Кіріспе
Күрд қарулы ұйымы
Күрд жұмысшы партиясы немесе ПКК – күрд содыр саяси ұйымы және қарулы партизандық қозғалысы. Тарихи тұрғыдан Күрдістан аймағында әрекет еткен, бірақ қазір негізінен Түркияның оңтүстік-шығысындағы және Солтүстік Ирактағы күрдтер көпшілік тұратын аймақтарда орналасқан. 1984 жылдан бері ПКК күрд-түрік қақтығысында асимметриялық соғысқа қатысып келеді (1993 және 2013–2015 жылдар аралығында бірнеше рет атысты тоқтату болған). ПКК бастапқыда тәуелсіз күрд мемлекетін құруды көздегенмен, 1990 жылдары оның мақсаттары Түркиядағы күрдтердің автономиясын және саяси, мәдени құқықтарын арттыруға өзгерді. Еуропалық Одақ және басқа бірнеше елде ПКК террористік ұйым деп танылған, алайда бұл мәселе кейбір сарапшылар мен ұйымдар арасында дау тудырады, олар ПКК енді ұйымдасқан террористік қызметпен айналыспайды немесе жүйелі түрде бейбіт тұрғындарды нысанаға алмайды деп санайды. Бірақ 2016 жылдан кейін ПКК террористік әрекеттерін қайта бастағаннан кейін бұл көзқарас қайтадан даулы болды. Түркия күрд тілінде білім беруді талап етуді ПКК-ның террористік қызметін қолдау деп жиі сипаттайды. 2008 және 2018 жылдары Еуропалық Одақтың Әділет Сарайы ПКК-ның тиісті процеске сәйкессіз террористік ұйым деп жарияланғанын растады. ПКК идеологиясы бастапқыда күрд ұлтшылдығымен революциялық социализм мен марксизм-ленинизмді біріктіріп, тәуелсіз Күрдістан құруды көздеген. ПКК Түркиядағы күрдтерге жасалған қысымға наразылық ретінде құрылды, күрд азшылығының тілдік, мәдени және саяси құқықтарын орнатуға бағытталған. 1980 жылғы әскери төңкерістен кейін күрд тіліне ресми түрде қоғамдық және жеке өмірде тыйым салынды. Күрд тілінде сөйлеген, жазған немесе ән салған көптеген адамдар тұтқындалды және түрмеге қамалды. Түркия үкіметі күрдтердің бар екенін мойындамады, ал ПКК түріктерді өздері күрд екеніне сендіруге тырысқан деп көрсетілді. ПКК 1979 жылдан бері түрік қауіпсіздік күштерімен қарулы қақтығыстарға қатысып келеді, бірақ толыққанды көтеріліс 1984 жылдың 15 тамызында ПКК күрдтердің көтерілісін жариялаған кезде басталды. Қақтығыс басталғаннан бері 40 мыңнан астам адам қаза тапты, олардың көпшілігі күрд азаматтары. 1999 жылы ПКК басшысы Абдулла Өжалан тұтқындалды және түрмеге жабылды. 2007 жылдың мамыр айында ПКК-ның бұрынғы және қазіргі мүшелері Түрік, Ирак, Иран және Сирия Күрдістанындағы күрд ұйымдарының шатыр ұйымы – Күрдістан қауымдастықтарының одағын (ККК) құрды. 2013 жылы ПКК атысты тоқтату туралы жариялады және түрік мемлекетімен бейбітшілік процесінің бөлігі ретінде өзінің жауынгерлерін Ирак Күрдістанына баяу шығара бастады. Атысты тоқтату келісімі 2015 жылдың шілдесінде бұзылды. ПКК де, түрік мемлекеті де террористік тактика қолданды және бейбіт тұрғындарды нысанаға алды деген айыптар бар. ПКК қала орталықтарын бомбалады және балаларды жауынгерлікке тартты, ал Түркия мыңдаған күрд ауылдарын қиратты, өрттеді және күрд азаматтарын қырғынға ұшыратты, ПКК жауынгерлерін тамырмен жоюға тырысты.
Өмірбаян
1971 жылғы әскери төңкерістің нәтижесінде революциялық солшылдардың көптеген өкілдері қоғамдық өмірден шеттетілді, Түркия Халық Азаттық Армиясы (THKO) немесе Түркия Коммунистік Партиясы/Марксистік-Лениндік (TKP ML) сияқты ұйымдар қысымға алынып, тыйым салынды. Содан кейін Оджалан төңірегіндегі топ түрік солшылынан бөлініп, Түркияның Курдистанды отарлауы мәселесіне қатысты кең ауқымды талқылаулар жүргізді. 1980 жылғы әскери төңкерістен кейін күрд тіліне ресми түрде қоғамдық және жеке өмірде тыйым салынды. Түрік үкіметі күрдтердің түрік халқынан бөлек екенін жоққа шығару үшін 1991 жылға дейін оларды "Тау түркілері" деп атады. Бұл жағдайға наразылық білдіре отырып, Түркиядағы күрдтердің тілдік, мәдени және саяси құқықтарын қамтамасыз ету мақсатында ПКК құрылды. 7 адамнан тұратын орталық комитет сайланды, оның төрағасы Абдулла Оджалан болды. Басқа мүшелері: Шахин Дөнмез, Мазлум Доған, Баки Карер, Мехмет Хайри Дурмуш [ku], Мехмет Карасунгюр [tr], Джемил Байык. Олар Курдистанды отарланған аймақ деп қарастырды. ПКК бастапқыда өзінің бар екенін жасырып, тек Әділет партиясы саяхатшысы Мехмет Челал Буджакқа жасалған қастандық әрекеті кезінде ғана өзін жария етті. 1980 жылдары қозғалысқа басқа этникалық топтар, соның ішінде радикалды солшыл көзқарастарды ұстанатын түріктер де кірді. 1995 жылы ПКК тәуелсіздік туралы талаптарын түрік мемлекеті ішінде тең құқықтар мен күрд автономиясын талап етуге өзгертті, бірақ 1999-2004 және 2013-2015 жылдардағы атысты тоқтату кезеңдерін қоспағанда, түрік мемлекетіне қарсы әскери шабуылдарын тоқтатқан жоқ. 1995 жылы Оджалан: "Біз ешқандай жағдайда жеке мемлекет құруды талап етпейміз. Біз ашық түрде халықтың экономикалық, мәдени, әлеуметтік және саяси құқықтарының кепілдігін қамтамасыз ететін мемлекеттік үлгіні талап етеміз" деді. 90-шы жылдардың ортасындағы бұл өзгеріс тәуелсіздікке шақырудан автономиялық республикаға қарай жасалған қадам ретінде түсіндірілсе де, кейбір ғалымдар ПКК әлі де тәуелсіздікті түпкі мақсат ретінде сақтайды, бірақ мемлекет құрудың орнына қоғам құру арқылы деп санайды. 2016 жылдың наурызында ПКК "Халықтардың Біріккен Революциялық Қозғалысы" арқылы Режеп Тайyip Ердоғанның түрік үкіметін құлатуға уәде берді. Ұйым тұтқындалған көшбасшысының жаңа демократиялық конфедералистік көзқарастарын қабылдады, олардың мақсаты Біріккен Ұлттар Ұйымын, капитализмді және ұлттық мемлекетті демократиялық конфедерализммен алмастыру. Бұл жүйе халық сайлаған әкімшілік кеңестер жүйесі ретінде сипатталады, ол жергілікті қоғамдастықтарға өздерінің активтерін автономды түрде басқаруға мүмкіндік береді және конфедеративтік кеңестер желісі арқылы басқа қоғамдастықтармен байланысады. Оджаланның ізбасарлары мен ПКК мүшелері оның құрметті атымен, оның қозғалысы Апокулук (Аполизм) аясында Апоку (Апоитес) деп аталады. "Bijî Serok Apo" (Апо басшысы ұзақ өмір сүрсін) деген ұран оның жақтастары тарапынан жиі айтылады.
