Кіріспе
Шығыс Криттегі Вай ұлттық саябағындағы ұлттық маңызы бар нысандарды сипаттайды. Вай – ұлттық үкімет бақылауындағы қорғалатын аймақ. Әртүрлі мемлекеттік органдар оны әртүрлі саябақтар ретінде анықтаған. Вай пальма орманы, немесе ресми түрде Вай эстетикалық орманы, жағажайға перпендикуляр және оған қарай созылатын аңғарда бірнеше мың пальма ағашын қамтиды. Қорғауға алынар алдында, орманды жағажайға жиі келетін адамдар уақытша лагерь ретінде пайдаланған. 20 ғасырдың соңында орманды қорғау мақсатында ұлттық парк деп жариялап, тікенді сыммен қоршады. Вай жағажайы танымал, бірақ көп адамға толы. Жағажайда түнуге рұқсат жоқ. Күндізгі уақыттағы кейбір қызметтер жағажайдың артындағы орталықта орналасқан, сондай-ақ тұрақ алаңы бар. Жол бойында бірнеше мейрамхана пайда болды. Пальмалар жағажайдың арт жағын жабады. Олардың алдында күннен қорғану үшін әр онжылдықта өзгеретін, жартылай тұрақты жабықтар қатары орналасқан: бірде шатырлар, бірде тік төбелі шатырлар, бірде матадан жасалған шатырлар. Түнделуге келгендер Палайкастроны қоршаған ауылдарда тұруға және қажетті заттарды табуға тиіс. Солтүстікке қарай, Итанос қаласының қираған жері орналасқан, онда кемпингтер мен екі жағажай бар. Итанос жағажайлары мен оңтүстікке қарай орналасқан Псили-Аммос жағажайларында киім шектеуі жоқ. Эремуполис жағажайының солтүстігінде жағалау тік және жартасты болып келеді, ал аймақ шөлге айналады. Вайға қатысты тағы бір жалпы парк жүйесі – Еуропалық Одақ пен Грекия үкіметінің бірлескен шешімімен құрылған Natura 2000 қорғалатын аймақтары. Сидеро мүйісіндегі Итанос түбегіндегі тасталған жерлер, ұлттық парк құру үшін мәжбүрлемемен алынған, жергілікті өсімдіктер мен жануарлардың рефугиумы (биологиялық "паналау орны") болып табылады, олардың көпшілігі сирек немесе жойылу қаупі төніп тұр, сонымен қатар көптеген көшпенді құстардың көшіп өту жолында орналасқан. Экологияны қорғау қажет. Кездейсоқ, бүкіл аймақ археологиялық зерттеулерге тартылды, мысалы, Афинадағы француз мектебі Вайдың солтүстігіндегі ежелгі Итанос қаласында қазба жұмыстарын жүргізіп, миной вилласын да тапты. 1994-2005 жылдар аралығында жүргізілген Итанос археологиялық зерттеуі нәтижесінде неолиттен бергі қоныстану орындарының 100-200-ге жуық нысаны анықталды. Сондықтан үкімет Криттің солтүстік-шығысында екі жаңа Natura 2000 қорғалатын аймағын жариялады: GR4320006 – түрлерді қорғау үшін Мекен-жайлар туралы директиваға сәйкес рұқсат етілген, және GR4320009 – қоғамдық маңызы бар жерлерді қорғау үшін. Екі Natura 2000 аймағы бірге алып, Плака мүйісінен бастап, бірақ батысқа қарай Ситеяға дейін емес, Сидеро мүйісінің барлық бөлігін және жағалаудағы аралдарды, сондай-ақ зерттеу аумағының көп бөлігін қамтиды. 2015 жылы үшінші деңгейдегі парк құрылды – Сития ЮНЕСКО-ның жаһандық геопаркі, ол шығыс Криттің барлық геологиялық құрылымдарын қорғайды. Палайкастро мен оны қоршаған ауылдардан басқа, аймақта ресми тұрақты елді мекендер болған жоқ, себебі Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Палайкастродан басқа жерлер Топлу монастырына тиесілі болған. 