Кіріспе

Балаларға арналған және оларға бағытталған телебағдарламалар.

Балалар телесериалы (немесе балалар телешоулары) – балалар үшін арнайы жасалған телебағдарламалар. Олар көбінесе жоғары сезімтал немесе ересектерге арналған тақырыптардан алыс, жеңіл мазмұнмен сипатталады және әдетте балалар оянған таңертең және түстен кейін, сондай-ақ мектеп сабақтары басталар алдында және кейін эфирге шығарылады. Білім беру тақырыптары да жиі кездеседі, сонымен қатар, әлеуметтік қақтығыстар сияқты, проблемаларды шешу жолдарын үйрететін нақыл сөздер мен оқиғалар да көрсетіледі. Бұл бағдарламалардың мақсаты, пайда табудан басқа, балаларды көңілдіру немесе білім беру болып табылады, әрбір серия нақты жастағы балаларға бағытталған: кейбіреулері нәрестелер мен кішкентай балаларға, ал кейбіреулері 6-дан 11 жасқа дейінгі балаларға, ал тағы басқалары барлық балаларға арналған.

Тарих

Балалар теледидары теледидар өзінің пайда болуымен шамалас. Ұлыбританияда BBC-дің "Балаларға арналған" бағдарламасы алғаш рет 1946 жылы эфирге шықты және ағылшын тілді елдерде балаларға арналған алғашқы телебағдарлама деп саналады. Кейбір авторлар балалар теледидары радиодағы ұқсас бағдарламалардан туындады деген пікірді айтады. Мысалы, BBC-дің "Балалар сағаты" 1922 жылы радиохабары ретінде басталып, ал BBC School Radio 1924 жылы тікелей эфирге көшті. 1930 жылдардың басында АҚШ-та "Жетім қыз Энни" сияқты радиодағы оқиғалық сериалдар пайда бола бастады және балалардың түстен кейінгі радио тыңдауының маңызды бөлігіне айналды.

АҚШ-тағы және одан тыс стильдің дамуы

Алғашқы балалар шоуларына Кукла, Фран және Олли (1947), Хауди Дуди және Капитан Кенгуру кірді. 1952 жылдан 1965 жылға дейін «Диң-Донг мектебі» деген тағы бір шоу эфирге шықты. Оның авторы және жүргізушісі Фрэнсис Хорвич камера алдында отырып, үйдегі көрермендермен әңгімелесуді имитациялап, камера үшін негізгі дағдыларды көрсетті. Бұл практика қазіргі заманғы балалар хабарларын таратуда жеке жанр ретінде сақталып келеді, мысалы, Австралияның «Play School» бағдарламасы. Бір кезде «Винки Динк және сіз» деп аталатын бағдарлама көбірек өзара әрекеттесетін форматты ұсынды, көрермендерді теледидарларына мөлдір винил парағын жабыстырып, экранда болып жатқан оқиғаға сәйкес суреттер салуға шақырды. Бұл формат оның танымалдығына байланысты емес, бірнеше факторларға байланысты ұзаққа соқпады және қайталанбады: ата-аналары винил парағын сатып алмаған балалар теледидар экранына тікелей бояу қарындаштарымен сурет салып, қымбат жөндеуге себеп болуы мүмкін еді; сондай-ақ, сол дәуірдегі теледидар экранына қол жеткізу қашықтығында отырған балалар зиянды сәулеленуге ұшырауы мүмкін деген алаңдаушылық болды. Кейінірек және көбірек танымал болатын қазіргі заманғы балалар шоуларына «Сезам көшесі», «Электр компаниясы» және «Мистер Роджерс көршілері» жатады. 1990 жылдары «Барни және достары», «Блюдің іздері», «Губка Боб», «Үлкен көк үйдегі аю» және «Үлкен жайлы диван» сияқты балалар телесериалдары жарық көрді. 2020 жылдары балалар теледидар бағдарламаларының кең ауқымы бар. АҚШ-тан тыс елдердегі сәтті шоуларға «Play School», «Noggin the Nog», «Thunderbirds», Ұлыбританиядан шыққан «Mr. Men» және «Thomas & Friends», Франциядан «Le Manege Enchantè», Германиядан «The Singing Ringing Tree» және Жапониядан «Marine Boy» кіреді. Канадалық Nelvana студиясы балалар бағдарламаларын өндіруде ерекше жемісті. Nelvana өнімдерінің көп бөлігі бүкіл әлемде, әсіресе АҚШ-та таратылады, онда диалекттердің ұқсастығы дубляж немесе локализация қажеттілігін жояды.