Around 1995, the PKK ostensibly changed its aim from independence to a demand for equal rights and Kurdish autonomy within the Turkish state, though all the while hardly suspending their military attacks on the Turkish state except for ceasefires in 1999–2004 and 2013–2015. In 1995, Öcalan said: "We are not insisting on a separate state under any condition. What we are calling for very openly is a state model where a people's basic economic, cultural, social, and political rights are guaranteed". Whilst this shift in the mid nineties has been interpreted as one from a call for independence to an autonomous republic, some scholars have concluded that the PKK still maintains independence as the ultimate goal, but through society building rather than state building. The PKK has in March 2016 also vowed to overthrow the Turkish government of Recep Tayyip Erdoğan, through the 'Peoples' United Revolutionary Movement'. The organization has adapted the new democratic confederalist views of its arrested leader, which aim to replace the United Nations, capitalism and nation state with the democratic confederalism which is described as a system of popularly elected administrative councils, allowing local communities to exercise autonomous control over their assets while linking to other communities via a network of confederal councils. Followers of Öcalan and members of the PKK are known, after his honorary name, as Apocu (Apo ites) under his movement, Apoculuk (Apoism). The slogan Bijî Serok Apo, which translates into Long Live leader Apo, is often chanted by his sympathizers.
Дін
ПКК басшылығында белгілі исламист немесе дін ұстанатын мүшелер жоқ, бірақ ол діни ұйымдар құруға қолдау көрсетті. Сонымен қатар, жұма намазын түрік тілі емес, күрд тілінде оқуды қолдады. Окаланның алғашқы жазбалары исламға жағымсыз болған, бірақ кейінгі еңбектерінде, әсіресе Мұхаммедтің қалыптасқан жүйеге қарсы революциялық қызметі және исламның күрдтер мен түріктердің арасындағы келісімге қосқан үлесі туралы көзқарасы жақсарды. ПКК Германиядағы мешіттерде діншіл мұсылман күрдтерін өз қатарына тарту үшін іс-әрекет етеді деп айыпталды. Окалан зороастризмге құрметпен қарады және оны күрдтердің алғашқы діні деп есептеді.
Ұйым
ПКК Ирак, Иран, Сирия, Ресей және Батыс Еуропа елдерінде бірнеше көрнекті өкілдерге ие болса да, Абдулла Өжалан ұйымның сөзсіз басшысы болып қала берді. Бүгінде өмір бойына түрмеге кесілгенімен, Өжалан әлі де ұйымның құрметті басшысы және беделді тұлғасы саналады. Мұрат Қараайлан 1999 жылдан 2013 жылға дейін ұйымды басқарды. 2013 жылы Джемиль Байық пен Бесе Хозат бірінші рет бірлескен басшылыққа келді. Джемиль Байық ұйым құрылғаннан бері негізгі басшыларының бірі болды. Ұйым Сириялық күрд Фемхан Хусейннің «Доктор Бахоз» атты әскери лақап атын қозғалыстың әскери операцияларына жауапты етіп тағайындады, бұл Күрдістанның барлық аймандарынан келген күрдтер арасындағы ұзақ жылдарға созылған ынтымақты көрсетеді.
Саяси және халықтық қанаты
1985 жылы Күрдстанның Ұлттық Азаттық Фронты (ERNK) PKK тарапынан партияның үгіт-насихат жұмысын жүргізу және күрд халқының әртүрлі топтарындағы – шаруалар, жұмысшылар, жастар мен әйелдер – PKK ұйымдарының бас ұйымы ретінде құрылды. Абдулла Өжалан тұтқындалғаннан кейін 1999 жылы таратылды.
Мәдениет саласы
1983 жылы Германияда «Кома Берксведан» музыкалық тобының жетекшілігімен суретшілер қауымдастығы (ку) құрылды. Оның қызметі Францияда, Германияда және Нидерландыдағы күрд мәдени орталықтарына тарады. 1994 жылы «Хунэрком» «Күрд мәдениет және өнер академиясы» деп қайта аталды. «Кома Берксведан» әндері, көбінесе ПКК қарсылығы туралы болғандықтан, Түркияда тыйым салынды және олар шекара арқылы жасырын түрде тасымалданды.
Қарулы қанат
ПКК-ның қарулы қанаты бар, ол бастапқыда 1984 жылы Құрдистан Азаттық бригадалары (ҚАБ) ретінде құрылған, 1986 жылы Құрдистан Халықтық Азаттық Армиясы (ҚХАА) деп қайта аталған, және 1999 жылы тағы да Халықтық Қорғаныс Күштері (ХҚК) деп аталған.
Әйелдер қарулы қанаты
"Жұлдыздың еркін әйелдер бірлігі" (YJA STAR) 2004 жылы әйелдердің азаттығын басты назарға алып, ПКК-ның әйелдер қарулы күштері ретінде құрылды.
Жастар қанаты
Азаматтық қорғау жасақтары (АҚЖ) – Құрметті революциялық жастар қозғалысының (ҚРЖҚ) – PKK-ның жастар қанатының мұрагері. 2016 жылдың ақпан айында ANF жаңалықтар агенттігі АҚЖ-ның әйелдер бөлімшесі – АҚЖ Жіннің құрылғанын хабарлады.
Оқу лагерлері
1982 жылы Түркияда, Иракта, Сирияда, Иранда және Сирия үкіметінің қолдауымен Бекаа аңғарында алғашқы оқу лагерлері құрылды. 1986 жылдың қазан айында өткен үшінші партиялық съезде ПКК Бекаа аңғарында Махсум Коркмаз академиясын құрды. Түркия Сирияға академияны жабу үшін қысым көрсеткеннен кейін, 1992 жылы академия Дамаскіге көшірілді. Иран-Ирак соғысы мен күрдтік азаматтық соғыстан кейін ПКК 1998 жылы барлық лагерьлерін Солтүстік Иракқа көшірді. Сирия Оджаланды қуғаннан кейін және аймақтағы барлық лагерьлерді жапқаннан кейін, ПКК Бекаа аңғарынан Қандил тауларына толықтай көшірілді. Ұйым Қандил тауларындағы лагерьлерді саяси қызметі үшін де пайдаланады. 2004 жылы Бельгияда тағы бір саяси оқу лагері болғандығы хабарланды, бұл ұйымның саяси және идеологиялық оқу үшін Еуропада лагерьлерді пайдаланғанын көрсетеді.
Саяси өкілдік
ПКК түрік үкіметінің саясатына қарсы жиі ұйымдастырылған наразылықтар мен демонстрациялардың қолдауына ие бола алды. ПКК Түркияда басқа радикалды исламист күрд және түрік ұйымдарымен аумақтық бақталастық үшін де күресті. Түрік газеттері ПКК-ның түрмедегі күштерін халық арасында беделді болу үшін тиімді пайдаланғанын хабарлады, бірақ ПКК мұны жоққа шығарды.
