Кіріспе

Екі жақты тізімделген компания немесе DLC – екі корпорацияның заңды теңестіру шарты арқылы бірыңғай операциялық бизнес ретінде жұмыс істейтін, бірақ жеке заңды тұлғалары мен қор биржасындағы тізімдемелерін сақтайтын корпоративтік құрылым. Көбінесе DLC-лер шекаралық болып келеді және корпорациялар мен олардың акционерлері үшін салық және басқа да артықшылықтар ұсынады. Дәстүрлі бірігу немесе сатып алу кезінде біріктірілетін компаниялар бір заңды тұлғаға айналады, мұнда бір компания екіншісінің акцияларын сатып алады. Алайда, DLC құрылғанда екі компания да өмір сүруін жалғастырады, өз акционерлерінің дербес құрамын сақтайды, бірақ "теңдестіру шарты" деп аталатын келісімде белгіленген пропорцияда барлық операциялық бизнесінің тәуекелдері мен пайдасын бөлісуге келіседі. Теңдестіру шарттары екі компанияның акционерлеріне дауыс беру және ақша ағыны құқықтары бойынша теңдікті қамтамасыз ету мақсатында жасалады. Бұл келісімдер екі бас компания арасындағы осы заңдық және экономикалық құқықтарды бөлуді анықтайтын мәселелерді, соның ішінде дивидендтерді, таратуды және корпоративтік басқаруды қамтиды. Көбінесе екі компания бір директорлар кеңесімен басқарылады және біріктірілген басқару құрылымына ие болады. DLC бірлескен кәсіпорынға ұқсас, бірақ екі тарап барлық меншігін бөліседі, тек бір жобаны емес; осы тұрғыдан алғанда, DLC акционерлік қоғамдар арасындағы толық серіктестікке ұқсас. Бұл бірнеше акция нарығында тізімделген (бірдей компания) кросс-листінгті компаниядан ерекшеленеді. Samsung – кросс-листінгті компанияның мысалы (Корея және АҚШ қор нарықтарында тізімделген).

DLC құрылымын қабылдауға ынталандыру

Двойной листинг құрылымы – бұл екі компанияның тиімді бірігуі, онда олар операцияларын және ақша ағындарын біріктіруге, екі компанияның акционерлеріне ұқсас дивидендтер төлеуге келіседі, сонымен бірге акционерлердің жеке тізілімдерін және корпоративтік идентификацияларын сақтайды. Көбінесе екі компанияның акциялары әртүрлі елдерде тіркелген болады. Әртүрлі юрисдикциялардағы компаниялар үшін бір акция құратын қарапайым бірігудің орнына DLC құрылымын қабылдаудың салықтық себептері жиі кездеседі. Егер тікелей бірігу болса, капиталдан алынған табысқа салық төлеу қажет болуы мүмкін, бірақ DLC мәмілесінде мұндай салық салдары туындамайды. Салық жүйелерінің айырмашылықтары DLC құрылымын ұсынуы мүмкін, себебі шекаралық дивиденд төлемдері азайтылады. Бұдан өзге, компаниялар үшін қосымша салықтық артықшылықтар болуы мүмкін. Компаниялар DLC құрылымын таңдағаннан кейін, одан бас тартуға елеулі салық кедергілері туындауы мүмкін. Кейде ұлттық мақтаныш та маңызды рөл атқарады; егер бірігу немесе қосымшаландыруға қатысушы екі тарап та күшті жағдайда болса және бірігуге немесе қосымшаландыруға қажеттілік болмаса, кіші бизнес орналасқан ел өзінің компаниясын "жоғалтпаса", мәмілені жүзеге асыру оңайырақ болуы мүмкін. Үшінші себеп – инвесторлар ағынының кері қайтарылуын азайту, егер бірігу жолы таңдалса, бұл өз нарығындағы бір компанияның акцияларының құнын төмендетуі мүмкін. Яғни, кейбір институционалдық инвесторлар өз елінен тыс жерде тіркелген компаниялардың акцияларын иелене алмайды немесе оларды шектеулі көлемде ғана иелене алады. Сонымен қатар, бірігу кезінде таратылған компания барлық индекс тізімінен шығарылады. Индекске бағынышты қорлар кейіннен аман қалған компанияның акцияларын сатуға мәжбүр болады. DLC құрылымымен мұның бәрі болдырмайды. Төртінші себеп – DLC-ге міндетті түрде реттеуші органдардың (антимонополиялық) келісімі қажет емес және шетелдік инвестицияларды мақұлдау талабымен шектелмейді. Соңында, тұрақты бірігу кезінде котировка жойылғанда жергілікті капитал нарықтарына қол жеткізу мүмкіндігі төмендеуі мүмкін. Бұл жергілікті инвесторлар компаниямен DLC-ге дейінгі кезеңнен бастап таныс екенін ескереді. Алайда, DLC құрылымының кемшіліктері де бар. Бұл құрылым инвесторлар үшін ашықтықты төмендетуі және басқару тиімділігін азайтуы мүмкін. Сонымен қатар, бірігуде акцияларды ұсыну және капитал нарығындағы операциялар (мысалы, акцияларды қосымша шығару, акцияларды қайта сатып алу және акцияларды бөлу) DLC құрылымында күрделірек болады.

DLC-де бағаны дұрыс емес белгілеу

DLC-тің бас акционерлерінің акциялары бірдей негізгі ақша ағымдарына қатысты талаптарды көрсетеді. Осылайша, интеграцияланған және тиімді қаржы нарықтарында DLC-тің бас акционерлік компанияларының акция бағалары бірдей үлгіде өзгеруі керек. Бірақ, практикада теориялық баға теңдігінен елеулі айырмашылықтар туындауы мүмкін. Мысалы, 1980-жылдардың басында Royal Dutch NV компаниясы Shell Transport and Trading PLC компаниясымен салыстырғанда шамамен 30%-ға арзан бағамен сауда жасады. Академиялық қаржы әдебиетінде Розенталь мен Янг (1990) және Фрут пен Дабора (1999) үш DLC (Royal Dutch Shell, Unilever және Smithkline Beecham) бойынша ұзақ мерзім бойы бағаның қателігін көрсеткен. Екі зерттеу де баға ауытқуларының мөлшерін түсіндіру үшін негізгі факторлардың (мысалы, валюталық тәуекел, басқару құрылымдары, заңдық шарттар, өтімділік және салық салу) жеткіліксіз екенін тұжырымдайды. Фрут пен Дабора (1999) екі акцияның салыстырмалы бағасының әрбір акцияның негізгі тізіміне енген нарықтардың индекстерімен байланысты екенін көрсетеді. Бағаның қателігіне "негізді себептер" болмағандықтан, DLC-лер арбитраж мүмкіндіктерінің оқулық мысалы ретінде танылды, мысалы, Brealey, Myers және Allen (2006, 13-тарау).

DLC-дегі төрелік

Екі қос тіркелген компанияның нарықтарындағы баға айырмашылығы (немесе бағаның қате болуы) бірқатар қаржы институттарының осындай жағдайларда арбитраждық позициялар құру арқылы осы қателіктен пайда табуға тырысуына әкелді. