылғандығы және Ломбард Италиясына жақын болғандығы үшін өте сенімді дереккөз деп сипаттайды. Сонымен қатар, Грейс Турскийдің Historia Francorum еңбегінде келтірілген мәліметтер де заманауи, ал кейіннен Фредегар да оны қайталап айтқан. Грегоридің баяндамасы көптеген жағынан басқа дереккөздерден өзгеше. Ол Альбоиннің өзі өлтірген адамның қызына үйленгенін және оның кек алуға қолайлы сәт күткенін, соңында оны улап өлтіргенін айтады. Бұрын ол күйеуінің қызметшілерінің біріне ғашық болған, ал өлтірілгеннен кейін онымен бірге қашып құтылуға тырысқан, бірақ олар қолға түсіп, жазаланды. Дегенмен, Уолтер Гоффарт сияқты тарихшылар бұл әңгімеге көп сенім арта алмайды. Гоффарт Historia-дағы басқа да осындай күмәнді оқиғаларды атап өтеді және Альбоиннің өлімі туралы баяндауды "адамзаттың бұзылған әрекеттері туралы орынды ирониялық әңгіме" деп сипаттайды.

Бас сүйек

Мариус жазған оқиғалар Пауылдың «Лангобардор тарихында» да көрінеді, сонымен қатар ерекше ерекшеліктері де бар. Кез келген басқа дереккөздерде жоқ ең белгілі аспект – бас сүйектен жасалған тостаған. Пауылда Альбоиннің құлауына әкелген оқиғалар Веронада орын алады. Зор той кезінде Альбоин мас болып, әйелі Розамундқа 567 жылы өзі өлтірген және Розамундқа үйленген қарындасының күйеуі Кунимундтың бас сүйегінен жасалған тостағынан ішуді бұйырады. Альбоин оны «әкесімен бірге қуанышпен ішуге шақырды». Бұл патшайымның әкесінің өлімі үшін кек алуға деген ниетін қайта жақтандырды. Бұл әңгіме көбінесе қисынсыз ертегі ретінде қарастырылып, Пауыл оған сенбеу қаупін сезінген. Сондықтан ол 740 жылдары Тицинумдағы патша сарайында патша Ратхистің қолында бас сүйектен жасалған тостағанды жеке көргенін айтады. Бас сүйектен жасалған тостағандар көшпелі халықтардың арасында, әсіресе ломбардтардың көршілері – аварлардың арасында қолданылғаны байқалды. Бас сүйек тостағандары шамандық рәсімнің бір бөлігі деп есептеледі, онда тостағынан ішу – өлген адамның күшін сіңірудің тәсілі саналды. Осы контексте Стефано Гаспарри мен Вильфрид Менген Кунимундтың бас сүйегінен жасалған тостағанды ломбардтарға көшпелі мәдениеттің ықпалын көрсететін белгі ретінде қарастырады: Альбоин жауының бас сүйегінен ішу арқылы оның өмірлік күшін алды. Розамундқа бас сүйекті ұсыну – патшайым мен оның халқының ломбардтарға толық бағынуын талап ететін рәсім болуы мүмкін, соның салдарынан ұятқа немесе қорлауға әкелуі мүмкін. Басқаша айтқанда, бұл өлген адамды жалықтыру үшін жасалған рәсім болған жағдай да болуы мүмкін. Соңғы түсіндіруде патшайымның жауабы оның әкесінің өлтіруінен туған жараны емдеуге ырым-жұбаны пайдалануға жол бермейтінін көрсетеді, осылайша ол кек алуға деген құштарлығын ашық білдіреді. Альбоиннің денесі сарайдың баспалдақтарының астына жерленген деген сенім бар. Альбоиннің өлімі ломбардтарды жаңадан құрылған германдық мемлекетін біріктіре алатын жалғыз басшыдан айырды. Оның өлімі сонымен қатар Эльбадан Италияға көшіп келген ломбардтарды басқарған батыр патшалар әулетінің соңғы өкілінің өлімін білдіреді. Оның даңқы көп ғасырлар бойы эпикалық поэзияда сақталды, саксондықтар мен бавариялықтар оның шайқастағы батырлығын, қаһармандығын және қаруларының сиқырлы қасиеттерін жырлады.