Саяси тұсаукесер
Ұйымның 1990-жылдардың басынан бері Түркияның Ұлы Ұлттық Ассамблеясында қолдаушы партиялары болды. Партиялар мен PKK арасындағы тікелей байланыстар бірнеше рет түрік саясатында, сондай-ақ түрік және еуропалық соттарда талқыланды. Сондай-ақ, HDP, кейін DEM партиялары PKK-ға симпатия танытып отыр деп сынға ұшырады, себебі олар оны террористік ұйым деп мойындаудан бас тартты. Түркияда құрылған саяси ұйымдарға сепаратизмді насихаттауға немесе қолдауға тыйым салынған. Осы сылтаумен күрд құқықтарын қолдаған бірнеше саяси партияларға тыйым салынды. Конституциялық сот HEP/DEP/HADEP пен PKK арасында тікелей байланыс бар екенін мәлімдеді. 2007 жылы DTP-ге қарсы Конституциялық сотта жабылу ісі қозғалды, нәтижесінде 2009 жылдың 11 желтоқсанында партия жабылды. 2021 жылы HDP-ге қарсы да жабылу ісі басталды, оның аясында HDP PKK-мен байланыста деп айыпталды. Түркия күрд саяси партияларын жабу үшін PKK-ны құрал ретінде пайдаланғаны туралы хабарлар тарады. DTP жетекшілері демократиялық құрылымда біртұтас Түркияны қолдайтындарын мәлімдеді. 2007 жылдың мамырында DTP төрағасы Айсель Туғлук осы саясатты қолдаған мақаласын "Радикал" газетінде жариялады. Көптеген депутаттар мен сайланған өкілдер күрд тілінде сөйлегені, күрд түстерін таққандары немесе басқаша "сепаратизмді насихаттады" деген айыппен түрмеге қамалды, олардың ең танымал өкілі – Лейла Зана. Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот Түркияны күрд жазушыларын, журналистерін және саясаткерлерін тұтқындағаны және өлім жазасына кескені үшін бірнеше рет айыптады. 1990-2006 жылдар аралығында Түркия 567 іс бойынша 33 миллион еуро өтемақы төлеуге міндеттелді. Істердің көп бөлігі Анатолияның оңтүстік-шығысында болған оқиғалармен байланысты болды. Иракта "Тевгера Азад" саяси партиясы PKK-мен жақын байланыста екені айтылады.
Түрік құпия қызметімен байланысты деп хабарланған
Түркиядағы даулы Эргенекон соттары барысында, Күрдістан жұмысшы партиясының (ПКК) түрік барлау қызметінің кейбір элементтерімен байланысы бар деген шағымдар айтылды. Үкіметтегі Әділет және даму партиясының (АК партиясы) мүшесі, жазушы Шамил Таяр, Оджаланның 1972 жылы Ұлттық барлау ұйымының (Millî İstihbarat Teşkilatı, MİT) бастамасымен үш айлық қамаудан кейін босатылғанын, ал 1979 жылы Сирияға қашуына MİT-тің қызметкерлері көмектескенін мәлімдеді. Оджалан MİT-тің ПКК-ға берген ақшаны пайдаланғанын мойындады, бұл ақша оны бақылау мақсатында берілгенін айтты. Полицияның арнайы күштерінің бұрынғы қызметкері Айхан Чаркин мемлекеттің құпия "Эргенекон" желісі арқылы ПКК, Дев Сол және түрік "Хезболласы" сияқты радикалды топтармен соғыстан пайда табу үшін тым біріккенін айтты. "Бірінші қадам" деген атпен танысқан құпия куәгердің сөзіне сүйенсек, JITEM-нің бұрынғы басшысы генерал Левент Ерсоз ПКК командирі Джемиль Байікпен үнемі байланыста болған.
Түркиядағы мәртебесі
Түркияда ПКК-ны қолдау деп қарастырылатын кез келген нәрсе жұртшылыққа көрсетуге жарамсыз деп есептеледі. Түркия күрд тілінде білім беруді немесе күрд тілін оқытуды талап етуді ПКК-ның террористік әрекеттерін қолдау деп санайды. 2020 жылдың қараша айында Стамбулдағы балалар ойын алаңы, муниципалитет оның дизайны ПКК символына тым ұқсас деп шешкен соң, бұзылды. Бейбітшілік және Демократия партиясы (БДП) немесе ХДП сияқты күрдтік саясатшылар ПКК-ны қолдады деген айыппен жиі сотталып, түрме жазасына кесілді. 2019 жылы саяси тұтқын Селахаттин Демирташ жазған «Девран» кітабының болуы террористік ұйымға қатыстығының дәлелі ретінде қарастырылды, себебі айыптау органдарының пікірінше, онда ПКК-ның қатысуымен болған оқиғалар сипатталған.
Германиядағы мәртебесі
ПКК Германиядағы диаспорадан, оның мәдени бөлімшесі Хунэркомның базасынан күшті қолдау алды. ПКК жақтастары Германиядағы түрік мекемелеріне бірнеше толқын шабуылдар жасағаннан кейін бұл болды. 1993 жылдың қараша айында Германияның Ішкі істер министрі Манфред Кантер ПКК-ның қызметін тыйым салды. 1996 жылы Дамаскте Германияның Христиан-демократиялық одағының (ХДС) депутаты Генрих Луммер мен Абдулла Өжаланның кездесуінде Өжалан Луммерге Германиядағы қызметі үшін бейбіт шешім табудың ПКК-ның мақсаты екенін мәлімдеді. ПКК сондай-ақ Германияда оны террористік ұйым ретінде емес, заңды құрылым ретінде тануды талап етті, бірақ Германия бұл талапқа келіспеді. Германияда Курдистан студенттер қауымдастығы (YXK), Месопотамия баспасы және "Мир" мультимедиалық музыка лейблі сияқты бірнеше күрдтік ұйымдар ПКК-ға жақын деп есептелді. Ішкі істер министрі Хорст Зеехофер оларды ПКК-ның алдыңғы шебі ретінде әрекет етуде деп айыптап, соңғы екеуін жапты. Ішкі істер министрі Вольфганг Шойбле күрдтік спутниктік телеарна Roj TV-ді ПКК филиалы деп айыптады және ол 2008 жылы Германиядағы қызметін тоқтатуға мәжбүр болды. 2016 жылы Die Linke партиясы және оның төрағасы Бернд Риксингер ПКК-ға тыйымды алып тастауға саяси қолдау көрсетті.
