Мустафа Барзани: Курд ұлттық көшбасшысының өмірі мен күресі

Кіріспе

Курд ұлтшылы және көшбасшысы (1903–1979)

Мұстафа Барзани (; 14 наурыз 1903 – 1 наурыз 1979), сондай-ақ Мела Мустафа (Уағызшы Мустафа) деп те белгілі, күрд көшбасшысы, генерал және қазіргі күрд саясатындағы ең белгілі саяси тұлғалардың бірі. 1946 жылы ол Ирак Корольдігіне қарсы күрд революциясын жетектеу үшін Күрдстан Демократиялық партиясының (КДП) төрағасы болып сайланды. Барзани 1979 жылғы наурыз айында қайтыс болғанға дейін күрд революциясының негізгі саяси және әскери жетекшісі болды. Ол Ирак және Иран үкіметтеріне қарсы қарулы көтеріліс науқанын жүргізді.

Ерте өмір

Мұстафа Барзани 1903 жылы Ирактың оңтүстік Курдистанындағы Барзан ауылында дүниеге келді. Оның тайпасы көтеріліс ұйымдастырғаннан кейін, Барзани үш жасқа толғанда ол отбасымен бірге тұтқындалды. Кейін оның әкесі, әкесінің әкесі және бір ағасы Османдық билік тарапынан басқа көтерілістері үшін жазаланды. Әлдеқанда ерте жасында үлкен ағасы шейх Ахмет Барзани оны жиырмаға жуық адаммен бірге Ирактағы британдық билікке қарсы Аз-Зибардың күрд басшыларының көтерілісіне қосылуға жіберді. Шамамен жүздей саяхатшы британдық дипломат Ж.Х.Х. Билл мен оның серіктеріне шабуыл жасап, топ екіге бөлінді. Билл үш адаммен бірге қаза тапты, ал екі жергілікті күрд тайпасы аман қалды. Британдықтар өз билігіне жасалған мұндай шабуылды жазасыз қалдырмады және Зибари басшыларының үйлерін, сондай-ақ Барзанилердің үйлерін қиратты. 1931 жылы ол үлкен ағасы, Барзани басшысы (шейх) Ахмет Барзаниге еріп, Ирактың күрд аймақтарындағы тайпалық билікті жоюға бағытталған Бағдадтың әрекеттеріне қарсы көтеріліске қатысты. Көтеріліс шейх Ахмет Барадосттағы көрші тайпа басшысымен қарым-қатынасын үзгеннен кейін басталды, өйткені соңғысы шейх Ахметті дінсіздік үшін шабуылдады, бұл Ирактың бұрыннан-ақ Барзани тайпасын тексеру ниетімен араласуына себеп болды. Ирак британдық одақтастарынан көмек алды, олар көтерілісшіл аймақтарға қарсы әуе соғысына қатысты. Әуе шабуылдары кең ауқымды зардаптарға және кері кетулерге әкелді, нәтижесінде шейх Ахмет 1932 жылдың маусымында сол кездегі Түркиямен даулы шекарада түрік күштеріне бағынды, ал Мұстафа Барзани мен оның інісі Мұхаммед Садық тағы бір жыл бойы күресін жалғастырды. Шейх Ахметтің кеңесімен Мұстафа Барзани Иракқа бағынды. Бірақ 1939 жылы ол Ирактағы алғашқы күрд саяси партиясы – «Хева» (Үміт) партиясын құруға қатысты. Мұстафа Барзани 1943 жылға дейін қадағалауда болды, содан кейін ол Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан Иракқа әсер еткен кезде Сулейманиядағы жер аударылудан босады. Бағдад Барзаниді жеңу үшін тайпалық бәсекелестікті қайта пайдаланды, оны, шейх Ахметті және шамамен үш мың ізбасарын шекарадан Иранға қашырып, 1945 жылдың қазан айында Ошнавиеге кірді, онда кеңестік Одақтың басшылығымен күрд ұлтшылдары жаңа күрд мемлекетін құрып жатты. Қази Мұхаммед пен Мұстафа Барзани арасындағы айырмашылықтарға қарамастан, Барзани күштерінің келгені ұлтшылдардың аймақты бақылауға алу мүмкіндігін арттырды.