Жарнаманың рөлі

АҚШ-та балалар теледидары көбінесе өнімдерді сату платформасы ретінде қолданылды және онда білім беру элементтері сирек кездесті (мысалы, танымал балалар бағдарламасы болған The Magic Clown негізінен Bonomo түрік таффисінің жарнамасы еді). Теледидардың алғашқы жылдарында балаларға жарнама жасау қиындық тудырды, себебі көптеген балалардың өздеріне жетерлік қаражаты болмады. Сондықтан балаларға арналған теледидар желілер үшін аса маңызды шара емес еді. Бұл практика АҚШ-та 1980 жылдарға дейін, Федералды байланыс комиссиясы эфирдегі теледидарда өнімдерді жарнамалауға тыйым салғаннан кейін де жалғасты. Бұл ережелер FCC-нің мазмұнға қатысты ережелерінен тыс қалған кабельдік телеарналарға қолданбады. "Хе-Мэн және Ғаламның мырзалары" сериалының табысының нәтижесінде 1980 жылдары ойыншықтары сатылатын кейіпкерлерді көрсететін телебағдарламалардың саны күрт өсті, бұл балалар бағдарламаларының жанкүйерлері үшін тауар өндірудің әлеуетті құнын көрсетті. Бұл практика 2020 жылдары телерадио хабарларын тарату секторының бизнес-моделіне берік орныққан. Рекламасыз балалар теледидары алғаш рет 1969 жылдың қараша айында PBS телеарнасында "Сезам көшесі" бағдарламасымен ұсынылды. Ол қазір "Сезам шеберханасы" (бұрынғы Балалар теледидары шеберханасы, CTW) деп аталатын ұйымда өндірілді.

Сенбі күні таңертеңгі мультфильмдер

АҚШ-та 1960 жылдардан 1980 жылдарға дейін сенбі күндері көбінесе мультфильмдер көрсетілетін. 1992 жылы NBC арнасында жасөспірімдерге арналған комедиялар және "Today" шоуының демалыс күнгі бағдарламасы алғаш рет мультфильм блогын ығыстырды. 2002 жылдың қыркүйегінен бастап арналар өз блогтары үшін кабельдік мультфильм арналарына немесе тәуелсіз бағдарлама дайындаушыларға жүгінді. 2014 жылдың 27 қыркүйегінде соңғы дәстүрлі сенбілік таңғы мультфильм блогы Vortexx аяқталды және келесі аптада The CW арнасында синдикатталған "Бір керемет таң" бағдарламасымен алмастырылды. Мектепке дейінгі жасқа арналған бағдарламалар көбінесе білім беруге бағытталған. Мұндай бағдарламалардың көпшілігі педагогтар мен бала психологтарымен консультациялар негізінде жасалады, мақсаты жасқа сай сабақтарды үйрету (1969 жылы дебют жасаған "Sesame Street" сериалы осы тәсілді алғаш рет қолданды). 1990 жылдардан бері танымалдылығы артып келе жатқан формат – "жартылай интерактивті" бағдарлама, онда бағдарламаның әрекеті тоқталып, төртінші қабырға бұзылып, жас көрерменге бағдарламада қойылған сұраққа немесе проблемаға жауап беру мүмкіндігі беріледі, содан кейін көрермен дұрыс жауап берсе, әрекет жалғасады. 6-11 жас аралығындағы көрермендерге арналған бағдарламалар көбінесе ойын-сауыққа бағытталған және комедиялық мультфильмдерден әрекетке толы сериалдарға дейін болуы мүмкін. Осы жас аралығын мақсат тұтқан балалар телесериалдарының көпшілігі анимациялық болып келеді (бірнеше ерекшеліктер бар, мысалы, Power Rangers франшизасы ең танымал). Әдетте, бағдарламалар "ұлдарға арналған" немесе "қыздарға арналған" болып бөлінеді. Жасөспірімдерге арналған бағдарламалар 12-17 жас аралығындағы көрермендерге бағытталған. Осы демографиялық топқа арналған тікелей эфирдегі сериалдар көбінесе драмалық және дамыған, оларға жасөспірімдерге арналған драмалар мен комедиялық сериалдар кіреді. Кейбір жағдайларда, олар кіші жастағы көрермендерге арналған бағдарламаларда рұқсат етілмейтін, одан да өткір мазмұнға, сөздерге немесе диалогқа ие болуы мүмкін. Бұл демографиялық топқа бағытталған білім беру бағдарламалары тарихи тұрғыдан сирек кездеседі, NASA TV арнасының білім беру блогынан басқа. Алайда, осы демографиялық топқа бағытталған кейбір бағдарламалар әлеуметтік мәселелерге қатысты белгілі бір білім беру құндылығына ие болды, мысалы, қазір тоқтатылған TNBC блогының комедиялық сериалдары, олар көбінесе жасөспірімдердің ішімдік ішуі немесе есірткі қолдануы сияқты мәселелерді көтерді.