Тактикасы
Ұйым үкіметтік күштерге қарсы зорлық шараларын қолдануын "күрдтерді қорғау қажеттілігімен" қатар, күрд мәдениетінің (соның ішінде 1983 жылғы Түрік тілі заңына тыйым салу) және аймақтың басқа да үкіметтері жүзеге асырған мәдени құқықтарының жаппай басып-жануы деп сипаттады. Топтың қызмет ететін аймақтары көбінесе таулы ауылдық және тығыз орналасқан қалалық жерлерді қамтиды. Таулы жерлер ПКК мүшелеріне үңгірлер желісінде жасырынуға қолайлы жағдай жасайды. 1995 жылы ПКК 1949 жылғы Женева конвенциясын және оның 1977 жылғы толықтыруларын сақтайтынын мәлімдеді. ПКК Түркиядағы ұрыс аймағын бірнеше аймаққа бөледі, олардың әрқайсысы Түркия провинцияларын қамтиды және әрқайсысын жеке командир басқарады. Әр провинция өз кезегінде бірнеше кіші аймақтарға бөлінеді, онда 100-ден 170-ге дейінгі жауынгерлік батальондар орналасқан. Өзін-өзі өлтірушілерді пайдалану және балаларды әскерге алу да жүзеге асырылады. TEPAV талдау орталығының мәліметінше, 2001-2011 жылдар аралығында қаза тапқан 1362 ПКК жауынгері туралы мәліметтерге сүйенген зерттеуде, жауынгерлердің 42%-ы 18 жасқа дейін, ал шамамен 9%-ы 15 жасқа дейін қабылдалғандығы анықталды. 2013 жылы ПКК 16 жасқа дейінгі балаларды әскерге алуға тыйым салып, 16-18 жастағыларды қақтығыстардан аулақ ұстауға уәде берді. Human Rights Watch 2013 жылдан бері HPG (ПКК-нің қарулы қанаты) және YBŞ қатарына балаларды тартқан 29 деректі тіркеді. Кейбір балалар 15 жасқа толмаған кезде әскерге алынды, бұл халықаралық құқық бойынша соғыс қылмысы болып есептеледі. 1989 жылы ПКК-нің қарулы қанаты "Міндетті әскери қызмет туралы заң" деп аталатын заң қабылдағанмен, 1990-шы жылдардың басынан бері ПКК қатарына қосылғысы келетін көптеген еріктілерді оқытуда қиындықтар туындағандықтан, әскери жинауды бірнеше рет уақытша тоқтатуға мәжбүр болды. 2020 жылы жауынгерлердің 40%-ы әйелдерді құрады. Түркияның көптеген ауылдық аймақтарында ерлер басымды тайпалық құрылымдар мен консервативті мұсылмандық нормалар кең таралғандықтан, ұйым әртүрлі әлеуметтік топтар мен орталардан, соның ішінде 1960 жылдан кейін Еуропа елдеріне қонақ жұмысшылар ретінде көшіп келген отбасылардан әйелдерді тарту арқылы қатарын кеңейтті. 2007 жылы 4500-5000 мүшелердің шамамен 1100-ы әйелдер болды. +Іздей алатын қарудың таңдалуы мен шығу тегі (2007 жылдың шілдесі) 5713 (959 іздей алатын) 45,2% Ресейден, 13,2% Ұлыбританиядан және 9,4% АҚШ-тан. Ракета ұшырғыштары 1610 (313 іздей алатын) 85% Ресейден, 5,4% Ирактан және 2,5% Қытайдан шыққан. Пистолеттер 2885 (2208 іздей алатын) 21,9% Чехословакиядан, 20,2% Испаниядан, 19,8% Италиядан. Гранаталар 3490 (136 іздей алатын) 72% Ресейден, 19,8% АҚШ-тан, 8% Германиядан. Жер миналары 11568 (8015 іздей алатын) 60,8% Италиядан, 28,3% Ресейден, 6,2% Германиядан.
Қаржыландыру
Мерекелер мен концерттер филиалдар тарапынан ұйымдастырылады. Еуропалық полиция басқармасының (Еуропол) мәліметінше, ұйым өз мүшелерінен ақша жинап, "қоржырнама" және "мүшелік жарналары" сияқты атаулармен, бұл билік тарапынан қорқыту және заңсыз салық салу деп қарастырылады. Сондай-ақ, ұйымның ақшаны жылыстату, есірткі заттар мен адам саудасына, сондай-ақ өз қызметін қаржыландыру және жүргізу үшін Еуроодақтың ішінде және одан тыс жерлерде заңсыз көші-қонға белсенді түрде қатысқанына дәлелдер бар.
Есірткі саудасына қатысы бар
ПКК-ның есірткі тасымалына қатысы 1990-шы жылдардан бері құжатталған. 1992 жылы Интерпол жариялаған есепте ПКК пен таяу 178 күрд ұйымы есірткі саудасына қатысқан деп күдіктелгені айтылған. АҚШ Қаржы министрлігі ПКК мүшелерін есірткі сатушылар деп белгіледі. 2009 жылдың 14 қазанында АҚШ Қаржы департаментінің Шетелдік активтерді бақылау кеңсесі (OFAC) Түркияның өтініші бойынша ПКК жоғары басшылығын – ПКК басшысы Мурат Карайланды және жоғары лауазымды мүшелері Али Риза Алтун мен Зубейр Айдарт шетелдік есірткі сатушылар ретінде тағайындады. 2011 жылдың 20 сәуірінде АҚШ Қаржы департаменті ПКК-ның негізін қалаушылары Cemîl Bayik және Duran Kalkan, сондай-ақ басқа да жоғары лауазымды мүшелерін «Шетелдік есірткі қылмыскерлерін белгілеу» заңына (Kingpin Act) сәйкес Арнайы тағайындалған есірткі сатушылар (SDNT) деп жариялады. Kingpin Act-қа сәйкес, тағайындалғандардың АҚШ юрисдикциясындағы кез келген активтері тоқтатылып, АҚШ азаматтарының осы тұлғалармен қаржылық немесе коммерциялық мәмілелер жасауына тыйым салынды. 2012 жылдың 1 қаңтарында АҚШ Қаржы департаментінің Шетелдік активтерді бақылау кеңсесі (OFAC) Молдавияда тұратын Zeyneddin Geleri, Cerkez Akbulut және Omer Boztepe жеке тұлғаларын Еуропада ПКК атынан есірткі тасымалымен айналысқандары үшін арнайы тағайындалған есірткі сатушылар деп белгіледі. OFAC мәліметінше, Zeynedding Geleri – ПКК-ның жоғары лауазымды мүшесі болса, қалған екеуі белсенділер болып тіркелген. OFAC есірткі тасымалы әлі де ұйымның қару-жарақ пен материалдар алу үшін пайдаланатын қылмыстық әрекеттерінің бірі екенін мәлімдеді. Журналист Ализа Маркустың зерттеулеріне сәйкес, ПКК аймақтағы контрабандистердің қолдауын алған. Ализа Маркус есірткі саудасына қатысқан күрд контрабандистерінің кейбіреуі ПКК-ға шын ниетпен сенгендіктен немесе оны тиімді бизнес ретінде қарастырғандықтан (жанжалдардан аулақ болу үшін) ПКК көтерілісшілеріне ақша бергенін айтты. Алайда, Ализа Маркустың сөзіне қарағанда, ПКК ұйымы есірткі өндіруге немесе саудаға тікелей қатыспаған сияқты. Еуропадағы ұйымның қызметін бақылап отырған Еуропол да ұйымның есірткі тасымалына қатысқанын мәлімдеді. 2015 жылдан бергі жаңа қақтығыстар толқынынан кейін бақылаушылар Түркия Республикасының оңтүстік-шығысындағы этникалық күрдтер көпшілік тұратын қалаларда ПКК-ға белсенді қолдау көрсету «бұқаралық құбылысқа» айналғанын, көптеген жергілікті жастар ПКК-мен байланысты жергілікті әскери топтарға қосылғанын хабарлады.