Mustafa Barzani was born in 1903 in Barzan, a village in southern Iraqi Kurdistan. Following an insurrection launched by his tribe, he and his family were imprisoned, when Barzani was only three years old. His father, grandfather, and a brother were later executed by the Ottoman authorities for other insurrections. At an early age he was sent by his older brother Sheikh Ahmed Barzani to join with about twenty men the revolt of Kurdish chiefs of Az Zibar against the British in Iraq. About a hundred fighters managed to ambush the British diplomat J. H. H. Bill and his company and the group was divided into two. Bill was killed with three others, while two local Kurdish tribesmen were spared. The British did not let such an attack on their authority unpunished and destroyed the houses of the Zibari chiefs as well as the ones from the Barzanis. In 1931 he followed his older brother, the Barzani chieftain (sheikh) Ahmed Barzani, who led an insurrection against Baghdad's attempts to break up tribal power in the Kurdish regions of Iraq. The insurrection began when Sheikh Ahmed had entered into a feud with a neighboring tribal chieftain in Baradost after the latter attacked Sheikh Ahmed for heresy, prompting Iraq to intervene as they had intended to check the Barzani tribe before then. Iraq received help from its British allies, who engaged in aerial warfare against territories in rebellion. The aerial bombardments led to widespread damage and setbacks, leading Sheikh Ahmed to surrender to Turkish forces on the then contested border with Turkey in June 1932, while Mustafa Barzani and a brother Muhammad Sadiq continued fighting for another year. On the advice of Sheikh Ahmed, Mustafa Barzani surrendered to Iraq. But in 1939 he was involved in the formation of the political party Hewa (Hope), the first Kurdish political party in Iraq. Mustafa Barzani was kept under surveillance until 1943, when he again broke free from his exile in Sulaymaniyah as Iraq underwent the effects of World War II. Baghdad again utilized tribal rivalries to defeat Barzani, sending him, Sheikh Ahmad, and about three thousand followers fleeing across the border to Iran, entering Oshnavieh in October 1945, where Kurdish nationalists under the guidance of the Soviet Union were establishing a new Kurdish state. Despite differences between Qazi Muhammad and Mustafa Barzani, the arrival of Barzani's forces gave a boost to the ability of the nationalists to assert control over the region.

Курдистан Республикасы Махабад қаласында

1945 жылдың желтоқсанында Қази Мұхаммед, Иран Күрдстан Демократиялық партиясының басшысы, Кеңес әскерлерінің бақылауында болған Махабадта (Иранның солтүстік-батысы) Күрдстан Республикасының жарияланғанын мәлімдеді. Барзани Қорғаныс министрі және Күрдстан Республикасының күрд армиясының қолбасшысы болып тағайындалды. Ирандық әскерлер Махабад Республикасының күштерімен қақтығысқан кезде Барзани өзінің қабілетті қолбасшы екенін көрсетті, оның әскерлері ирандық дивизияларға жеңіліс сыйлады, ал ол ирандық әскерлерге қарсы тұрып, берілмеген немесе жаққа өтпеген санаулы адамдардың бірі болды. 1946 жылдың мамырында Кеңес әскерлері Ираннан шығарылды және Ялта келісіміне сәйкес Күрдстан Республикасына көрсетіліп келген барлық қолдау тоқтатылды. Сол жылдың желтоқсанында Махабад ирандық әскерлер тарапынан басып алынды, одан кейін осы оқиғаға қатысқандарға қатал жазалар тағайындалды; Республика президенті Қази Мұхаммед өзінің інісі және туысымен бірге Махабад қаласындағы "Çuar Çira" алаңында көпшілік алдында дарға асылды, сондай-ақ күрд мәтіндерін сақтаған бірнеше кітапханалар өртенді.