Топтар саны аз

Бір журналистің айтуынша, жылдар бойы телеарналардың стандарттар мен тәжірибе бөлімдері, ата-аналық нұсқаулар және консервативтік топтардың науқандары "балалар анимациясын көбірек қамтуға бағытталған" күш-жігерді шектеді. Диснейдің бұрынғы басшысы Дэвид Левин "Cartoon Network, Disney Channel және осы сияқты арналарда көрсетілгендерге "көптеген консервативтік пікірлер" ықпал еткенін" айтты. Кейбіреулер 1990-шы жылдарда пайда болған кабельдік теледидар "көбірек өкілдікке мүмкіндік берді" десе де, әртүрлі деңгейдегі келісімдер сақталды. 2000-шы жылдарда GLAAD ұйымы балалар бағдарламаларындағы ЛГБТ өкілдігінің жетіспеушілігін бірнеше рет атап өтті. Екі жыл өткен соң, олар сол кезге дейін тіркелген ең көп ЛГБТҚ кейіпкерлерін тіркеді. 2017 жылы, GLAAD телеарналар мен прайм-таймдағы кейіпкерлердің санын мақтағанына қарамастан, кейбіреулер анимациялық теледидарда ЛГБТҚ+ кейіпкерлерінің сирек кездесетінін айтты. 2017 жылдан 2019 жылға дейін Insider "балалар анимациялық телешоуларындағы квир және гендерлік азшылық кейіпкерлерінің саны 200%-дан астамға өсті" деп хабарлады. 2021 жылғы қаңтардағы есебінде GLAAD DuckTales, The Owl House және Adventure Time: Distant Lands эпизодтарындағы ЛГБТҚ өкілдігін жоғары бағалады. Дегенмен, сала мамандарының кейбіреулері Insider-дің балалар анимациялық телешоуларындағы кейіпкерлер базасындағы ЛГБТҚ кейіпкерлерінің 90%-дан астамын "алғашқы эфирде көру үшін кабельдік, спутниктік, ағынды немесе интернет-абонаменті қажет" екенін мәлімдеді.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында балалар теледидарына арналған төрт ірі коммерциялық кабельдік арна бар. Үшеуі де өздерінің кітапханаларына негізделген, арнайы мақсаты бар екіншілік қызметтерді ұсынады, мысалы, нақты демографиялық топқа немесе олардың ауқымы мен демографиясына сәйкес келетін классикалық бағдарламаларға баса назар аударады; сондай-ақ, үшеуі де өз брендтерін Америка Құрама Штаттарының шегінен тыс жерлерде кеңінен франчайзингке берген. Nickelodeon – балаларға арналған алғашқы телеарна, ол 1979 жылы іске қосылды (дегенмен оның тарихы 1977 жылы QUBE арнасының C 3 каналын іске қосуына дейін жетеді); ол балаларға, жасөспірімдерге және үлкен жасөспірімдерге арналған түпнұсқа сериалдардан, анимациялық сериалдардан, тікелей эфирдегі комедиялық және әрекетке толы сериалдардан, сондай-ақ мектепке дейінгі балаларға арналған сериалдардан тұрады, сонымен қатар ересектер мен жасөспірімдер аудиториясын Nick at Nite арнасында көрсетілетін көбінесе тікелей эфирдегі комедиялық сериалдардың қайталама көрсетілімдерімен және шектеулі мөлшердегі түпнұсқа бағдарламалармен қызықтырады. Nickelodeon негізгі қызметтен бөлек төрт цифрлық кабельдік және спутниктік арнаны басқарады: Nick Jr. Channel, мектепке дейінгі балаларға арналған бағдарламаларға арналған арна; Nicktoons, ол негізінен (бірақ тек солай емес) анимациялық бағдарламаларды көрсетеді; NickMusic, 2016 жылға дейін «MTV Hits» деп аталған поп-музыкалық бейнелер арнасы; және TeenNick, тікелей эфирдегі бағдарламаларға арналған арна. Бұған қоса, Paramount Global компаниясының Pluto TV сервисіндегі Nickelodeon брендімен тегін цифрлық арналардың икемді саны бар. Paramount+ сервисіне жазылу арқылы Nickelodeon архивінің көп бөлігіне қол жеткізуге болады. Cartoon Network 1992 жылы іске қосылды және негізінен анимациялық бағдарламаларға арналған. Ол негізінен 6-12 жастағы балаларды қызықтырады, ал таңертеңгі Cartoonito 2-6 жастағы мектепке дейінгі және балабақшаға баратын балаларға арналған, ал түнгі Adult Swim блогы 18-34 жастағы үлкен жасөспірімдер мен жас ересектерге арналған. Cartoon Network бір цифрлық кабельдік арнаны басқарады: Boomerang, ол бас компаниясы Warner Bros. Discovery иеленген классикалық брендтерге арналған бағдарламаларға маманданған арна (әсіресе Hanna Barbera, MGM және Warner Bros. Animation), сонымен қатар кейбір импортталған бағдарламалар, Cartoon Network-тің түпнұсқа бағдарламаларының қайталама көрсетілімдері және тоқтатылған бағдарламалар көрсетіледі. Warner Bros. Discovery сонымен қатар Discovery Family (оның испан тіліндегі әріптесі Discovery Familia) арнасын басқарады, ол Warner Bros. Discovery мен Discovery Channel біріккен кезде Hasbro компаниясымен бірлескен кәсіпорны болып табылады және күндіз анимациялық бағдарламаларды, ал түнінде отбасылық бағытталған деректік бағдарламаларды (Discovery кітапханасының бағдарламаларын қоса алғанда) көрсетеді; сондай-ақ HBO Family арнасын, ол компанияның HBO премиум кабельдік топтамасына кіреді және таңертеңгі балалар бағдарламаларының блогын (Play Off) және күнінің қалған бөлігінде отбасылық фильмдерді ұсынады. Disney Channel 1983 жылы премиум арна ретінде іске қосылды; ол түпнұсқа телесериалдардан, кинотеатрларда көрсетілген және кабельдік арналар үшін түсірілген фильмдерден, сондай-ақ басқа үшінші тараптың бағдарламаларынан тұрады. Disney Channel бұрын ақылы теледидар қызметі ретінде жұмыс істеген, бастапқыда 1980 жылдары отбасыларға, кейін 1990 жылдары кішкентай балаларға, ал 2006-2017 жылдар аралығында 13-16 жастағы қыздарға бағдарланған бағдарламаларын сатты, содан кейін отбасыларға қайта оралды. Disney Channel негізгі қызметтен бөлек екі цифрлық арнаны басқарады: Disney Junior, ол 2011 жылы іске қосылды және негізінен мектепке дейінгі балаларға арналған анимациялық сериалдарды көрсетеді, және Disney XD, ол негізінен үлкен жастарға, әрекетке толы бағдарламаларға бағытталған. Disney мұрағаттық бағдарламалары үшін дәстүрлі теледидар арнасына ие емес, оны тарихи түрде шектеулі қолжетімділікпен «құпия сақтау орнында» сақтап келген; оның бағдарламаларының көп бөлігі Disney+ сервисі арқылы қол жетімді, ол сұраныс бойынша бейне қызметі болып табылады. Disney сонымен қатар Freeform арнасын басқарады, ол негізінен жасөспірімдерге/жас ересектерге арналған тікелей эфирдегі бағдарламаларды көрсетеді. Бұрынғы иелерінің кезеңінде отбасылық бағытталған форматтары мен балалар бағдарламалары болғанмен, олар кейін Disney Channel-ден келген жасөспірімдер драмалары сияқты сериалдардың пайдасына кезең-кезеңмен жойылды. Қазіргі уақыттағы талаптар бойынша, Америка Құрама Штаттарындағы барлық телеарналар аптасына кемінде үш сағат білім беру бағдарламаларын көрсетуі керек, форматына қарамастан. 2019 жылға дейін бұл ереже цифрлық субканалдарға да қолданылды; нәтижесінде, форматтары балалар бағдарламасына сәйкес келмейтін цифрлық мультикаст желілері, мысалы Live Well Network және TheCoolTV, FCC талаптарына сәйкес білім беру бағдарламаларын көрсетуге міндетті болды. (Цифрлық субканалдар ережесі 2019 жылдың шілдесінде жойылды; іс жүзінде олардың көпшілігі әлі де білім беру бағдарламаларын көрсетеді.) 2017 жылы KidsClick деп аталатын синдикация бойынша эфирге шыққан бағдарламалар блогы болды; ол балалар бағдарламаларын олардың білім беру мазмұнына қарамастан теледидарда көрсетуге жасалған мақсатты әрекет ретінде ерекшеленді, E/I ережесі күшке енгеннен бергі уақыттағы мұндай әрекеттердің біріншісі болды. Цифрлық теледидарға көшу балалар бағдарламаларын тәулік бойы көрсететін толық субканалдардың пайда болуына мүмкіндік берді; мысалдарға BabyFirst, PBS Kids, Smile және Universal Kids кіреді. Елдегі жалғыз ұлттық тұтынушыларға арналған теледидар сервисі NASA TV сонымен қатар мектептерде пайдалану үшін кестесінде білім беру бағдарламаларын қамтиды.

