Кіріспе

Ортағасырлық тіктөртбұрышты қалқан

Павизе (немесе павис, пабис немесе павенсен) – 14 ғасырдың ортасынан 16 ғасырдың басына дейін қолданылған тіктөртбұрышты қалқан. Көбінесе бүкіл денеді қоршайтын қару ретінде, оны садақшылар, арбалетшілер және басқа да жаяу әскерлер шайқаста пайдаланған.

Этимология

Атауы Италияның Павия қаласынан шыққан.

Тарихи алдыңғылары

Қанатшыны қорғау үшін қалқанды пайдалану тұжырымы кем дегенде Гомердің "Илиада" шығармасында кездеседі, онда Аякс өзінің қалқанымен жартылай ағасы Тевкрді, қанатшыны, "айналасына көз тігіп" жебе атуына мүмкіндік беру үшін қорғаған. Ахеменидтердің спарабара әскерлері де осы сияқты үлкен тоқу қалқандарды қолданған. Рим әскері кейіннен скутумды қабылдады – үш қабат ағаштан жасалған, бір-біріне жабыстырылған, мата мен былғарымен қапталған, әдетте қалқанның тік бойында тікбұрышты пішіндегі дөңгелек орнатылған үлкен, қисайған тіктөртбұрыш қалқан. Скутумның пішіні легионерлердің тығыз қатарларына қалқандарын бір-біріне жапсырып, оқ-дәрілерге қарсы тиімді қоршау жасауға мүмкіндік берді. Ең жаңа қолданылуы – тестудо, ол жоғарыдан қалқан ұстаған легионерлерді қосып, төменнен келетін жебелер, найзалар немесе қабырғалардан лақтырылатын заттар сияқты снарядтардан қорғауға арналған.

Сипаттама және тарих

Еуропалық шыққан қалқан үлкен, төртбұрышты және дөңес болған. Сонымен қатар, қолма-қол шайқасқа және қарулы әскерлердің арқасына киюге арналған кішкентай нұсқасы да жасалған. Қалқанның ерекшелігі – оның орталық тізбегі. Қалқанды орта ғасырларда, әсіресе қамалдарды қоршау кезінде садақшылар мен арбалетшілер негізгі пайдаланған. Оны қалқан ұстаушы, әдетте садақшы, немесе әсіресе үлкендері үшін арнайы қалқан ұстаушы көтеріп жүретін. Қалқан ұстаушы қалқанды өз орнында ұстап тұратын, немесе кейде түбіне тік ілмек бекітіліп, жерге тіреп қоятын. Садақшылар мен арбалетшілер қаруларын қайтадан толтырып жатқанда, келіп жатқан оқтардан қорғану үшін олардың артына тығылып отыратын. Қалқандар көбінесе олар жасалған қаланың гербімен боялған, кейде қалаға шабуыл жасағанда қалалық қару-жарақ қоймасында сақтауға қойылатын. Әулие Барбара және Әулие Георгий сияқты діни бейнелер қалқанның алдыңғы бетіне салынатын. Гусит соғысы кезінде гусит тостағандары көбінесе қалқандарда бейнеленген. Көптеген қалқандар майлы және жұмыртқадан жасалған бояулармен бояу алдында, қалың кілемге ұқсас матамен жабылатын. Бүгінде шамамен 200-ге жуық қалқан сақталған, бірақ сол кезде олар көптеп кездесетін.

Теңізге теңестірілген

Қарапыл немесе павизада деп аталатын ұқсас термин, кемедегілердің іс-қимылын бақылаудан қорғау және қарсылас кеменің жақындауына кедерес келтіру үшін теңіз кемесінің айналасына ілінген әшекейлі қалқан қатарын немесе мата жолағын білдіреді.

Павесарилер

Генуялық арбалетшілер, халықаралық жайдарлы элиталық корпус, павизаны қолданды, оларға павизарийлер (қалқан ұстаушылар) көмектесті. Әрбір павизаның артында үштен астам арбалетші болғандықтан, олар павизаны кезекпен жапқан және негізінен тұрақты немесе қорғаныс позицияларында қолданылған болуы мүмкін.