Ирак және төңкерістер

Мұстафа Барзани 1958 жылы Иракқа оралғаннан кейін Бағдадқа қарсы көптеген көтерілістер ұйымдастырды, оларға КГБ, ЦРУ, Моссад, МИ6 және САВАК сияқты ұйымдардан, сондай-ақ Сирия мен Иорданиядан қолдау алды. Бұл қолдау, Бағдадтағы үкіметке қай елдің қарсы екеніне байланысты болды және ол Таяу Шығыстағы Суық соғыстың күрделі жағдайынан пайдаланды.

Қасым мен жер аударылудан оралу

Республикалық төңкерістен кейін Хашимит монархиясына қарсы күрдтерге көбірек құқықтар берілді. 1958 жылдың 27 шілдесіндегі Ирактың уақытша конституциясында күрдтер мен арабтардың бір ұлттың серіктестері екендігі жазылды. Содан кейін бірнеше күрд жоғары әскери лауазымдарға тағайындалды және Барзани Иракқа оралуға шақырылды. Коммунистермен бірге Барзани мен КДП 1959 жылдың наурыз айында Мосулда Баасшылар мен басқа араб ұлтшылдарының көтерілісі кезінде Касимге қолдау көрсетіп, көтеріліспен күресу үшін қалаға кірді. Уақыт өте келе Касим Барзаниге күдікпен қарасты, оның Ирак Күрдістанындағы күшейіп келе жатқан билігі оған Ирактағы билігіне қарсылық білдіретін әлеуетті тұлғаға айналуы мүмкін деп қорқып, сондай-ақ шетелдік барлау Ирактағы тұрақсыздықты тудыруы мүмкін екенінен алаңдады. Касим күрд аймағындағы тайпалық бөліністерді пайдаланып, 1960 жылдың күзінде Зебарилер мен Харкилер сияқты Барзанилермен ұзақ жылдар бойы бәсекелестікке түскендерге назар аударып, тайпалық даулар тудырды. КДП-ның Ахмад және Талабани сияқты басқа да өкілдері партиялық басылымдар арқылы Касимге қарсылық білдіре бастады, күрдтердің автономиясына қатысты прогресс болмауына наразылық білдірді. 1961 жылдың басында Касим Барзаниге мемлекеттік стипендия мен жеңілдіктерді тоқтатты, ал жыл бойы Барзани мен Касим арасындағы шиеленіс күшейді. Касим Барзаниді британдықтардың Кувейтті басып алуын тежеудің ықтимал құралы деп күдіктенді және Барзанидің күшін арттырмау үшін үкіметті қолдайтын тайпаларға қару-жарақ жеткізді. 1961 жылдың 11 қыркүйегінде Ирак ұшақтары әскери колоннаға жасалған шабуылдан кейін күрд аймағын бомбалауды бастады, ал 24 қыркүйекте Касим КДП-ны жабуға бұйрық берді. Келесі желтоқсан айында Барзани мен КДП Бағдадпен келісімдерін бұзып, үкіметке қарсы әрекетке көшті. Барзани АҚШ-тан қолдау алуға тырысты, бұл көптеген ирактық прогрессивтерді және Ирак Коммунистік партиясын (ИКП) ашуландырды, олар мұндай қадамды КДП-ның барлық құндылықтарына сатқындық деп есептеді. Алайда Барзани пешмерганы тиімді басқарып, әскерилерге ауыр шығын келтірді, сол себепті Касим 1961 жылдың қарашасында және 1962 жылдың наурыз айында екі рет бейбітшілік ұсынды, бірақ Барзани екі рет те автономия талаптарын қойды. Мұндай талаптар Касим үшін қабылдауға келмейтін, өйткені ол мұндай жеңілдік беделін түсіретінін білді, сондықтан Барзанидің бүліктеріне қарсы әскери науқан жалғасты. 1962 жылдың қалған бөлігінде Барзанидің науқаны Касимнің Бағдадтағы позициясын одан әрі тұрақсыздандырды, ол КДП-ны Баасшылар мен Насеристермен келіссөздер жүргізуге жіберді, олар Касимді ауыстыруға ең мүмкін болатын фракциялар еді.