Халықаралық қолдау
Ұйымның жорығының ең қарқынды кезеңінде оған бірқатар елдер қолдау көрсеткені айтылады. Түркияның мәліметінше, РПК-ға бұрын немесе қазіргі уақытта қолдау көрсеткен елдерге мыналар жатады: Грекия, Кипр, Иран, Ирак, Ресей, Сирия, Швеция. Осы кезеңде қолдау деңгейі өзгеріп отырды. 1980 жылдың сәуір айында Сидон қаласында Арменияны азат ету үшін Арменияның құпия армиясы (АСАЛА) мен ПКК арасында ынтымақтастық туралы келісім жасалды. Грекия Түркияның саяси-әлеуметтік-экономикалық дамуына әсер етеді. 2007 жылы Әли Күлебидің айтуынша, ПКК жауынгерлері Афина маңындағы Лаврион базасында оқудан өтті. 1988 жылдың қазан айында зейнеткер грек генерал-лейтенанты Димитрис Матафиас және зейнеткер грек әскери-теңіз флоты адмиралы Антонис Наксакис, орталық-солшыл ПАСОК парламент мүшелерімен бірге Ливанның Бекаа аңғарындағы ұйымның Махсун Коркмаз базалық лагеріне барды. Сотта Оджалан, «Гүрриет» газетінде келтірілгендей, «Грекия жылдар бойы ПКК қозғалысын қолдады. Олар тіпті бізге қару-жарақ және ракеталар берді. Грек офицерлері біздің жауынгерлерімізге Лавриондағы лагерьде партизандық тактиканы және жарылғыш заттарды қолдануды үйретті» деді. Кипр Республикасы Кипр Республикасы Грекияның ПКК-ға қару-жарақ жеткізуіне көмектесуде маңызды рөл атқарды. Қысым жасалған кезде, ұсталған күдікті Маврос Лазарос, Кипрдың ұлттық журналисі екені анықталды және оның дипломатиялық паспорты табылған. Сирия 1979 жылдан 1999 жылға дейін Сирия Бекаа аңғары аймағында ПКК үшін қауіпсіз баспаналар ұсынды. Алайда, Түркия мен Сирия арасындағы ашық соғыс болғаннан кейін, Сирия өз аумағында ПКК қызметіне шектеулер қойды, мысалы, ПКК-ға лагерьдер мен оқу орталықтарын құруға немесе коммерциялық қызмет ашуға рұқсат бермеді. Сирия 1998 жылы ПКК-ны террористік ұйым деп таныды. Түркия Сириямен ынтымақтастықта оң өзгерістер күтті, бірақ 2005 жылға дейін Сирия азаматтары Түркияда ПКК мүшелері ретінде жұмыс істеді. Ливия 1990 жылдары Абдулла Оджалан Муаммар Каддафидің «күрді мәселесіне» көрсеткен қолдауын бағалады. КСРО және Ресей КГБ ФСБ-ның бұрынғы офицері Александр Литвиненко ПКК басшысы Абдулла Оджаланның КГБ ФСБ-де оқытылғанын мәлімдеді. 2008 жылға қарай Ресей, Түркияның қысымына қарамастан, ПКК-ны террористік ұйым деп таныған елдердің қатарына қосылмады. Еуропалық мемлекеттердің қолдауы Нидерланд полициясы 2004 жылдың қараша айында Нидерландтың Лиемпде ауылындағы «ПКК жарымәскери лагеріне» шабуыл жасап, 29 адамды ұстады, бірақ олардың барлығы жақын арада босатылды. Әртүрлі ПКК көшбасшылары, соның ішінде Хидир Ялчин, Риза Алтун, Зубейир Айдар және Али Хайдар Кайтан Еуропада тұрып, еркін қозғалыс жасады. Бұл еркін қозғалысқа ықпалды тұлғалармен байланыс мүмкіндігі себеп болды. Францияның бұрынғы президенті Франсуа Миттеранның әйелі Даниэль Миттеран 1990 жылдары ұйым басшылығымен белсенді байланыста болды, бұл екі мемлекет арасындағы қарым-қатынасты нашарлатты. Әли Риза Алтынды баспанаға алғаннан кейін Австрия оған Иракқа ұшуды ұйымдастырды, ол Интерполдың іздеп отырған тұлғалар тізімінде болды. Түркияның сыртқы істер министрі Абдулла Гүл Австрия елшісін шақырып, Австрияның бұл әрекетіне наразылық білдірді. 1995 жылдың 30 қыркүйегінде, Оджалан Сирияда болған кезде, Дамаск Германияның ХДС депутаты Хайнрих Луммермен және неміс барлау қызметінің өкілдерімен байланыс орнатты. Түркияның ISRO талдау орталығынан Седат Лачинер АҚШ-тың ПКК-ны қолдауы АҚШ-тың терроризмге қарсы күресіне нұқсан келтіреді деп мәлімдеді.
ПКК-ны террористік топ ретінде белгілеуден бас тарту
Ресей Түркияның ПКК-ны тыйым салуға бағытталған қысымын ұзақ уақыт бойы елемеді. Швейцария үкіметі де Түркияның ПКК-ны қара тізімге енгізу туралы талабын қабылдамады. Швейцарияда террористік ұйымдардың тізімі болмаса да, ол топтың Швейцария аумағындағы қызметін бақылау және шектеу үшін өз шараларын қабылдады, оның ішінде 2008 жылдың қараша айында топқа қаржы жинауға тыйым салды. 2020 жылы Бельгияның Жоғарғы соты ПКК-ны террористік ұйым деп танымады, керісінше, оны ішкі қарулы қақтығыстың бір қатысушысы деп белгіледі. Бұдан кейін Бельгия үкіметі бұл шешімнің ПКК-ны террористік ұйым ретінде тану статусына әсер етпейтінін мәлімдеді.