20 ғасырдың соңы мен 21 ғасырдың басында жер дауындарында жер жылжымайтын мүлік, меншік нысаны ретінде қарастырылды. Жер иесі оны пайдалануға және одан бас тартуға құқылы. Үкімет Сидеро мүйісінің ұшын иеленіп, онда әскери база салған кезде, монастырьға жерді пайдалануға рұқсат бермеді, бірақ жерге иелігін сақтап қалды. Грекияның археологиялық қызметі де археологиялық орындарды, ал Ұлттық орман шаруашылығы қызметі пальма орманын иеленді, бірақ монастырь жерді иеленеді деген пікір сақталды. Осы меншіктің қандай құқықтарды білдіретіні сот шешімімен анықталды. Бұл жағдай 2011 жылғы қалалық жоспарлаушыларға бұрынғы монастырлық жерлерді қалай қарастыру керектігін шешуге көмектесті. Олар монастырьды және оның өндірісін қамтитын Топлоу елді мекенін, сондай-ақ база үшін Кириамади елді мекенін құрудан басқа ештеңе істемеді. Монастырь әлі де аймақтағы шаруашылықтар мен кәсіпорындарға иелік етеді. Ол парк ережелеріне қайшы келетін ештеңе жасай алмайды, ол Natura 2000 қорғалатын аймағы ретінде басқарылады, бірақ ол жердің иесі және иеленушінің құқықтарын сақтайды. Жол бойындағы мейрамханалар мен басқа да кәсіпорындар өз мекенжайларын номер, жолдың аты және "Топлу", "Палайкастро" немесе "Ситея" деп көрсетеді.
Теофрастының ашылуы
Vai пальма орманы Phoenix theophrasti, Phoenix тұқымдасының 14 түрінің бірі, этимологиялық жағынан "пальма" деген басқа көне грек сөзі. Ботаникалық пальмалар – Арекасеялар тұқымдасына жататын, гүлді, мәңгі жасыл көпжылдық өсімдіктер. Олар спираль тәрізді орналасқан жапырақтар жиынтығына ие, олар тармақталмайтын сабақтың жоғарғы жағынан шығады. Бұл құрылым ежелгі және қазіргі заманғы кез келген адамға "пальма ағашы" ретінде оңай танылады. Бес суботбасы бар, Феникс – Coryphoideae, олардың көпшілігі пальма жапырақтарына ие ("қол сияқты"). Оның 8 тайпасының ішінде Phoeniceae тек бір ғана туысқа жатады, ол Phoenix, және Coryphoideae-ге ерекше тән pinnate жапырақтары бар ("қаусырма сияқты"). Пальмалар жаңғақ тәрізді жемістердің алуан түрлерін береді. Феникс болса, жұмсақ, майлы, тәтті жаңғақтар – құрма жемісін береді. "Дат пальмасы", dactylifera – құрма жемісін өсіруге арналған түр. Атаудан кейін көбінесе L. әрпі келеді, бұл жіктеменің Линнейге тиесілі екенін білдіреді. Басқа түрлер жеуге жеткілікті үлкен және тәтті жемістер бермейді, бірақ олардың және P. dactylifera L. арасындағы гибридтер өсіріледі. 1967 жылға дейін Вай пальмалары "құрма пальмасының қашқан сорты" деп есептелді. Сол жылы Вернер Грейтер белгілі бір айырмашылықтарды байқап, Вай пальмасын жаңа түр ретінде ұсынды және оны Аристотель мектебінің Афинадағы Лицейдегі ботаник Теофрасттың құрметіне теофрасти деп атады. Теофраст Лицейді Аристотельдің жер аударылуы мен қайтысынан кейін мұраға алған. Peri Phytōn Historias еңбегінде ол Фениксті тек P. dactylifera-ға ғана емес, кез келген пальмаға қатысты қолданды, бұл