Канада

Канададағы ағылшын тіліндегі балаларға арналған арналар негізінен Corus Entertainment және WildBrain компанияларына тиесілі. Corus YTV және Treehouse, сондай-ақ Cartoon Network, Disney Channel, Disney Junior, Disney XD және Nickelodeon брендтерінің жергілікті нұсқаларын басқарады. WildBrain Family Channel, сонымен қатар WildBrainTV және Family Jr. қызметтерін басқарады. Оның көп бөлігі Британдық Колумбияның мемлекеттік хабар таратушысы Knowledge Network иелігінде және басқарылады. Француз тілінде Corus Télétoon және La chaîne Disney, WildBrain Télémagino (Family Jr. француз тіліндегі нұсқасы) телеарналарын, TVA Group мектепке дейінгі жасқа арналған Yoopa, Bell Media жасөспірімдерге арналған Vrak телеарналарын басқарады. Өзінің көпшілік үлесіне ие Telelatino еншілес компаниясы арқылы Corus сонымен қатар испан және итальян тілдерінде екі балалар мен отбасыға бағытталған желіні, тиісінше TeleNiños және Telebimbi желілерін басқарады. Телевизиялық және спутниктік эфир арқылы кабельдік операторларға таратылатын балалар телевизиялық контент елдің мемлекеттік және провинциялық білім беру арналарына беріледі, оның ішінде CBC Television және Ici Radio Canada Télé, сондай-ақ City Saskatchewan, CTV Two Alberta (бұрынғы Access), Knowledge Network, Télé Québec, TFO және TVOntario (TVOKids) телеарналары. Канада мен АҚШ арасындағы мәдени ұқсастықтар мен Канада үкіметінен алатын кино түсіруге арналған кредиттер мен субсидиялардың арқасында көптеген анимациялық балалар сериялары Канадада АҚШ-қа экспорттау мақсатымен жасалды. Мұндай бағдарламалардың соңғы титрлерінде Канада үкіметінің айқын логотипі орналасқан.