1970 жылдар
1970 жылдары ПКК қалалық соғысқа қатысты. ПКК тактикасы тұтқынға алу, саботаж, тәртіпсіздіктер, наразылық акциялары және түрік үкіметіне қарсы демонстрацияларға негізделген. Осы жылдары ПКК Түркияда күрд және түрік радикалды ислами ұйымдарымен қақтығысқа түсті. Түрік газеттері ПКК-ның түрмедегі күшін жалпы халыққа үндеу үшін пайдаланғанын айтты, бірақ ПКК мұны жоққа шығарды. ПКК Палестинаны азат етудің демократиялық фронтымен (ДФЛП), Ясир Арафаттың ФАТХ-ымен немесе Самир Гаушахтың Палестина халықтық күрес фронтымен (ПХКФ) және Ирак Курдистанындағы Масуд Барзанидің Курдстан демократиялық партиясымен (КДП) келісімге келді, бұл олардың қызметін жеңілдетті. 1983 жылы азаматтық билікке оралғаннан кейін екінші кезеңде елдің барлық аймақтарында үкіметтің әскери және маңызды мекемелеріне шабуылдар күшейді. Мақсаты – ұзаққа созылған, төмен қарқынды қақтығыс арқылы түрік билігін тұрақсыздандыру. Курдстан Азаттық күштерінің (Hêzên Rizgariya Kurdistan – HRK) құрылуы 1984 жылдың 15 тамызында жарияланды. 1984 жылдан бастап ПКК Түркия Курдистаны, Ирак Курдистаны, Сирия, Ливан және Францияда оқу лагерьлері бар жарымәскери ұйымға айналды. ПКК-ға Сирия үкіметі айтарлықтай қолдау көрсетті, бұл оған Дамаскіде штаб-пәтерін сақтауға мүмкіндік берді, сондай-ақ Иран, Ирак және Ливия үкіметтерінен де қолдау алды. Ұйым түрік үкіметтік мекемелеріне, әскеріне және түрлі мемлекеттік органдарына шабуылдар жасап, бомбалаулар ұйымдастырды. Ұйымның басты назары түрік әскери нысандарына бағытталған, бірақ азаматтық нысандар да зардап шекті. Түрік әскерімен, полиция күштерімен және жергілікті ауылдық күзетшілермен қақтығысқа түсумен қатар, ПКК үкіметтік және полиция нысандарына бомбалық шабуылдар жасады. Үкімет және әскери шенеуніктерді, сондай-ақ мемлекеттің құрыалығы деп танылған күрд тайпаларының басшыларын ұрлау және өлтіру де жасалды. Алғашқы кезеңнен бастап кең ауқымды саботаждар жалғасты. Түрік дереккөздері ПКК-ның туристерді, негізінен Стамбулда, сондай-ақ басқа да курорттарда ұрлап кеткенін мәлімдеді. Алайда, ПКК тарихында 4 туристі ұстап, оларды соғыс аймағына кірмеу ескертуінен кейін босатқан. ПКК-ның іс-қимылдарының басым көпшілігі Түркияда түрік әскеріне қарсы жүзеге асырылды, бірақ ол кейде көрші мемлекеттердегі басқа күрд ұлтшыл жарымәскери топтарымен, мысалы, Ирак пен Иранмен ынтымақтастық жасады. ПКК 1980-ші жылдардың соңында Батыс Еуропадағы түрік дипломатиялық және коммерциялық мекемелеріне шабуылдар жасады. Нәтижесінде, түрік мемлекеті ПКК-ға қарсы контр-инсургенциялық операциялар жүргізді, оған саяси шаралар да қосылды, ол 1982 жылғы Конституцияда сепаратизмді ашық айыптаудан басталып, 1983 жылдан бастап ПКК бақылауындағы аумақтарда төтенше жағдай режимін жариялауға дейін барды (әскерилер саяси бақылауды азаматтық билікке тапсырған кезде). Терроризмге қарсы әкімшілік реформалар сериясына 1985 жылы сол кездегі премьер-министр Тургут Өзалдың ауылдық күзет жүйесін құруы кірді. Ауылдық күзетшілердің құрылуы ПКК саясатында өзгеріске алып келді, ол 1986 жылдың қазан айында өткен 3-ші партия съезінде әскери қанатын қайта ұйымдастырды және әскери қанатына қосылуды міндетті етті.
1990 жылдар
1990 жылдардың ортасынан бастап Түркия мен Сирияның ұйымға қолдау көрсетуден бас тартуының салдарынан, ұйым өз операцияларында басымдығын жоғалта бастады. Бұл топ Саддам Хусейннің қолдауынан да айырылды. Халықаралық «Позициялы соққы» операциясы кезінде Барзани мен Түркия арасындағы ынтымақтастық күшейгендіктен, ПКК үшін жағдай одан да қиындады, Барзани Невруз мерекесінде ПКК-ның террористік шабуылдарын айыптады. Сонымен қатар, түрік үкіметі күрд мәселесіне қарсы күрес үшін күш қолдануды бастады. 1992 жылы Дамаскқа Түркияның жоғары деңгейдегі делегациясы келгеннен кейін, Сирия үкіметі Бекаа алқабындағы ПКК лагерін жабуға бұйрық бергендей болды және ПКК-ға біраз уақыт бойы көзге түспеуді тапсырды. 1993 жылдың наурыз айында Оджалан, ПҮК басшысы Джалал Талабанидің қатысуымен, Түркиямен бейбіт келіссөздерді жеңілдету мақсатында бір айлық бір жақты атысты тоқтату туралы мәлімдеді. 1993 жылдың 16 сәуірінде Ливанның Бар-Элиас қаласында өткен баспасөз конференциясында атысты тоқтату мерзімі мерзімсіз ұзартылды. Бұл шараға күрд саясаткерлері Джамал Талабани, Халықтық Еңбек партиясынан (ХЕП) Ахмет Түрк және Кемал Буркай да қатысып, атысты тоқтатуға қолдау білдірді. 1993 жылдың мамыр айында Түркия әскері Диярбакир облысының Кулп қаласында 13 ПКК мүшесін өлтіргеннен кейін атыс тоқтатылды. 1993 жылдың маусым айында өткен президент сайлауынан кейін жағдай нашарлап, жанжал мен зорлық-зомбылық күшейді, содан кейін Тансу Чиллер премьер-министр болып сайланды. 1995 жылдың желтоқсанында ПКК жаңа үкіметке жанжалға бейбітшіл тәсілмен қарау мүмкіндігін беру үшін тағы бір бір жақты атысты тоқтату туралы мәлімдеді. 1995 жылдың желтоқсанында сайланған үкімет келіссөздерді бастамады және күрд халқы тұратын ауылдарды эвакуациялауды жалғастырды. Үкіметтің атысты тоқтатуға күш қолдануына қарамастан, ПКК оны 1996 жылдың тамызына дейін сақтап тұрды. 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында күрд шаруаларының қолдауын ұлғайту үшін ПКК өзінің солшыл, секулярлық идеологиясын ислами сенімдерге бейімдеу және қабылдау үшін өзгертті. Сонымен қатар, топ өзіне қарсы болған күрд және түрік азаматтарына шабуыл жасаудың бұрынғы стратегиясынан бас тартып, үкімет пен әскери нысандарға назар аударды. Ұйымның науқанында түрік және күрд азаматтарына қарсы жасалған қиянаттар сынға алынды, оның әрекеттері Халықаралық кешірім және Адам құқықтары жөніндегі бақылау тобы сияқты адам құқықтары ұйымдары тарапынан айыпталды. Түрік мемлекетінің ұқсас әрекеттері де осы ұйымдар тарапынан сынға алынды. ЕҚҚК Түркияда күрд азаматтарын өлімге кесу, азаптау, мәжбүрлі түрде қоныс аудару және жаппай тұтқындау фактілері бойынша тергеу жүргізді. 1998 жылы Түркия Сирияға қысымды күшейтіп, ПКК-ға қолдау көрсетуді тоқтатты. Ұйымның басшысы Абдулла Оджалан тұтқындалып, сотталып, өлім жазасына кесілді, бірақ кейіннен бұл жаза үкіметтің Еуропалық Одаққа мүше болуға ұмтылуына байланысты өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасына ауыстырылды.
2000 жылдар
Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот Түркияны қақтығыс кезінде адам құқықтарын бұзғаны үшін айыптады. Кейбір үкімдер күрд азаматтарын өлімге ұшырату, азаптау, күштеп қоныс аудару, ауылдарды қирату, негізсіз тұтқындау, өлтірілген және із-түссіз жоғалған күрд журналистері, белсенділері мен саясаткерлеріне қатысты. Күрд халқының саны мен белсенділігінің артуына байланысты Түрік парламенті күрдтерге қарсы кейбір заңнаманы таратудың бақылаулы процесін бастады, бұл мәселеге қарайтын тараптарға байланысты "нормалдастыру" немесе "жақындасу" деп аталды. Күрд тілінде хабар тарату мен басылымға қатысты тыйымдар ішінара жеңілдетілді, бірақ маңызды кедергілер әлі де сақталып тұр. Сонымен қатар, көптеген елдерде ПКК террористік ұйымдар тізіміне енгізілді. 2004 жылдың 2 сәуірінде Еуропалық Одақ Кеңесі ПКК-ны террористік ұйымдар тізіміне қосты. Кейін сол жылы АҚШ Қаржы министрлігі ұйымның бөлімшелерінің активтерін тоқтатып тастауға кірісті. ПКК бірқатар өзгерістерден өтті және 2003 жылы Оджалан тұтқындалған кезде жарияланған бір жақты бейбітшілік келісімінен бас тартты.