Аристотельдің өзінің Peri Phyton еңбегінде де болған. Сол кезде ботаника бұрыннан келе жатқан және көбінесе шетелдік тақырып болатын, өсімдіктер туралы білім әлемнің түкпір-түкпірінен келді. Лицейде ботаникалық бақ (жануарлар бағымен бірге) болды. Олар Александрмен бірге ғылыми қызметкерлерді үлгілерді жинауға жіберді. Салыстырмалы тіл білімінен "Phoinix" сөзі египет тіліндегі "bnrt" сөзінен шыққан деген дәлел бар. Басқа пікір бойынша, "Phoinix" сөзінің түбірі brnt, атап айтқанда bni, яғни "құрма" сөзі. Бұл перипатетиктер, ежелгі гректердің ғалымдарға ең жақын адамдары, өйткені олар нақты зерттелген деректерден теория құруға ұмтылды. Олардың әдісі Аристотельдің деректерді жіктеу және анықтама беру үшін жасаған жаңа логикасын қолдану болды, бұл қазіргі заманғы биологиялық тәжірибенің алға басушысы. Жіктеудің мәні – бірдей белгілері бар нысандарды анықтап, оларды кіші топтарға бөлу. Кез келген кіші топты (eidos, түр) оның туысын (genos, туыс) және кіші топты ерекшелейтін айырмашылықты көрсету арқылы анықтауға болады. Бір түрдің өзі де кіші топтары бар туыс болуы мүмкін. Бұл логикалық жүйе екі жағынан да кемшіліктерге ие болды. Төменгі деңгейде бір-бірінен ешқандай айырмашылығы жоқ бір типтің бірдей тұлғаларын табуға болады деп күтілді, бірақ мұндай тұлғалар табылмады. Әрбір жеке тұлға белгілі бір жағынан өзгеше. Бұл мәселеге жауап ретінде түрдің өзгермейтін бөлігі – мәні анықталды. Пішін, мөлшер сияқты түрлі өзгерістер "заттың ішінде" болатын "көз жасы" себебі болды. Иерархияда төменге түскенде, көптеген варианттардың шатасқан лабиринтына тап боласыз. Мән тікелей анықталмайды, бірақ жанама жолмен анықтауға болады. Көз жасы – мәннің киімі сияқты. Көз жасының тұрақтылығы мен байланысы арқылы көрермен олардың артындағы бірлікті түсінеді, оны анықтау қиын болуы мүмкін. Оңай жолы – тұрақты көз жасын айырмашылықтар ретінде пайдалану, осымен ботаниктер мен зоологтар айналысады. Линней бұл жүйені сақтап қалды, бірақ типтің стандартты деңгейлерін қосты және алынған атауларды ресми түрде бекітуді талап етті. Перипатетиктердің өсімдігі (фитон, этимологиялық тұрғыдан "өсу") – сезімтал емес, жанды зат ретінде анықталады, ол өсімдіктер патшалығына айналғанда да сенімді болып қалады. Сезімталдық, бүгінде жүйке жүйесімен байланысты, жануарларға тән. Алайда, өсімдіктердің негізгі құрамдас бөлігі – хлорофилл туралы ешқандай мәлімет жоқ, сондай-ақ жасыл түс те ешқандай рөл атқармайды. Аристотель де, Теофраст та өсімдіктерді ағаштарға, бұталарға және шөптерге бөледі, бірақ Теофраст бұталардың арасындағы өсімдіктерді де қосады. Бұл қазіргі таксондар емес, бірақ заманауи ботаника оларды әлі де сипаттамалық типтер ретінде анықтайды. Теофраст пальманың анықтамасы ежелгі және қазіргі заманғы көзқарастардың ортақ нүктесі: "Дат пальмасы да жоғары жағынан жеміс береді, бірақ бұл ағаштың жапырақтары мен шыбықтары да жоғары орналасқан". Оның пальмасы қазіргі заманғы отбасы деңгейіндегі логикалық деңгейде болды.
