F.I.S.T.: Көлікшілер Одағының күресі

Кіріспе

1978 жылы Норман Джуисон түсірген фильм

F. I. S. T. (экранда F•I•S•T деп көрсетіледі) – 1978 жылғы Норман Джуисонның өндірген және режиссерлік еткен американдық нео-нуар қылмыстық драмасы, басты рөлде Сильвестр Сталлоне. Сталлоне Кливлендтегі қойма жұмыскерінің рөлін ойнайды, ол құрамындағы "Мемлекеттер аралық жүк тасымалдаушылар федерациясы" (F.I.S.T.) атты ойдан шығарылған кәсіподақтың басшылығына қатысады. Фильм шартты түрде "Жүк тасымалдаушылар одағы" мен олардың бұрынғы президенті Джимми Хоффаға негізделген. Сценарийін Джо Эстерхас пен Сталлоне, Эстерхастың сюжеті бойынша жазды.

Сюжет

1937 жылы Кливлендтегі жүк тиеу алаңында бақылаушы Гант жаңа жұмысшыны – поляк-американдық Линкольн Домбровскийді жұмысқа қабылдайды. Гант Домбровскийге, егер қосымша жұмыс істеуге тура келсе де, тек штаттық жұмыс уақыты үшін ғана ақы төленетінін, ал ол зақымдаған тауардың құны жалақысынан шегерілетінін айтады. Домбровский бірнеше арбадағы помидорларды төгіп алғанда, оның жалақысы қысқартылып, құлаған помидорларды жинауға көмектескен тағы бір жұмысшы жұмыстан шығарылады. Мұндай әділсіз еңбек жағдайларына наразы болған венгр-американдық жұмысшы Джонни Ковак бүлік ұйымдастырады. Жұмысшылар Босс Эндрюстің кеңсесіне барады, онда Ковак жұмысшылар үшін келісімге келеді деп ойлайды, бірақ ертесіне ол және оның досы Эйб Белкин жұмыстан босатылғанын біледі. Ковак пен Белкинге Майк Монахан жүгінеді, ол олардың басшылық қабілетіне таң қалады. Ол оларға Штаттар аралық жүк тасымалдаушылар федерациясында (ФИСТ) жұмыс ұсынады. Ковакқа жұмысқа қабылдау кезінде көлік беріледі, бұл оған литвалық-американдық жұмысшы Анна Заринкаспен танысып, жақын арада қарым-қатынас құруға мүмкіндік береді. Ковак ФИСТ-ке жаңа мүшелерді табысты түрде тартады, бұл бизнес иелерінің назарын аударады. Ковак олардың кәсіподақ емес жүк тасымалдау фирмаларына жаңа жұмысшыларды жұмысқа алу туралы ұсынысынан бас тартқанда, күдікті иелері оған физикалық шабуыл жасайды. Ковак одақ мүшелерін тарту арқылы көшбасшылық рөлге көтеріледі, бұл ФИСТ басшысы Макс Грэммен бәсекелестікке әкеледі. Біраз уақыттан кейін Монахан, Ковак және Белкин ФИСТ мүшелерін «Консолидацияланған жүк тасымалдау» компаниясымен еңбек келісімшартына қол қоюға жұмыстанады. Басқару олармен келісімге келмегенде, ФИСТ жұмысшылары ереуілге шығады. Олар «Консолидацияланған жүк тасымалдау» компаниясының қақпасының алдында лагерь құрады, бірақ ереуіл бұзушылар мен жалданып алынған күзетшілер оларды ығыстырып шығарады. Монахан қақпаны жүк көлігімен бұзуға