Following the Republican coup against the Hashemite monarchy, the Kurds were granted more rights. In the provisional Iraqi constitution on 27. July 1958 was included that Kurds and Arabs were partners of the same nation. Following, several Kurds were appointed into high military ranks and Barzani was invited to return to Iraq. Along with the Communists, Barzani and the KDP sided with Qasim during an uprising of Ba'athists and other Arab Nationalists in Mosul in March 1959, entering into the city to fight off the insurrection. Qasim in time became suspicious of Barzani, worried that his increasing power in Iraqi Kurdistan could allow him to become a potential source of opposition to his power in Iraq and possibly where foreign intelligence could instigate instability in Iraq. Qasim began to capitalize on tribal divisions in the Kurdish region, focusing on those with long time rivalries with the Barzanis such as the Zebaris and the Harki, creating tribal disputes in the autumn of 1960. Other figures within the KDP such as Ahmad and Talabani began to voice more opposition to Qasim through party publications, displeased with the lack of progress towards any autonomy for the Kurds. Qasim severed the government stipend and privileges to Barzani by early 1961, and for much of the year tensions between Barzani and Qasim grew. Qasim suspected Barzani of being a potential avenue for the British to frustrate his take over of Kuwait and increased arms to pro government tribes to keep Barzani from becoming any stronger. On 11. September 1961, Iraqi planes began bombardments on the Kurdish region following an ambush on a military convoy, and on 24. September Qasim ordered the closure of KDP. The following December, Barzani and the KDP severed its agreements with Baghdad and entered into hostilities with the government. Barzani attempted to gain support from the United States, alienating many Iraqi progressives and the ICP, who felt that such a move was a betrayal for everything the KDP stood for. Barzani however managed to lead the peshmerga effectively, inflicting casualties on the military to the point that Qasim offered peace twice in November 1961 and in March 1962, both times rejected by Barzani who raised autonomy requests. Such demands were unfeasible for Qasim who knew that such a concession would damage his image, and the military campaign waged on against Barzani's rebellion. Through the rest of 1962, Barzani's campaign proved to cause Qasim's position in Baghdad to become increasingly unstable, and he directed the KDP into talks with the Ba'athists and Nasserists, the two factions most likely to succeed Qasim.