In those days, botany was already an old and mainly foreign topic, with plant lore arriving from all over the known world. The Lyceum kept a botanical garden (to go along with the zoo). They sent science officers with Alexander to collect specimens. group=note There is a strong case from comparative philology that that "Phoinix" came from the Egyptian word for date palm, bnrt. In a second point of view, the source of Phoinix is a variant of brnt, namely bni, meaning "date. "group=note
These peripatetics, as they were called,group=note were the closest persons the ancient Greeks had to scientists, because of their insistence on theorizing from data actually investigated. group=note Their method was to apply the new logic Aristotle had devised for the classification of data and the art of definition, which is the ancestor of modern biological uses. The gist of classification was to find objects under the same universal and divide them into subtypes. One defined any subtype (eidos, species) by stating its type (genos, genus) and the difference that distinguished the subtype. A species might also be a genus with subtypes of its own. This logical telescope failed at either end. group=note At the bottom one might expect to find exactly identical individuals purely of one type, but none such can be found. Every individual of the type differs in some way. The answer to this conundrum was the essence, which was that part of the species that did not vary. Variation was caused by different "accidents," such as shape, size, etc., which were "in" the substance. group=note
One did not go very far down the hierarchy without encountering a bewildering maze of variants. The essence is indiscernable directly, but not indirectly. The accidents are the clothes, so to speak, worn by the essence. Through the persistance and associations of the accidents the viewer comprehends a unity behind them, which may be hard to define. The easiest course is to use the persistent accidents as differences, which botanists and zoologists have had to do. group=note Linnaeus kept the system, but added standard levels of type and insisted on public authorization of the resulting names. The peripatetic plant (phyton, etymologically “growth”) is defined as a non sensitive, animate substance, which transmuted into the kingdom of plants is still credible. Sensitivity, today accounted for by the nervous system, belongs to animals. There is, however, no mention of chlorophyll, the essential ingredient of plants, nor does the color, green, play any role. group=note Both Aristotle and Theophrastus subdivide plants into trees, shrubs, and herbs, though Theophrastus adds underbrush. These are not currently taxons, but modern botany still defines them as descriptive types. group=note Theophrastus’ definition of palm is a common point between ancient and modern: “The date palm too bears at the top but this tree also has its leaves and shoots at the top.” His palm was at the logical level of the modern family.
Орманды қалпына келтіру
1987 жылы орман ұлттық парк деп жарияланып, қоршаумен қоршалған болса да, жылына 200 000 немесе одан да көп келушілердің орманды жойылтуынан сақтап қалды, бірақ Еуропалық Комиссияның 1999-2002 жылдар аралығында Natura 2000 директивасына сәйкес ұйымдастырған Vai жобасына дейін оны қалпына келтіруге ешқандай күш салынбады. 1957 жылға дейін орманға ешқандай қауіп төнген жоқ. Сол жылы монастырь ұйымдастырған ірі ауыл шаруашылығы жобасы орманның көп бөлігін түбінен жойды, оның ауданын бірнеше мыңға дейін азайтты. Үкімет Natura 2000 бағдарламасы аясында іске қосылған басқару жоспары қазір мұқият қорғалатын орманның негізгі бөлігін қалпына келтірді. Монастырь өкілдерімен келіссөздер жүргізіліп, қосымша жерлер сатып алынды, бірақ қажетті көлемде емес. Монастырь уақытша басқаруға енгізілді. Бүгін орманға қосымша жерлер отырғызылды. Су деңгейін бақылау және қажет болған жағдайда оны реттеу үшін суару жүйесімен бірге мониторинг басталды. Өсімдіктердің денсаулығы үнемі тексеріледі. Жаңаруды қамтамасыз ету үшін барлық шаралар қолданылуда. Халық арасында ортаны қорғау жөніндегі науқан ұйымдастырылды. Монастырьтан басқа, Ласити облысының орман шаруашылығы басқармасы мен Гуландрис табиғи тарих мұражайы да орманды күтуге жауапкершілік алды.
Вай жағалауының ерекшеліктері
Солтүстік-шығыс Крит геологиялық тұрғыдан жағалау бойындағы төбелермен сипатталады, одан кейін ішкі жағында салыстырмалы түрде тегіс жазық, одан әрі ішкі жағында биік таулар орналасқан. Жағалау төбелері теңізге перпендикуляр бағытта эрозияға ұшыраған жағалау аңғарларымен кезектесіп, мүйістер мен жағажайларды құрайды, олардың артында жазыққа еніп немесе одан да асып кетуі мүмкін аңғарлар жатыр. Вай аймағында мұндай үш аңғар бар. Оңтүстікте Псили-Аммос жағажайы орналасқан, ол мүйістері арасында шамамен еніп, шамамен кең, оның атымен байланысты "ұсақ құмнан" тұрады. Келесі аңғар Вай жағажайының тұрақ орны үшін пайдаланылған, ол шамамен мөлшерінде және үш жағынан тік жартастармен қоршалған, ал төртінші жағы ашық. Жолы бар, олардың көмегімен жоғарыдан көрініс табуға болады. Солтүстіктегі келесі аңғарда орман орналасқан. Ол жағалау төбелері арқылы өтеді және одан әрі таулы аймақтарда байқалады. Алайда, онда пальмалар жоқ. Бұрын жазықта болған байланыс ауыл шаруашылығының нәтижесінде жойылған. Монастырға тиесілі Вай шаруашылығы сол жерде орналасқан. Солтүстікке қарай бағытталған басты жол жағалау аңғарының аузынан өтеді. Топырақтан жасалған шаруалық жол басты жолмен қатар, жағалауға қарай бір алапқа жуық орналасқан, орманның шекарасын құрайды, ол картада үзіліп қалғандай көрінеді. Орман орналасқан аңғар шамамен биіктіктен 0-ге дейін төмендейді. Оның ішінде солтүстік төбеден шығатын үзіліспен ағатын өзен сулы-батпақты жерге ағып, ағаштарға қажетті сумен қамтамасыз етеді.
