Кіріспе
Солтүстік күрд диалектісі. Азшылық = Солтүстік күрд деп те аталады, күрд тілдерінің ең солтүстігіндегі тілі. Негізінен Түркияның оңтүстік-шығысында, Иранның солтүстік-батысында және солтүстік-шығысында, Ирактың солтүстігінде, Сирияның солтүстігінде, Кавказ және Хорасан аймақтарында сөйленеді. Бұл күрд тілінің ең көп тараған түрі. Құрманжи күрд тілінің ең ерте мәтіндік жазбалары шамамен 16 ғасырға дейін жетеді, және Эхмеде Хани (1650–1707) сияқты көптеген белгілі күрд ақындары осы тілде шығармалар жазған. Олардың қасиетті кітабы – Мишефа Реш, барлық дұғалары да осы тілде жазылып, айтылады. Ethnologue мәліметінше, Түркияға көшіп келгендер арасында кең қолданысқа ие болғанына қарамастан, Түркияда құрманжи тілінің қолданылуы төмендеп келеді және тілдің сөйлейтін адамдарды жоғалтуына байланысты қауіп төніп тұр.
| minority = also termed Northern Kurdish, is the northernmost of the Kurdish languages, spoken predominantly in southeast Turkey, northwest and northeast Iran, northern Iraq, northern Syria and the Caucasus and Khorasan regions. It is the most widely spoken form of Kurdish. The earliest textual record of Kurmanji Kurdish dates back to approximately the 16th century and many prominent Kurdish poets like Ehmedê Xanî (1650–1707) wrote in this language. Their sacred book Mishefa Reş and all prayers are written and spoken in Kurmanji. Ethnologue reports that the use of Kurmanji is declining in Turkey even when the language is used as a language of wider communication (LWC) by immigrants to Turkey, and that the language is threatened because it is losing speakers.
Ездики және езидтер саясаты
Кейбір езидтердің арасында өздерін күрдтерден ажырату мақсатында курманжи тілі үшін "Ezdîkî" атауы қолданылады. "Ezdîkî" тілі курманжи тілінен ешқандай айырмасы жоқ, бірақ кейбір адамдар оның жеке тіл екенін дәлелдеуге тырысады, тіпті оның семит тілдері тобына жататынын айтады. Бұл ғылыми деректерге негізделмеген және ғылыми консенсусқа ие емес деп сынға алынды. 2002 жылдың 25 қаңтарында Армения өңірлік немесе азшылық тілдері жөніндегі Еуропалық хартаны ратификациялап, күрд тілін мемлекеттік қорғауға алды. Дегенмен, Армениядағы езид қауымының бөлінуі және қауымның бір бөлігінен болған қатты сыннан кейін, билік хартаны ратификациялау кезінде "күрд" және "езид" тілдерін екі жеке тіл ретінде көрсетуді жөн көрді. Осының нәтижесінде, кейбір зерттеушілер Армениядағы азшылық тілдері мәселесін зерттегенде "Êzdîkî" терминін қолдана бастады, себебі Армениядағы күрд тілінде сөйлейтіндердің көп бөлігі езидтер. Бұл қадамға байланысты, армян университеттері курманжи және "Êzdîkî" тілдерін екі түрлі диалект ретінде қарастыра отырып, тіл курстарын ұсынады.
Курманджи және басқа топтар
Осман империясының соңында Тур Абдиндегі ассириялықтар дәстүрлі туройо тілінен курманжи немесе араб тіліне көшті. Курд тілінде сөйлейтін армяндар да кездеседі, және Армян геноцидінен бұрын Бешири және Сильван аймақтарында 110-ға жуық курманжи тілінде сөйлейтін армян ауылы болған. Түрік Курдистанына қоныс аударған болгар, шешен және черкес халқы да курманжи тілінде сөйлейді.