Әскери үкімет

1963 жылдың 8 ақпанында Қасымды биліктен құлатып, өлім жазасын орындаған әскери төңкеріс болды. Насерші полковник Абдул Салам Ариф Ирак президенті, ал баасшы генерал Ахмед Хасан әл-Бакр премьер-министр болды. Бұл, үкіметте баасшылардың үстемдігіне алып келді, соның нәтижесінде Революциялық команданың Ұлттық кеңесі құрылды. Жаңа үкімет, Барзанидің 1959 жылы Мосулдағы көтерілісті басудағы рөлін, сондай-ақ Барзанидің шетелдік барлау қызметтерімен байланыстарын еске алып, оған күдікпен қарады. Мұстафа Барзани мен үкімет тиімді келіссөздер жүргізуге тырысты. Барзанидің Киркук және Мосул маңындағы Ирактың мұнай кен орындарының көп бөлігін қамтитын автономия талабынан кейін, үкімет Ирактың солтүстігінде КДП-ға қарсы әрекеттерге көшті. Бұл науқан қиындықтарға тап болды, нәтижесінде 1963 жылдың қараша айында президент Ариф билікті басып алып, баасшыларды ұлттық үкіметтен қуды. Президент Ариф тез арада Барзаниге бітімгершілік туралы келісім ұсынды, оны Барзани қабылдады. Барзани мен Ариф арасындағы келісім үкімет пен күрдтер арасындағы қақтығысты тоқтатты, бірақ автономия мәселесі шешілмеді. Осы кезде Барзани КДП-дағы басшылыққа қол жеткізуге күш салды, өйткені оған түрлі топтар қарсылық көрсетіп, олардың ішінде Талабани мен Ахмад басқаратын топ ерекше көзге түсті. Көп ұзамай саяси жіктер күрд қоғамының тайпалық және консервативті элементтерін Барзанидің басқаруымен, ал Талабани мен Ахмадтың прогрессивті, солшыл күрд зиялыларын басқаруымен екіге бөлінді. Барзани Арифпен жасасқан келісімі арқасында Бағдаттан өзінің позициясын нығайту үшін қаржы мен қару-жарақ алды. 1964 жылдың шілдесінде Қала Дизеде өткен КДП-ның VI съезінде Барзани Талабани мен Ахмадқа қарсы шығып, ұлы Идриске Талабани, Ахмад және олардың жақтастарын съезден шығаруды тапсырды. Бұл қадам сәтті аяқталды, Барзанидің оппозициясы Иранға қашып кетті, бұл оған КДП-ны даусыз басқаруға мүмкіндік берді. КДП-дағы билігін нығайтқаннан кейін Барзани президент Арифтен автономия талабын қойды, бұл екеуінің арақатынасын тез уландырды. 1965 жылдың наурыз айында Барзани мен Бағдат арасында жаушылық басталды, нәтижесінде Ирактың солтүстігінде Барзани мен пешмергаға, сондай-ақ Иракқа оралған Талабани-Ахмад фракциясы сияқты басқа күрд фракцияларына қарсы күрес үшін 100 мыңға жуық әскер жөнелтілді. Операция нәтижесіз аяқталды, үкімет Барзани мен оның күштеріне қарсы маңызды жетістіктерге қол жеткізе алмады, олар Иран шекарасы арқылы жабдықтау алатын. Соғыстың қиындығын қысқы ауа райы күшейтті, бұл пешмерганың артықшылығына айналды. Үкімет аймақтағы күрдтер арасындағы жіктерді қайта пайдаланып, Барзани мен оның жақтастарына қарсы күреске түскен КДП-ның Талабани-Ахмад фракциясын қолдауға кірісті. 1966 жылдың 13 сәуірінде Иран шекарасына жақын Барзани штабына қарсы наурыз айында жоспарланған ірі операциядан бұрын президент Ариф тікұшақ апатында қаза тапты. Президент Ариф соғыстың салдарынан туындаған қиындықтарды мойындады және Ирактағы өзінің позициясын нығайту мақсатымен сол күзде Барзаниге баруға шешім қабылдады. Барзани соғыстың күрд халқына тигізген зиянын мойындап, Арифтің бітімгершілік ұсынысын қабылдады. Сол жылдың қараша айында өткен КДП-ның VI съезінде КДП Баззз декларациясының шарттарын қабылдауға келісті, бірақ автономияға қол жеткізуге тырысатынын мәлімдеді. Барзани Ирактың Курдистанындағы билігін нығайтуға жалғастырды, ол сол кезде Бағдаттың бақылауынан шығып қалған. Оның аймақтағы өсіп келе жатқан ықпалы Бағдатты алаңдатты және алты күндік соғыс кезінде оның күштерінің көп бөлігін байланыстырып ұстады.