Көгершін тас
Перистероврахой, немесе "көгершін тастары" – Вай жағажайының солтүстік мүйісіндегі шағын аралдар тобы.
Вай жағажайы
Vai жағажайына негізгі солтүстік-оңтүстік жолынан шығыс-батыс бағытындағы жол арқылы жетуге болады. Орманның оңтүстік жағымен жақсы, асфальтталған жол өтеді, одан тікенді сыммен қоршалған. Жағалау төбелері екі жағынан да зәулім көрінеді. Жағажайға жақын жерде жол оңтүстікке бұрылып, тұраққа кіретін жерге жетеді, ол төбелермен толығымен қоршалған. Жағажайдың ішкі жағында әлі де ашық пальма орманы сақталған. Жаяу жүргіншілер жолдары жағажайға дейін жеткізеді, ол солтүстік және оңтүстікке қарай созылған мүйістермен толығымен қоршалған. Орман жағажайдың солтүстік бөлігінде орналасқан, солтүстік төбеден басталып теңізге құятын өзен жанында. Оңтүстік төбесіне ресторан мен басқа да ғимараттар салынған, сондай-ақ Псили-Аммос жағажайына биіктіктен жететін жол бар. Жағажайдың оңтүстік бөлігін күннен қорғайтын көптеген шатырлар орналасқан. Олар жалға беріледі. Көбінесе келушілер жағажайға қатынайтын көлік ағынына төтеп беріп, кіру ақысын төлейді, көліктерін тұраққа қойып, күнге арналған креслоға ақы төлеп, мейрамханада тамақтанып, әжетханадан пайдалана отырып, жағажайдың ләззатын алады. Көбірек жеке кеңістікке ие болу үшін келушілер Псили-Аммосқа апаратын жолмен көтеріле алады. Итанос жағажайына Вайдан тікелей қол жеткізуге болмайды, бірақ ол солтүстікке қарай апаратын жеке жол арқылы қол жетімді. Күн батқаннан кейін жағажайды босату қажет. Орманға кіруге тыйым салынған.
Псили-Аммос жағажайсы
Псили-Аммос жағажайы "ұсақ құмды" деп аталады. Эгей теңізінің жағалауларында осы атпен бірнеше жағажай бар. Бұл Крит аралындағы жағажай Вай жағажайының оңтүстік мүйісіндегі шатқалда орналасқан. Мүйістен жағажайға дейін арнайы салынған жол салынған, ол жекелігімен және табиғи сұлулығымен бағаланады. Жағажайда ешқандай ыңғайлы жағдайлар жоқ, сондықтан қажетті заттарды өзіңізбен алып келу керек.