Ұлыбритания

BBC және ITV plc екі компания да сандық эфирлік телеарнада балаларға бағытталған телеарналарды іске асырады: BBC CBBC және мектепке дейінгі жасқа арналған CBeebies арналарын, ал ITV CITV және мектепке дейінгі жасқа арналған LittleBe арналарын ITVBe бағдарламалық блогы ретінде ұсынады. Екі арна да тиісінше BBC One, BBC Two және ITV сияқты бас арналарындағы балалар бағдарламаларынан бөлініп шықты. BBC және ITV негізгі арналарында балалар бағдарламаларын тоқтатып, арнайы арналарға көбірек назар аударды; 2012 жылы «Сапаға бірінші кезекте» жобасы аясында BBC, цифрлық эфирлік теледидарға көшуді аяқтағаннан кейін, CBBC бағдарламаларын BBC One арнасында көрсетуді тоқтататынын хабарлады, себебі CBBC арнасындағы көрсетілімдермен салыстырғанда көрермендердің саны аз болды. Channel 5 телеарнасы да «Milkshake!» деп аталатын мектепке дейінгі жасқа арналған бағдарламалар блогын көрсетеді, ал оның иесі Paramount Networks International Nickelodeon және оның серік желілері Nicktoons және Nick Jr. нұсқаларын да басқарады. Narrative Capital Pop және Tiny Pop брендтерімен бірнеше балалар арналарын иеленеді. Cartoon Network-тің британдық нұсқалары және оның серік арналары Boomerang және Cartoonito да елде жұмыс істейді, алғашқы іске қосылғаннан кейін шамамен 25 жыл өткен.

Ирландия

Ирландияда арнайы балалар телеарнасы – RTÉjr бар. 1998 жылдан бері RTÉ2 әр апта күні сағат 07:00-ден 17:30-ға дейін балалар бағдарламаларын көрсетеді, бастапқыда "The Den" деп аталған бұл арна 2010 жылы TRTÉ және RTÉjr деп өзгертілді. Ирланд тіліндегі TG4 арнасы күні бойы Cúla 4 Na nÓg және Cúla 4 балалар бағдарламаларының екі бөлімін ұсынады. Коммерциялық телеарна TV3 1998-1999 жылдары Gimme 3 деп аталатын балалар бағдарламасын көрсетті. Кейін "3Kids" деп аталатын жаңа бағдарлама эфирге шықты.

Австралия

Австралиядағы балалар арналары: ABC Me, ABC Kids және оның тармағы CBeebies, Nickelodeon және оның тармағы Nick Jr., сондай-ақ Cartoon Network және оның тармағы Boomerang.

Исландия

Ең танымал балалар телебағдарламаларының бірі – Исландиядан шыққан LazyTown телесериалын Магнус Шевинг, Еуропа чемпионы және Lazytown Entertainment компаниясының бас директоры жасаған. Бұл бағдарлама 180-нен астам елде көрсетілді, 32-ден астам тілге аударлды және барлық уақыттағы ең қымбат балалар телешоуы болып табылады.

Үндістан

1995 жылы Cartoon Network Үндістанда іске қосылған алғашқы балалар арнасы болды. Содан кейін Disney Channel және Nickelodeon арналары келді. Hungama TV (2004) – жергілікті мазмұны бар алғашқы балалар арнасы. Pogo және BabyTV 2006 жылы пайда болды. 2018 жылға дейін Үндістанда 23 арна эфирде болды.

Румыния

Nickelodeon – 1998 жылғы желтоқсанда Румынияда іске қосылған алғашқы балалар арнасы. Содан кейін, 2001 жылғы Балалар күнінде іске қосылған Minimax, жергілікті өндірістегі контентті эфирге шығарған алғашқы румыниялық балалар арнасы болды. Осыдан бері BabyTV және Disney Channel сияқты арналар да пайда болды.

Түркия

Түркияда Cartoon Network, TRT Çocuk, MinikaÇOCUK, Minika GO және Zarok TV балалар арналары бар.