On 8 February 1963, a military coup took place which overthrew and executed Qasim. The Nasserist Colonel Abdul Salam Arif become president of Iraq and the Ba'athist General Ahmed Hassan al Bakr become prime minister. The latter resulted in a Ba'athist domination in the government, forming the National Council of the Revolutionary Command. Not forgetting Barzani's role in quelling the insurrection in Mosul back in 1959, as well as Barzani's contacts with foreign intelligence, the new government was suspicious towards Barzani. Mustafa Barzani and the government would attempt ineffective negotiations, and after Barzani's autonomy request which included much of Iraq's oil fields around Kirkuk and Mosul, the government moved against the KDP in northern Iraq. The campaign faced difficulties though, and allowed for President Arif's power grab in November 1963, ousting the Ba'athists from the national government. President Arif quickly offered Barzani a truce, which he accepted. A subsequent agreement between Barzani and Arif would end hostilities between the government and the Kurds, though autonomy was not included. By this point Barzani turned his attention towards asserting his leadership over the KDP, due to the opposition from various factions, namely the one led by Talabani and Ahmad. Soon, the political divisions evolved into one that saw Barzani leading tribal and conservative elements of Kurdish society on one end with Talabani and Ahmad leading progressive minded leftist intellectual Kurds on the other. Barzani however benefited from his agreement with Arif, which secured him funds and arms from Baghdad to assert his position. During the sixth congress of the KDP in Qala Dizeh in July 1964, Barzani moved against Talabani and Ahmad, tasking his son Idris with ejecting Talabani, Ahmad, and their supporters from the congress. The move was successful and saw Barzani's opposition flee into Iran, allowing him uncontested control of the KDP. With his power secure in the KDP, Barzani raised the demand for autonomy to President Arif, quickly souring relations between the two. In March 1965, hostilities began between Barzani and Baghdad, leading to a massive military operation in northern Iraq that saw nearly 100,000 soldiers deployed by Iraq to fight Barzani and the Peshmerga, as well as other Kurdish factions such as the Talabani Ahmad faction which had returned to Iraq. The operation was inconclusive, with the government unable to make any significant gains against Barzani and his forces, which were receiving supplies through the Iranian border. The war was further complicated by the winter, which played into the Peshmerga's advantage. The government again utilized divisions among the Kurds in the region, and had begun supporting the Talabani Ahmad faction of the KDP who entered into hostilities with Barzani and his supporters. Before a major operation that was to take place in March against Barzani's headquarters near the border of Iran, President Arif died in a helicopter crash on 13 April 1966. President Arif would however recognize the troubles the war was bringing, and seeking to cement his own position in Iraq decided to visit Barzani that fall. Barzani accepted Arif's offer of a truce, recognizing the toll the war had taken on the Kurdish people by that point. During the sixth congress of the KDP held in November that year, the KDP decided to accept the terms of the Bazzazz Declaration but indicated that it would still push for autonomy. Barzani continued to consolidate his power in Iraqi Kurdistan, which had mostly fallen out of control from Baghdad by that point. His increasing position in the region would plague Baghdad, tying up much of its forces during the Six Day War.