Elements present in Marius' account are echoed in Paul's Historia Langobardorum, which also contains distinctive features. One of the best known aspects unavailable in any other source is that of the skull cup. In Paul, the events that led to Alboin's downfall unfold in Verona. During a great feast, Alboin gets drunk and orders his wife Rosamund to drink from his cup, made from the skull of his father in law Cunimund after he had slain him in 567 and married Rosamund. Alboin "invited her to drink merrily with her father". This reignited the queen's determination to avenge her father. The tale has been often dismissed as a fable and Paul was conscious of the risk of disbelief. For this reason, he insists that he saw the skull cup personally during the 740s in the royal palace of Ticinum in the hands of king Ratchis. The use of skull cups has been noticed among nomadic peoples and, in particular, among the Lombards' neighbours, the Avars. Skull cups are believed to be part of a shamanistic ritual, where drinking from the cup was considered a way to assume the dead man's powers. In this context, Stefano Gasparri and Wilfried Menghen see in Cunimund's skull cup the sign of nomadic cultural influences on the Lombards: by drinking from his enemy's skull Alboin was taking his vital strength. As for the offering of the skull to Rosamund, that may have been a ritual request of complete submission of the queen and her people to the Lombards, and thus a cause of shame or humiliation. Alternatively, it may have been a rite to appease the dead through the offering of a libation. In the latter interpretation, the queen's answer reveals her determination not to let the wound opened by the killing of her father be healed through a ritual act, thus openly displaying her thirst for revenge. Alboin's remains were allegedly buried beneath the palace steps. Alboin's death had a lasting impact, as it deprived the Lombards of the only leader they had that could have kept together the newborn Germanic entity. His end also represents the death of the last of the line of hero kings that had led the Lombards through their migrations from the Elbe to Italy. His fame survived him for many centuries in epic poetry, with Saxons and Bavarians celebrating his prowess in battle, his heroism, and the magical properties of his weapons.

Салдары

Содан кейін, оның патшасы қайтыс болғаннан кейін, Хельмегис оның патшалығын басып алуға тырысты, бірақ ол мұны істей алмады, себебі лангобардтар патшаның өліміне терең қайғырып, оны құртуға ұмтылысты. Сонда Розумунд Равенна префекті Лонгинусқа хабар жіберіп, оларды алып келу үшін кеме жіберуді бұйырды. Мұндай жаңалықтан қуанған Лонгинус дереу кеме жіберіп, Хельмегис әйелі Роземундпен бірге түнде қашып кетті. Пауыл Диакон, Historia Langobardorum, ІІ кітап, 29-тарау.

Төңкерісті аяқтау және таққа талабын заңдастыру үшін Хельмихис патшаның жесірі болғанымен ғана емес, гепидтер тайпасының ең беделді өкілі болған патшайымға үйленді. Оның қолдауы гепидтердің Хельмихиске адал болуының кепілі болды. Сонымен қатар, ол Веронадағы лангобард гарнизонының қолдауына да сене алатын, онда Альбоиннің қатыгез саясатына наразы болып, империямен келісімге келуді үміттенгендер көп болуы мүмкін. Византиялықтар бұл қастандыққа белсенді түрде араласқандығы сөзсіз. Олардың мүддесінде ломбардтардың шабуылын тоқтату, Веронада византиялық билікті орнату және, мүмкін, ұзақ мерзімде лангобардтар патшалығының біртігін бұзып, герцогтарды құрметпен және сыйлықтармен өз жағына тарту болды. Бірақ төңкеріс күткен нәтижені бермеді, өйткені көптеген жауынгерлер патшаны өлтіруге қарсы болды. Нәтижесінде Тицинумдағы лангобард гарнизоны герцог Клефті жаңа патша деп жариялады. Хельмихис басым күштерге қарсы соғысқа түсудің орнына Лонгиннің көмегімен Равеннаға қашып, әйелі, әскерлері, патша қазынасы және Альбоиннің қызы Альбсуинданы алып кетті. Равеннада екі ғашық арасы суып, бір-бірін өлтірді. Кейін Лонгинус Альбсуинданы және қазынаны Константинопольге жіберді. Византия және лангобардтардың бірігуі Италия үшін ұзақ мерзімді салдарларға әкелді, өйткені аймақ сол кезден бастап 1871 жылы Италия біріккенге дейін көптеген билеушілерге бөлініп кетті.