Кіріспе

1950 жылы Джозеф Л. Манкиевичтің түсірген «Қашу жоқ» фильмі – Джозеф Л. Манкиевичтің режиссерлік жұмысымен 1950 жылы шыққан американдық қылмыстық драма. Фильмде Сидни Пуатье кинодағы алғашқы рөлінде, сондай-ақ Ричард Уидмарк, Линда Дарнелл және Стивен МакНалли ойнаған. Оқиға афроамерикалық дәрігердің кедей аудандағы расизммен күресін көрсетеді, себебі ол нәсілшіл ақ қылмыскерді емдейді. «Қашу жоқ» фильмі режиссер Манкиевичтің айтуынша, «негрге деген жек көрудің қанды және қатыгез жағдайларын» көрсететіндігі үшін көп дау тудырды. Бұл фильм Пуатье мен Милдред Джоан Смит үшін толық метражды фильмдегі актерлік дебют болды. Манкиевич пен Лессер Сэмюэлз 23-ші «Оскар» сыйлығының «Үздік әңгіме» және «Сценарий» номинацияларына ұсынылған, бірақ Шарль Брэкетт, Билли Уайлдер және Д. М. Маршманның «Сансет бульвары» фильміне жеңілді.

Сюжет

Доктор Лютер Брукс - ол өзінен кейінгі алғашқы афроамерикалық дәрігер. Өзінің ұстазы, бас дәрігер Дэн Уортонның уәделеріне қарамастан, Брукс кейде өз қабілеттеріне сенімді емес. Брукс аурухананың түрме бөлімшесінде жұмыс істеп жатыр, ал Джонни мен Рей Бидл, тонау кезінде аяғына оқ тигізілген ағайындылар, емдеуге әкелінеді. Джоннидің белгілері, мысалы, бағыт-бағдардың бұзылуы мен көздің көкшесі кеңейгені Лютерді алаңдатады. Расистік көзқарасты ұстанатын Рей Лүтерге оларды қаралауға тырысқанда, расистік сөздерді айтады. Джоннидің миында ісік бар екеніне алаңдай отырып, Лютер омыртқасына операция жасайды, бірақ Джонни операция кезінде қайтыс болады. Рей Джоннидің аяғына оқ тигенін ғана ойлап, Лютерді оны өлтірген деп айыптайды және кек алуға уәде береді. Лютер Уортонмен кеңес алады, ол Лютер дұрыс емделген деп санайды, бірақ диагноз дұрыс емес болуы мүмкін екенін мойындайды. Оның емделуінің дұрыс екенін анықтау үшін Лютер Джоннидің өлтіруін сұрады, бірақ Рей келісім беруден бас тартады; ол ағасының денесін "кесуді" қаламайды. Аурухана басшысы да өлке тексеруін талап етуді бас тартады, өйткені жалғыз қара тәнді дәрігерге қатысты даулы жағдай қаржыны қауіпке ұшыратады деп қорқады. Лютер мен Уортон Джоннидің жесірі Иди Джонсонға барып, оның өлкелеуге көмектесуін сұрайды. Эди биддлдермен бірге қаладағы кедей, ақ түсті Beaver Canal ауданында өсті, онда нәсілшілдік кең таралған; ол оларға көмектесуден бас тартады, бірақ қайшылыққа ұшыраған Эди кейіннен Рейге түрме бөлімшесінде барып, неліктен ол өлтіруді мақұлдамайтынын сұрайды. Рей Джоннидің ақ дәрігері болса, әлі тірі болатынын, ал Уортон мен Лютер тек Джоннидің өлімі туралы шындықты жасыру үшін ғана өлтіруді қалайтынын айтады. Рей Эддиді дәрігерлер оны "аяқ" деп ойнауға тырысып жатқанына және Бобра каналы клубының иесі Рокки Миллерге Джоннидің өліміне қатысты жағдай туралы айтуы керектігіне сендіреді. Рейдің құлақ-мұм басқа ағасы Джорджпен бірге, Эди мұны жасайды, ал Рокки және оның достары қаланың қара бөлігіне шабуыл жасауды жоспарлайды. Лютэр қара нәсілді лифт операторымен сөйлесіп, қара нәсілділер қауымының алдағы шабуыл туралы естігенін және бірінші шабуыл жасауды жоспарлап отырғанын біледі. Лютер оны бұл сөзінен қайтаруға тырысқанда, оператор оған қара нәсілділерге қарсы өткен шабуылдарды еске салады да: "Бізді өлтіріп, өзімізді жақсы екенімізді дәлелдеуге тырысқанда, олардан жақсы болу бізден көп нәрсе талап етпей ме?" деп сұрайды. Растық тәртіпсіздіктер пайда болады, ал Лютер оның құрбандарына қарайды, бірақ ақ әйел оған "қара қолын" алып тастауға және оның бетін түкіруге бұйрық береді. Лүтер таңғалып, сыртқа шығады. Өз әрекеттерінің салдарынан үмітсіз қалған Эди Уортонның үйіне барады, онда алғашқы нәсілшілдік күмәндерінен кейін оның қара қыз қызметшісі Глэдиспен достық қарым-қатынас жасайды. Уортон, Глэдис және Иди Лютердің Джонни Бидлдің өлтірілуі үшін өзін ұстап бергенін біледі. Уортон Лютердің бұл әрекетімен өлтіруші дәрігерді Биддлдің денесін өлтіруді жүргізуге мәжбүрлегенін түсінеді. Аутопсия Джоннидің мидағы ісіктен қайтыс болғанын және Лютердің емдеу әдісі дұрыс болғанын растады. Рей бұған ашуланып, шындықты жасыру үшін жасалған құпияланған әрекетке сенді. Уортонның қаладан демалыс үшін кетіп бара жатқанын естігеннен кейін, Рей мен Джордж полиция күзетшісін жеңіп, қашып кетеді, Рей жараланған аяғын қайта жарақаттайды. Рей мен Джордж Эддиге Лютерге хабарласып, оны Уортонның бос үйіне шақыруға мәжбүрлейді. Мас күйінде және қатты азап шеккен Рей Лютерді өлтіремін деп, кетеді. Эди Джорджтан қашып құтылып, Лютерге көмек көрсету үшін полицияға хабарласады. Уортонның үйінде Рей Лютерге қару ұстап, ұрып-соғып, қорлап жатыр. Эди келіп, Рейдің физикалық ауырсыны мен маңдай-тескей жек көруінің оны ақыл-ойынан тыс етіп жібергенін көреді. Иди Рей атып жатқанда жарықты сөндіреді. Лютер иығына жараланған, бірақ ауырсынудан құлап кеткеннен кейін Рейдің қаруын алады. Лютер Рейдің нәсілшілдігіне байланысты өлуге жол бере алмайтынын айтады және Эддиді Рейдің өмірін құтқаруға көмектесуге сендіреді. Алыстан сиреналар айқайлап тұрғанда, Лютер хистерияға ұшыраған Рейге: "Жас болма, ақ жігіт, аман қаласың".