Өрт тоқтату 1999-2004
Үшінші кезең (1999–2012), Оджалан тұтқындалғаннан кейін, ПКК өзін қайта ұйымдастырды және мүшелері жаңа басшыларды сайлады. Ұйым өмір сүру үшін идеологиясын өзгерту және жаңа мақсаттар қою сияқты радикалды өзгерістер жасады. 2000 жылдың қаңтар айында өткен 7-ші партия съезінде бұрынғы әскери қанаты – Күрдістан Халықтық Азаттық Армиясы (Artêşa Rizgariya Gelê Kurdistan – ARGK) орнына Халықтық Қорғаныс Күштері (Hêzên Parastina Gel – HPG) келді, сондай-ақ қақтығыстың демократиялық шешімін табуға ұмтылысы туралы жариялады. Осымен қатар, ПКК жаңа мүшелерді қабылдауды және жауынгерлік күштерін сақтап тұруды жалғастырды. Пол Уайттың сөзінше, 2002 жылдың сәуір айында ПКК өзінің атын Курдистан Бостандық және Демократия Конгресі (KADEK) деп өзгертіп, бейбітшілік жолымен әрекет етуге міндеттенді. Осы кезеңдегі ішкі қайшылықтар нәтижесінде 1500 жауынгер ұйымнан кетіп қалды.
Екінші көтеріліс 2004-2006
Конгра Гел 2004 жылдың маусым айының басында атысты тоқтату келісімін бұзды, түрік қауіпсіздік күштері келісімді сақтамағанын мәлімдеді. Түрік қауіпсіздік күштері күрд сепаратистерімен қақтығыстарға көбірек тартылды. Анкара 2004 жылдың маусым айының басында Ирактың солтүстігіндегі таулы аймақтардағы жасырын орналасқан жерлерден шамамен 2000 күрд жауынгері Түркияға өтіп кеткенін хабарлады. 2004-2010 жылдар аралығында түрік қауіпсіздік күштеріне қарсы күрес жалғасқанда, ПКК және оның қосалқы ұйымдары Түркия күрдтері арасында маңызды қолдауға ие болды. 2005 жылы ПКК ұйымының бастапқы атауы қайта жаңартылды, ал Конгра Гел Курдистан қауымдастықтары одағының (ККК) заң шығару органына айналды. Түркияның Конгра Гел/ПКК-ға қарсы күресі 2005 жылы Түркия бойынша қақтығыстардың күшеюімен сипатталды. Оңтүстік-шығыста түрік қауіпсіздік күштері Конгра Гел/ПКК-ға қарсы күресте белсенділік танытты. Түркияның батыс аймақтарындағы курорттық жерлерде және Стамбулда бомбалаулар мен бомбалау әрекеттері болды, олардың кейбіреулері азаматтардың қаза табуына әкеп соқты. Өзін «Күрд бостандық бүркіттері» (TAK) деп атаған радикалды күрд сепаратистік тобы осы шабуылдардың көпшілігіне жауапкершілікті мойнына алды. ТАК – 2006 жылдан бері ПКК-ның атысты тоқтату туралы келіссөздер жүргізу әрекеттеріне үнемі нұқсан келтіріп келе жатқан және ПКК-тан айырмашылығы, тәуелсіз Күрдістан құруды мақсат ететін ПКК-ның қарсыласы. 2006 жылы ғана ПКК 500-ден астам құрбан болды. 2006 жылдың 1 қазанында ПКК бір жақты атысты тоқтату туралы жариялады, бұл оның шабуылдарының қарқынын азайтты, бірақ түрік қауіпсіздік күштерінің, әсіресе оңтүстік-шығыста, қарсы әрекеттеріне жауап ретінде шабуылдар жалғасты.
Өртке қарсы күрес және қақтығыстың қайта басталуы
2009 жылдың 13 сәуірінде ПКК 99 муниципалитетте ДТП жеңіске жеткеннен кейін атысты тоқтату туралы мәлімдеді, сондай-ақ келіссөздер жүргізілуі мүмкін деген әңгімелер тарады. ПСР бастапқыда «Күрд ашылуы» деп атады, бірақ ұлтшыл мүдделерді бастыру үшін бұл «Демократиялық ашылу» деп өзгертілді, кейін «Ұлттық бірлік жобасы» деп қайта аталды. 2011 жылдың 21 қазанында Иранның сыртқы істер министрі Әли Акбар Салехи Иранның ПКК-ға қарсы кейбір әскери операцияларда Түркиямен ынтымақтасатынын жариялады. 2012 жыл Түркия мемлекеті мен ПКК арасындағы қарулы қақтығыстың 1999 жылдан бергі ең қанды жылы болды. Соқтығыстар нәтижесінде кем дегенде 541 адам қаза тапты, оның ішінде 316 содыр және 282 әскери қызметші. Салыстырарлық, Түркия үкіметі ПКК жетекшілерімен келіссөздер бастағанға дейін 2009 жылы 152 адам қаза тапқан. Бұл келіссөздердің сәтсіз аяқталуы, әсіресе 2012 жылы күшейген зорлық-зомбылыққа ықпал етті. Сириялық күрдтердің күшінің артуына ынталанған ПКК сол жылы шабуылдарын күшейтті. Сирия азаматтық соғысы кезінде Сириядағы күрдтер ПКК-ның көмегімен және президент Масуд Барзани басқаратын Эрбилдегі Күрдстан аймақтық үкіметінің қолдауымен өз аймағын бақылауға алды.
2013-2015 бейбіт процесс
2012 жылдың соңында Түркия үкіметі Оджаланмен атысты тоқтату туралы құпия келіссөздер бастады. Келіссөздерді жеңілдету үшін үкімет шенеуніктері түрмедегі Оджалан мен Солтүстік Ирактағы ПКК басшылары арасында хат алмастырды. 2013 жылдың 21 наурызында атысты тоқтату жарияланды. 25 сәуірде ПКК Түркияны тастап кететіні туралы хабарланды. ПКК командирі Мұрат Қарайлан: "Ағымдағы дайындықтар аясында, 2013 жылдың 8 мамырында күштерді шығару басталады. Біздің күштер шабуыл, операция немесе бомбалау болған жағдайда, кері шегініп бара жатқан партизандық күштерімізге қарсы жауап беру құқығына ие, және күштерді шығару дереу тоқтатылады." Ирактың жартылай тәуелсіз Күрд аймағы солтүстік көршісінен келген босқындарды құшақ жайып қарсы алды. BDP аймақ бойынша жиналыстар өткізіп, алаңдаған азаматтарға күтіліп отырған күштерді шығару туралы мәлімдеді. "8 мамыр – біз күтетін де, қорқатын да күн", - деді партия жетекшісі Пинар Йылмаз. "Біз үкіметке ешқандай сенім арта алмаймыз. Көптеген адамдар партизандар кеткен соң түрік әскері бізді қайтадан қысымға алады деп қорқады." Күштерді шығару жоспарланғандай, Оңтүстік-Шығыс Түркиядан Солтүстік Иракқа шекараны кесіп өтетін күштер тобымен басталды. 2013 жылдың 29 шілдесінде ПКК бір ай ішінде реформалар іске асырылмаса, бейбіт келісімнің сәтсіз аяқталатынын мәлімдеп, ультиматум қойды. Қазан айында Джемиль Байек Түркия бейбіт процесті қайтадан бастамаса, ПКК өзін қорғау үшін операцияларды қайта бастайтынын ескертті. Ол сондай-ақ Түркияны Сирия азамат соғысы кезінде күрдтерге қарсы аралық соғыс жүргізгені үшін және олармен соғысқан басқа да экстремистік топтарды қолдағаны үшін сынады. Ирак Күрдстанының президенті Масуд Барзани, Эрдоғанмен бірге: "Бұл мен үшін тарихи сапар. Біз бәріміз 15 немесе 20 жыл бұрын мұнда сөйлесу мүмкін болмайтынын жақсы білеміз. Премьер-министр Тайып Эрдоған бейбітшілікке қарай өте батыл қадам жасады. Мен күрд және түрік бауырларымның бейбіт процесті қолдауын қалаймын" деді.