Вилла
1950 жылы Афинадағы француз мектебінің қазба жұмыстарын жүргізушілері, Миной ескерткіштерін іздеу үшін Итанусты қазып зерттегенде, Итанус қабырғаларының ішінде ештеңе таппады, бірақ оңтүстікте, сол кездегі Вай пальма орманындағы төбеде тапты. Олар қазба жұмыстарын жүргізіп, жоспарлар жасады және қалдықтардың Миной кезеңінің соңындағы маңызды тұрғын үй екеніне көз жеткізді, оны Вай вилласы деп атады. 1957 жылы орман Вай шаруашылығының пайдасына кесілді, бірақ вилла сақталды. 1994-2005 жылдары француз мектебі басқа мекемелермен бірлесіп, Вайдың солтүстік-шығысындағы Итанос археологиялық зерттеуін жүргізді. Оны аймақтарға бөліп, ең оңтүстік аймақты Вай деп атады. Олар тапқан барлық орындар тізбек бойынша нөмірленді. Әрбір орын аймақ атауымен және тізбек нөмірімен анықталды. Вай аймағында 14 орын болды, олардың 5-і Миной кезеңінің соңына жататын жер бетінен табылған заттарды (сынықтарды) қамтыды. Виллаға Vai 69 идентификаторы тағайындалды. Кейде оны монастырь жанында салынған тавернаның атымен Меточи Вай деп атады. Басқалары, Vai 161, 60, 29 және 28, су жинауға арналған бөгет жүйесі болған Vai 161 және дөңгелек жерлеу құрылысы Vai 28 болды, олар жеке тұрған ғимараттар еді. Бұл орындардың барлығы, вилладан басқа, Вайдың оңтүстігіндегі таулы аймақта орналасқан. Екі жағдайда Миной қабаты грек-рим қабаттарымен жабылған. 15 орынның қалған 9-ы толығымен грек-рим кезеңіне жатты, олардан бастапқы халықтар туралы мәліметтерді ескере отырып, Минойлықтар бұл аймақта сирек қоныстанған, ал гректер көбірек қоныстанған деген қорытынды жасауға болады. Бұл аралықта Қараңғы ғасырдың іздері болды. Ең үлкен орын – вилла – жаман тағдырға ұшырады. Топлау монастыры, ферманың, тавернаның және Вайдағы жылжымайтын мүліктің иесі, оны демалыс орны ретінде дамытуды қолдауға шешім қабылдады. Болашақта келген туристерді тасымалдайтын автобустарға арналған тұрақ салынуы тиіс еді. Мердігерлер бір бөлігін бұрғылағаннан кейін жұмысты тоқтатуға бұйрық алды. Алайда, абайсыз жұмыс істеушілер виллаға жақындап, оны 1950 жылғы жоспарларда сипатталғаннан өзгеше етіп өзгертті. Ұзындығы - және ені - , ұзындығы 320° бұрышпен бағытталған. Қабырғалар үшін қажетті аумақ , бірақ бұл үйдің аумағы емес. Ұзындығы шаршының қабырғасы болса, үйдің ең аз аумағы болар еді, бірақ ұзындығы оңтүстік жағында сыртқы қабырғамен аяқталмайды, сондықтан үй кеңірек болды. Сыртқы қабырға қалың, жергілікті тастан салынған, қалыңдығы - . Жоғары қабатты қолдау көрсеткен болуы мүмкін, бұл баспалдақ болуымен дәлелденеді. Оңтүстік-шығыс қанаттағы екі ішкі бөлме тұруға тым кішкентай болды: ені тек және . Олардың ішінде көтерілген жерде пандус құрайтын жасыл тақтадан жасалған едендер болды және бұл баспалдақтың астындағы кеңістікке құлаған сатылар ретінде түсіндірілді. Бүгін тіпті ішкі бөлмелерді де көру мүмкін емес, ал тақта жоғалды. Баспалдақ басқа қанатта орналасқандығы Палайкастродағы Миной үйлеріндегідей, қосымша баспалдақ болғанын көрсетеді. Бұл үйлердің жоғарғы қабаттары діни мақсаттар үшін пайдаланылған. Екі қабаттың ең аз аумағы (бірақ үй деңгейлі болуы мүмкін) шамамен 4000 шаршы фут болды, бұл Миной қоғамдық ғимаратына жеткіліксіз (ол өте үлкен болған), бірақ жалғыз отбасы үшін тым үлкен болды, сондықтан қазба жұмыстарын жүргізушілер бұл "жеке тұрғын үй", ықтимал, едәуір шаруаның вилласы деген қорытынды жасады. Табылған кезде қазба жұмыстарын жүргізушілер жақын маңдағы тығыз бұталы орманды байқады. Бұл ормандар бұзылғанға дейін үлкен пальма орманы болған. Дегенмен, вилланың жері аңғардың шетінде, тіпті Вай шаруашылығының алыс ата-бабасында болуы мүмкін. Үй жағалаудағы төбе аймағының шетінде, төбеде орналасқан.