Қалыптастыру жазбалары

Директор Джозеф Манкевич жас дәрігер Лютер Брукс рөліне финалистердің шағын тобынан Сидни Пуатьеді жеке таңдады. "Күшті эмоциялық жандану мен әдемілік" қасиеттерімен ерекшеленетін бұл рөл Пуатьеге кинодағы мансабын бастауға көмектесті. Бұл фильмде Осси Дэвис (кинодағы дебюті) мен Руби Ди алғаш рет бірге түсті, екеуі де титрде көрсетілмеген.

Қабылдау

Нью-Йорк Таймс газетінің заманауи шолуында сыншы Томас М. Прайор былай деп жазды: Кейде күш қолдану зиялылыққа қарағанда күштірек әсер етеді. "Ешбір жол жоқ" фильмі қоғамда ұзақ жылдар бойы бойында қалған, біздің саяси және діни көзқарастарымыздың негіздеріне тікелей қайшы келетін зұлымдық пен білімсіздікті жасыруға тырыспайды. "Ешбір жол жоқ" мәселені көтеріп, "Осыған не істейсіз?" деген сұрақпен бетпе-бет қалдырады. Кейбір адамдар, осы сыншы сияқты, фильм жасаушылар осы тақырыпты сәл де болса аз мелодрамалық түрде көрсеткенін тілеуші еді. Мақсаты әрқашан ниетімен сай келмесе де, "Ешбір жол жоқ" – театрдан кейін де ойға толы қалдыратын қатал, ашық фильм. Осының арқасында "Ешбір жол жоқ" маңызды туындыға айналады.