тырысады, бірақ оққа ұшырап қаза табады. Оның жерлеу рәсімінде Ковак «күш жинап», жергілікті бандит Винс Дойлдің көмегін қабылдайды. Дойлдің адамдары жүк таситын көліктерге шабуыл жасайды. Жергілікті мафия және ФИСТ мүшелері бірігіп, «Консолидацияланған жүк тасымалдау» компаниясының қақпасына шабуыл жасайды. «Консолидацияланған жүк тасымалдау» компаниясының президенті еңбек келісімшартына қол қояды. Осы жетістікке сүйене отырып, Ковак пен Белкин Орта Батысқа барып, одан да көп жұмысшыларды жұмысқа тартады. Ковак байып, Аннаға үйленеді. Жаңа қылмыскер Бейб Милано оқиға орнына келіп, іс-әрекеттен үлес тілеуді көздейді. Ковак Миланоны Дойлмен таныстырады және оны өз ісіне тартуға асықпаса да, қазірдің өзінде жақсы деп шешеді. 1957 жылға қарай ФИСТ екі миллионға жуық мүшесі бар үлкен және маңызды кәсіподаққа айналады. Ковак Макс Грэмді ФИСТ штаб-пәтерінде кездестіргенде, ғимараттың және Грэмнің кеңселерінің қаншалықты сәнді екенін көргенде, көңілі қалды. Ковак қазір Батыс жағалауда ФИСТ ісін басқаратын Белкинмен кездеседі, ол Грэмның кәсіподақтан этикалық емес ақша тапқанын түсіндіреді. Тергеу барысында Ковак Грэм өзінің ықпалын кәсіподақ бизнесі мен қаражатын өзіне немесе әйеліне тиесілі компанияларға бағыттау үшін қолданғанын және кәсіподаққа қарсылық көрсеткен жүк тасымалдау компаниясының иесінің әйеліне зорлық-зомбылық жасағанын анықтайды. Грэм ФИСТ президенті болып сайланудың басты үміткері. Белкин Ковакқа Грэмды билік органдарына беруді ұсынады, бірақ Ковак мұндай іс-әрекеттің кәсіподаққа келтіретін зияны туралы қатты алаңдайды. Ковак Грэммен бетпе-бет кездесіп, оны Ковактың кәсіподақ президенті лауазымына үміткер болуын қолдауға көндіреді. Қазір ФИСТ-тің жаңадан сайланған президенті Ковак сенатор Мэдисон тарапынан тергеледі, ол Ковакты Дойл мен Миланомен жұмыс істегендігіне байланысты мафиямен байланыста деп күдіктенеді. Белкин Ковакты Миланодан бас тартуға және кәсіподақты «қайта тазалауға» шақырады, бірақ Ковак оның өтінішін елемеді. Кейінірек Дойл Ковакқа Белкиннің оларға қарсы куәлік етуді жоспарлап отырғанын айтқанда, Ковак Белкинге зиян келтірмей тұруға уәде береді. Сенатор Мэдисонның комитеті алдында куәлік беруге шақырылған Ковакқа Белкиннің өлтірілгені және сенатор Ковак жауапты деп санайтыны айтылады. Қатты қайғыға ұшыраған Ковак сезімге бой алдырып, сот отырысынан шығып кетеді. Ол үйге оралғанда Анна мен балаларының жоғалып кеткенін көреді. Ол тапаншасын алып, бірақ Миланоның адамдары оны атып өлтіреді. Фильм «Джонни қайда?» деген жазуы бар жүк көлігінің бамперіне жабысқан плакатпен аяқталады.