2014 жылы "Ислам мемлекетіне" қарсы іс-қимыл және Түркиядағы жаңа шиеленістер
ПКК 2014 жылдың шілде айының ортасында Сирияда, Сирия азамат соғысының бір бөлігі ретінде, Ирак және Леванттың Ислам мемлекеті (ИМИЛ) күштерімен қақтығысты. Тамыз айында ПКК Солтүстік Иракта ИМИЛ-мен күресіп, Түркия үкіметін ИМИЛ-ге қарсы белсенді ұстаным қабылдауға қысым жасады. ПКК күштері ондаған мың езид халқына қоршаудағы Синджар тауынан қашып шығуға көмектесті. 2014 жылдың қыркүйегінде Кобани қаласының қоршауы кезінде ПКК жауынгерлерінің бір бөлігі Сириядағы Күрд қаласы Кобаниға шабуыл жасаған ИМИЛ күштерімен шайқасты. Бұл шекарада түрік күштерімен қақтығысқа және бір жылдан астам бері сақталған уақытша атысты тоқтату келісімінің бұзылуына әкеп соқты. ПКК Түркияның ИМИЛ-ді қолдап отырғанын мәлімдеді. ПКК Ирак пен Сирияда ИМИЛ-ге қарсы көптеген шабуылдарға қатысты. Сансыз түрік күрдтері Анкара үкіметінен ИМИЛ-ге қарсы күреске күшті шаралар қолдануды және ИМИЛ-ге қарсы күресіп жатқан күрд жасақтарының еркін қозғалуы мен жабдықталуына мүмкіндік беруді талап етіп, ірі көлемді көше митингілеріне шықты. Бұл митингілерге ПКК тарапынан жақтастарына қатысу шақыруы да кірді. Полиция мен наразылық білдірушілер арасындағы қақтығыстарда кем дегенде 31 адам қаза тапты. Түркия үкіметі ПКК-мен байланысы бар жауынгерлердің шекара арқылы өтуін шектеуді жалғастырды және Түркияға қайта оралған 260 Халықты қорғау жасағының жауынгерін қамауға алды. 14 қазанда Түркия әуе күштерінің бомбалаушылары Хаккари провинциясының Даглица ауданындағы ПКК позицияларына шабуыл жасады. Түрік әскери өкілдерінің мәлімдемесінде бомбалаулар аймақтағы түрік әскери бекетіне жасалған ПКК шабуылына жауап ретінде жүргізілгені айтылды. "Фират" жаңалықтар агенттігі, "Аль-Жазира" телеарнасы "ПКК-ға жақын" деп сипаттаған, түрік күштерінің бұрын бірнеше күн бойы ПКК позицияларын обстрельдегенін және ПКК-ның әрекеті осы артиллериялық шабуылдарға жауап ретінде жасалғанын хабарлады. ПКК түрік бомбалаулары басталғанға дейін бірнеше ай бұрын өз әскерлеріне қарсы түрік шабуылдары туралы хабарлаған болатын.
2015 жылдың шілдесі: Үшінші көтеріліс
2015 жылғы парламент сайлауына дейінгі айларда "күрдтерге бағытталған" ХДП-ның үкіметке кіру үшін 10% шегінен өту мүмкіндігі артып, Эрдоған сөз сөйлеп, келісім процесін және күрд мәселесінің бар екенін жоққа шығарды. Сонымен қатар, ХДП ұзақ жылдар бойы делдалдық рөл атқарғанына қарамастан, олардың ешқандай рөлі жоқ екенін мойындаудан бас тартты. Бұл жарияламалар күрд көшбасшыларының үкіметке деген сенімсіздігін күшейтті. 2015 жылдың шілдесінде Түркия ИСИД-ке қарсы соғысқа қатысты. Осы уақытта олар Ирактағы ПКК нысаналарын бомбалауға шешім қабылдады. Бұл бомбалаулар ПКК-ның 2015 жылғы Суруч шабуылынан кейін ИСИД-пен байланысы бар деп айыпталған Шанлыурфаның Сейланпинар қаласында екі түрік полицейін өлтіргеніне күдік туғаннан кейін бірнеше күн өткен соң орын алды. ПКК 2014 және 2015 жылдары Түркияның үнемі бомбалауы арқылы бітімгершілікті бұзғанын мәлімдеді. 2015 жылдың тамызында ПКК АҚШ кепілдіктері болған жағдайда ғана Түркиямен тағы бір атысты тоқтатуға келісетінін хабарлады. Ирак Күрдістанының басшылығы Түркияның Ирактың солтүстігіндегі автономиялық аймаққа жасаған әуе шабуылдарын айыптады. Түркия үкіметі 23 шілдеден бастап 150 түрік офицері және 2000-нан астам күрд көтерілісшісі қаза тапқанын (қыркүйек айына дейін) мәлімдеді. 2015 жылдың желтоқсанында Түркияның оңтүстік-шығысындағы әскери операция кезінде жүздеген бейбіт тұрғындар қаза тауып, жүздеген мың адамдар қоныс аударды және тұрғын үйлерде кең ауқымды қираулар болды. 2016 жылдың наурызында ПКК Режеп Тайип Ердоғанның түрік үкіметін құлату мақсатында басқа тоғыз күрд және түрік революциялық солшыл, социалистік және коммунистік топтармен (ТКП/МЛ, ТХКП С/МЛСБ, МКП, ТКЕП/Л, Түркияның революциялық коммунистік лигасы [de; fr; tr; zh], ДКП, ДК және МЛКП сияқты) бірлесіп, Халықтық Біріккен Революциялық Қозғалысын құруға көмектесті. 2022 жылдың қараша айында Стамбулдың Бейоғлу ауданындағы Ыстықжал көшесінде жарылыс болды, салдарынан кем дегенде алты адам қаза тауып, 81 адам жарақат алды. Ішкі істер министрі Сүлеймен Сойлу ПКК-ны шабуылдың артында деп айыптады және ұйыммен байланысы бар деген күдікпен бомбалаған адамды және тағы жиырма бір адамды ұстағанын жариялады.