Баас төңкерісі 1968 және 1970 жылы бейбіт келісім

1968 жылдың шілдесінде армия қолдауымен Баас партиясы Ариф үкіметін құлатып, Иракты өз бақылауына алды және Ахмет Хасан әл-Бакрды билікке қайтарып алды. Баас Ирактағы әскери операциялардың қаншалықты ауыр екенін түсінді және күрд мәселесін бейбіт жолмен шешуге дайын екендігін білдірді. Баас бастапқыда Барзаниді айналып өту үшін Талабани Ахмед фракциясымен келісімге қол жеткізуді үміттенеді, бұл Барзаниді 1969 жылдың наурыз айында Киркук қаласын бомбалау арқылы үкіметпен қайтадан қақтығысуға итермеледі. Барзанидің Ираннан көмек алу мүмкіндігі жаңа Баас үкіметі үшін қиындық тудырды, себебі ол әскери жолмен шешуші жеңіске жол бермейтінін көрді. 1969 жылдың мамырында үкімет Барзанимен келіссөз жүргізуге дайын екенін білдірді, соның нәтижесінде сол жылдың желтоқсанында ресми келіссөздер басталды. Барзани Баас партиясының үкіметті қолдайтын күрдтермен және Ахмед Талабани фракциясымен байланысын үзуін, оны Күрдістан демократиялық партиясы (КДП) ішіндегі жалғыз билік ретінде тануын талап етті, сондай-ақ автономия шарттары да талқыланды. Мәхмұд Осман КДП атынан, ал Саддам Хусейн үкімет атынан келіссөздер жүргізген кезде, 1970 жылдың 11 наурызында түпкілікті келісімге қол жеткізілді. Келісімнің соңғы шарттары күрд халқын мойындады және күрд тілін араб тілімен бірге республиканың екінші ресми тілі деп санайтын болды, сонымен қатар Киркук, Ханакин және басқа да күрд қалаларын қоспағанда, Ирак армиясының Күрдістанды толық бақылауына алмасу шартымен солтүстік Иракта автономия берілді. Алайда, қарым-қатынастар тез нашарлай бастады, себебі Барзани Иракты Киркук сияқты даулы қалаларда күрдтердің мәртебесін төмендету үшін арабтандыруды жалғастыруда және шынайы автономиялық аймаққа берілмейтінін айыптады. 1971 жылдың қыркүйегінде Барзаниге қарсы қастандық жасауға тырысылды, ол кезде Барзани өзінің штаб-пәтерінде діни қайраткерлерді қабылдап отырған. Дін қызметкерлері Бағдадтың пайдасына жазу құрылғылары бар чемодандарды алып жүрміз деп ойлаған, бірақ оның орнына жарылғыш заттар орнатылған. Жарылыс Барзаниді өлтірмесе де, кездесуге қатысқан басқа да адамдар қаза тапты. Дін қызметкерлерін алып бара жатқан үкімет жүргізушілері қастандықтың салдарынан құтқаруға тырысып, граната тастады, нәтижесінде бір пешмерга қаза тауып, он екі адам жарақат алды, бірақ Барзани зардап көрмеді, ал олар өздері атып өлтірілді. Барзани сөз сөйлеушілерді ұстап алып, тергеуге алмағанына қарамастан, Саддам Хусейн шабуылға жеке жауапты екенін мәлімдеді. Баас партиясына деген көзқарасы нашарлаған Барзани Иранмен шекараны жабудан бас тартты және Ираннан қару-жарақ пен жабдықтар алуын жалғастырды, ол 1972 жылдың сәуір айында Кеңес-Ирак достық шартынан кейін күшейді, себебі АҚШ Ирактың Сирия сияқты Кеңес ықпалына кіруінен алаңдады. Израиль де Барзаниге қолдау көрсетуді арттырды, Ирактағы Баас партиясының күшін әлсіретуді үміттенеді. Бұл қадамдар Барзани мен оның күштерін нығайтты, бірақ КДП-дағы көптеген тұлғаларды, сондай-ақ Ирактағы күрдтердің мүддесіне жанашырлық танытқан солшылдарды да алаңдатады. КДП-дан бас тартқандардың арасында Барзанидің ұлы Убейдулла да болды, ол қозғалыстан бас тартып, Бағдадтағы режиммен ынтымақтасуға ұмтылды. 1973 жылдың басым бөлігінде Барзани Бағдадпен тағы бір қақтығысқа дайындалып, пешмерганы қайта құруға және қайта ұйымдастыруға кірісті. 1974 жылдың 11 наурызында Баас үкіметі автономия заңын қабылдады және оны Барзанидің бекітуіне ұсынды. Киркук кірмегендіктен және Баас партиясына шынайы автономия берер сенімсіздік болғандықтан, Барзани келісімді қабылдамады. Оның ұлы Убейдуллаға қосылып, КДП-ның бірқатар мүшелері Барзанидің АҚШ, Израиль және Иранға ашылуына наразылық білдіріп, КДП-ның социалистік бастауларына опасыздық жасады деп санап, Бағдадқа көшті.