At a loading dock in Cleveland in 1937, supervisor Mr. Gant hires a new worker, Polish American Lincoln Dombrowsky. Gant tells Dombrowsky that he will only be paid for his regular shift even if he must work overtime, and that any merchandise he damages will come directly out of his pay. When Dombrowsky drops a few carts of tomatoes, his pay is docked and another worker is fired for helping him collect the fallen merchandise. Resentful of these unfair labor practices, Hungarian American worker Johnny Kovak leads a riot. The laborers go to the office of Boss Andrews, where Kovak believes he negotiates a deal for the workers, only to find out the next day that he and his friend Abe Belkin have been fired. Kovak and Belkin are approached by Mike Monahan, who was impressed by their leadership. He offers them positions in the Federation of Inter State Truckers (F. I. S. T.), where they will be paid according to how many members they can recruit. Kovak is given a car to use while recruiting, which also allows him to meet and soon start dating Lithuanian American worker Anna Zarinkas. Kovak is successfully recruiting new F. I. S. T. members, which attracts attention from business owners. When Kovak turns down their offer to recruit new workers to their non union trucking firms, the shady owners have him physically attacked. Kovak rises into a leadership role through his union recruiting, causing competition with hothead F. I. S. T. leader Max Graham. Soon Monahan, Kovak and Belkin begin working to get the F. I. S. T. members at Consolidated Trucking covered by a labor agreement. When management refuses to deal with them, the F. I. S. T. workers strike. They set up camp outside Consolidated Trucking's gates, but are pushed out by strikebreakers and hired security. Monahan tries to ram the gates in a truck, but is shot and killed. At his funeral, Kovak decides to "get some muscle" and accepts help from Vince Doyle, a local gangster. Doyle's men attack trucks trying to make deliveries. Local mobsters and the members of F. I. S. T. join forces to storm the gates of Consolidated Trucking. The president of Consolidated Trucking finally signs a labor agreement. Building on this success, Kovak and Belkin travel the Midwest to recruit more workers. Kovak becomes wealthier and marries Anna. A new crime figure, Babe Milano, comes on the scene and wants a piece of the action. Kovak meets Milano with Doyle and, although reluctant to involve him in his business, decides it will be best for now. By 1957, F. I. S. T. has become a large and important union, with about two million members. When Kovak visits Max Graham at F. I. S. T. headquarters, he is displeased to see how luxurious the building and Graham's offices are. Kovak visits with Belkin, now leading F. I. S. T. business on the West Coast, who explains that Graham has made money unethically off the union. In his investigation, Kovak finds that Graham used his influence to steer union businesses and funds to shell companies owned by him or his wife, and has used violence against the wife of a trucking company owner who resisted the union. Graham is a strong favorite to be elected F. I. S. T. president. Belkin suggests to Kovak that they turn Graham in to the authorities, but Kovak is too worried about the damage to the union from the scandal. Kovak confronts Graham with what he knows, convincing him to support Kovak's run for union president. Now the newly elected president of F. I. S. T., Kovak is investigated by Senator Madison, who suspects Kovak of ties with the Mafia through his work with gangsters Doyle and Milano. Belkin urges Kovak to cut off Milano and make the union "clean again", but Kovak ignores his request. When Doyle later tells Kovak that Belkin plans to testify against them, Kovak insists that Belkin not be harmed. Subpoenaed to testify before Senator Madison's committee, Kovak is told that Belkin has been killed and the senator believes Kovak is responsible. Shocked, Kovak has an emotional outburst and storms out of the hearing. He returns home to find Anna and the children are missing. He gets his pistol but is shot and killed by Milano's men. The movie ends with a shot of a bumper sticker on a truck which reads, "Where's Johnny?"

Актерлік құрам

Энтони Кидис, бес жылдан кейін Red Hot Chili Peppers тобының негізін қалаушы жетекші әншісі болған, актер әкесінің қолданған Blackie Dammett сахналық атына құрмет ретінде Коул Дамметт сахналық атын пайдаланып, шағын рөлде пайда болды.