Кейптің болашағы туралы дау
Топлау монастырының бизнесте және саясатта белсенді болу дәстүрі ұзаққа созылады. Олар жағалаудағы жерді бірте-бірте иеленіп, өзіне жұмыс істеу үшін бизнес ашуға асықпады. Жел диірмендерін салып, «Вай фермасы» деп аталатын шаруашылық құрды, жүзім және зәйтүн майын өндіруге арналған егістіктер мен құрылыстарды күтіп ұстады. Осылай жинаған қаражатты жергілікті тұрғындарға арналған тегін мектеп, жатақхана, асхана, мұражай және қажетті басқа да нысандарды салуға жұмсады. Соғыстан кейінгі жылдар өте келе, олардың бағыты негізінен күтім жасаудан бизнеске қарай өзгере бастады. Олар қоршаған орта мен мәдени ескерткіштерге зиян келтіретін, бірақ жоғары табыс әкелетін шешімдер қабылдауға кірісті, мысалы, егістік жерлерге айналдыру үшін Вай пальмалық орманының көп бөлігін жою. Бұл шешімдер жаңа буын ғалымдар мен жауапты үкімет өкілдерінің назарына түсті, олардың алғашқы реакциясы монастырлық жерді паркке айналдыру арқылы қорғау болды. Осы қорғаудан кейін, жердің кімге тиесілі екендігі және меншік иесінің оны заңмен сәйкес қалай пайдалануға құқылы екендігі туралы мәселе туындады. Монастырь бұл мәселені соңғы сынаққа алып келді, британдық құрылыс компаниясы «Minoan Group» компаниясына жерді жалға берді. Олар жағалаудың демалысқа арналған құндылығын пайдаланып, қонақүйлер, гольф алаңдары және басқа да демалыс нысандарын салуды жоспарлады. Олар Вай аймағынан бастады. Жергілікті биліктен қажетті лицензияларды алғаннан кейін, 2006 жылы жұмыс істей бастады, көптеген туристерді автобуспен тасымалдауға жоспарлаған тұрақ салу үшін Вай фермасының бір бөлігін бұзып тастады. Монастырь табыстың белгілі бір пайызын алатын болды. Критте және басқа жерлердегі адамдардың пікірлері екіге бөлінді. Кейбіреулер бос жатқан жерді демалыс және бизнес мақсатында пайдаланудың жақсы идея екенін айтты. Олардың артында танымал монастырь тұрды. Басқалары сирек кездесетін түрлерді, ерекше ландшафтты және көптеген археологиялық ескерткіштерді сақтап қалуды қалады. Олардың артында ғалымдар тұрды. Cavo Sidero дауына қатысты азаматтар жалпы наразылық білдіріп, сотқа шағым түсірді, бұл жоғары әкімшілік сотта аяқталды. 2008 жылы сот талапкерлердің жағында шешім шығарды, өйткені құрылысшылар экологиялық әсерді жеткілікті түрде зерттемегені анықталды. Жоба бойынша жұмыс тоқтатылды. Пайда табу үшін жарыстың алғашқы кезеңі ұтылып қалды, бірақ бәрі аяқталған жоқ. «Minoan Group» өз жоспарын өзгертті, су спортына басымдық беретін, «Itanos Gaia» деп аталатын кішірейтілген нұсқасын ұсынды. Қарсылық көрсетіп, археологтар Оливер Рекхэм мен Дженнифер Муди көптеген елдерден 11 000 қол жинап, ауылға төнген қауіп-қатерге байланысты кешірім сұрады. Қысқасы, петиция қабылданбады. 2016 жылдың 3 шілдесінде президент жарлығымен «Itanos Gaia» жобасына рұқсат берілді, содан кейін дереу жобаның Ласитидегі қоршаған орта мен өмір сүру сапасын нашарлатады деген негіздемемен оны күштен шығару туралы өтініш жасалды, сондай-ақ бірқатар техникалық себептерге байланысты жарлық заңсыз деп танылды. 2017 жылы Жоғарғы Сот бұл өтінішті қабылдамай, жарлықтың заңдылығын қолдады және өтініш берушілер Ласитиде тұратынын дәлелдемегені сияқты бірқатар техникалық мәселелерді көтерді. «Minoan Group» енді жұмысты жалғастыра алды. Үлкен қарызға батқан ол жаңа қаражатсыз жұмыс істей алмады. Соңғы уақытта (2022) ол жаңа инвесторларды іздестіруде. Егер ол оларды таба алмаса, жоба көпіршік сияқты жарылып, ірі қаржылық апатқа ұшырайды. Егер ол оларды таба алса, жағалауды сақтау жаңа кезеңге енбекші болады.