In July 1968, the Ba'ath Party, supported by the army, overthrew the Arif government and assumed control of Iraq, returning Ahmed Hassan al Bakr back to power. The Ba'ath realized the toll the military operations in Iraq were taking and signaled its willingness to settle the Kurdish issue peacefully. The Ba'ath initially hoped to seek an agreement with the Talabani Ahmad faction to bypass Barzani, prompting Barzani to enter into hostilities with the government again, shelling Kirkuk in March 1969. Barzani's ability to secure aid from Iran caused trouble for the new Ba'ath government, which saw that it would prevent any conclusive victory militarily. By May 1969 the government indicated its willingness to negotiate with Barzani, culminating in formal negotiations by December that year. Barzani demanded that the Ba'ath sever ties with pro government Kurds and the Ahmad Talabani faction, and recognize him as the sole power within the KDP, as well as terms of autonomy was also discussed. With Mahmoud Othman conducting negotiations on behalf of the KDP, and Saddam Hussein on behalf of the government, the final agreement was reached on 11 March 1970. The final terms of the agreement recognized the Kurdish people and considered Kurdish language a second official language of the republic with Arabic, along with autonomy in northern Iraq excluding Kirkuk, Khanaqin and other Kurdish cities, in exchange of full control of Iraqi army over Kurdistan. However relations quickly began to deteriorate as Barzani accused Iraq of continuing Arabification to decrease Kurdish standings in contested cities such as Kirkuk and in not being committed to a genuine autonomous zone. An assassination attempt took place against Barzani in September 1971 when Barzani received religious officials in his headquarters. The clerics had thought they were carrying suitcases with recording devices for the benefit of Baghdad, but had instead been wired with explosives. The explosion did not kill Barzani but killed others participating in the meeting, and in the confusion Peshmerga guards rushed in and killed the clerics. The government drivers who drove the clerics tried to salvage the assassination and tossed a grenade, killing a Peshmerga and wounding twelve, but missing Barzani, before they themselves were shot and killed. Despite being unable to capture any of the conspirators for questioning, Barzani would maintain that Saddam Hussein was personally responsible for the attack. With his perception of the Ba'ath soured, Barzani refused to close the border of Iran and continued receiving arms and supplies from Iran, which increased following the Soviet Iraqi Treaty of Friendship in April 1972 once the United States was concerned about Iraq entering into the Soviet sphere like Syria. Israel also increased support to Barzani hoping to frustrate the Ba'ath in Iraq. The moves would bolster Barzani and his forces, but would alienate many figures within the KDP as well as leftists sympathetic to the Kurdish cause within Iraq. Among the defectors from the KDP was Barzani's own son Ubeydullah who defected from the movement and preferred to cooperate with the regime in Baghdad. Through much of 1973, Barzani began to rebuild and reorganize the Peshmerga in anticipation of another conflict with Baghdad. On 11 March 1974, the Ba'ath government passed the autonomy law which it presented to Barzani for approval. With Kirkuk not included and his faith in the Ba'ath for a genuine autonomy low, Barzani rejected the agreement. Joining his son Ubeydullah, a number of disillusioned members of the KDP, angered with Barzani's opening towards the United States, Israel and Iran, and the perceived betrayal of KDP's socialist origins, defected to Baghdad.

Шөгеру және өлім

Барзани отбасымен Тегеранның жанындағы Карадж қаласына қоныстанды. ҚДП Ирактағы Баас күштерінің жеңілісінен кейін өзін қайта ұйымдастыруға тырысқанда, хаостық кезеңді бастан өткерді. Барзани мен оның көмекшілері АҚШ-тан қолдау алуға тырысып, Кеңес Одағы Ирактағы жаңа үкіметпен достық қарым-қатынас орнатқанын көрді. Барзани көп ұзамай АҚШ күрдтерді тек құрал ретінде қарастыратынын, күрд ұлтшылдығының мақсаттарын ілгерілетуге мүдделі еместігін түсінді. Пайк комиссиясының қорытындылары оны растады, ЦРУ-дың Иракты әлсірету үшін ғана күрдтерге қызығушылық танытқанын, бірақ Барзанидің амбицияларын іске асыруға ниеті болмағанын көрсетті. Барзани шахтың құлатылуын, 1976 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Джеральд Фордтың жеңілісінен кейін Генри Киссинджердің кетіп қалғанын және Алжир президенті Хоуари Бумедиеннің қайтыс болуын көрді – бұл үш тұлға Алжир келісіміне қатысу арқылы оның қозғалысына теріс әсер етті. Барзани өкпелік қатерлі ісігін емдеу үшін АҚШ-қа барып, 1979 жылдың 1 наурызында Вашингтондағы Джорджтаун университетінің ауруханасында емделу кезінде қайтыс болды. Оның денесі АҚШ-тан жеткізілген соң Иран Курдистанындағы Ошнавие қаласында жерленді. 1993 жылдың қазан айында Барзанинің мәйіті Ираннан Ирак Курдистанына шекара арқылы әкелініп, туған қаласы Барзанда қайта жерленді.

Мұра

Оның ұлы Масуд Барзани Күрдістан демократиялық партиясының (ҚДП) басшысы болды және 2009 жылғы шілдеде Ирак Күрдістан аймағының президенті болып, халықтың 66% дауысымен қайта сайланды. Нечирван Барзани, Идрис Барзанидің ұлы, Ирак Күрдістанның премьер-министрі қызметін атқарды.