Жазу және әзірлеу

United Artists 1974 жылы жұмысшы қозғалысы туралы сценарий жазу үшін Джо Эстерхасты жалдады, себебі атқарушы продюсер Джин Корман Rolling Stone журналында осы тақырыптағы мақалаларын оқыған еді. Бұрын ешқашан сценарий жазбаған Эстерхас Американың орталық-батысындағы кәсіподақтар тарихына арналған 40 беттік эссе жазды. Артур Б. Крим Норман Джуисонды продюсер-режиссер лауазымына тағайындады және егер Джуисон тағы 4 миллион доллар таба алса, оған 4 миллион долларлық бюджет ұсынды. Ол қосымша қаржыландыру үшін тағы бір студия таба алмады, бірақ бәрібір 8,1 миллион долларлық бюджет алды. Эстерхас бастапқыда Ковак рөліне Джек Николсонды қарастырған (кейін ол Ковак прототипі болған Джимми Хоффа рөлін ойнады), бірақ оның орнына Сильвестр Сталлоун таңдалды. Сильвестр Сталлоун Джо Эстерхастың сценарийін қайта жазып, былай деді: "Джо Эстерхас 400 бетке жуық сценарий жазды, ол түсірілімге жарамды сценарийден гөрі романға көбірек ұқсады. Мен және Норман Джуисон оны қалыпқа келтіру үшін көп жұмыс жасадық, бірақ Джо керемет идея ұсынды". Эстерхасқа сценарий үшін 85 000 доллар төленді. Сталлоне актерлік еңбегі үшін 350 000 доллар, ал сценарий жазғаны үшін 150 000 доллар алды.

Түсірілім

Фильмнің көп бөлігі Айова штатының Дубук қаласында түсірілді. Дубук ең алдымен қаланың ескі аудандары сол кездегі Кливлендтен гөрі 1930-шы жылдардағы Кливлендке көбірек ұқсағандықтан, екіншіден, үйлердің көпшілігі кабельдік теледидарға ие болғандықтан, шатырға орнатылған теледидар антенналарының жоқтығына байланысты таңдалды. Үлкен тіктеулердің болуынан әуе арқылы берілетін телесигналдар төмен жатқан жерлердегі үйлерге жеткізілгенде қиындықтар тудырды, сондықтан 1950 жылдардың ортасында кабельдік жүйе құрылды, бұл көптеген басқа муниципалитеттерге қарағанда әлдеқайда ертерек болды. Түсірілімдерде қолданылған жерлердің ішінде Святой Рафаэль соборы, Ақ жүрек шіркеуі, Төртінші көшедегі лифт, Е. Дж. Воггенталер компаниясы және Дубук жұлдызды сыра зауыты бар. Түсірілімдер Дубуктегі бұрынғы Caradco өндіріс компаниясында да жүргізілді. Caradco ғимаратының бір бөлігіне жаңа терезелер орнатылып, содан кейін түсірілім үшін олар уәжілі түрде сындырылды. Терезелер түсірілім аяқталғаннан кейін ауыстырылды. Фильмде көрінетін басқа Дубук орындары – Дубук округінің соты және Сент-Мэри католик шіркеуі. Сонымен қатар, түсірілімдер Англияның Шеффилд қаласында, Вашингтон қаласында және Калвер Сити студияларында да жүргізілді.

Театрлық

Фильмнің премьерасы 1978 жылғы 13 сәуірде Century City-дегі Plitt театрында Filmex фестивалінің ашылу фильмі ретінде өтті, ал 1978 жылғы 26 сәуірде АҚШ және Канаданың 100 кинотеатрында көрсетілді, кейін 21 маусымда 350 кинотеатрда көрсетілім аумағы кеңейтілді. TV Guide журналынан тағы бір жағымды пікір келді, олар фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді. Олар Сталлоненың сценарийін және актерлік шеберлігін жоғары бағалап, "Сталлоне әдетте бұлшық еттерінен алыс болуды ұнатады, бірақ көбінесе ол тиімді болмайды. Алайда, F.I.S.T. фильмінде бұл жақсы жұмыс істейді, өйткені ол кейіпкерге барлық нәрседен артық көңіл бөледі, және біз оның осылай жасағанын көбірек көргіміз келеді" деді. Time журналының Ричард Шикельі фильм туралы теріс пікір білдірді, ол фильмді "шамамен 2,5 сағаттық аяқталмаған жалықтырушылық – Сильвестр Сталлоне Джимми Хоффа рөлін өте жоғары сеніммен, тіпті кереметтікке жақындап ойнаған сәтсіз пролетариаттық эпос" деп сипаттады. Rotten Tomatoes сайтында фильм 12 рецензияға негізделген 67% рейтингке ие.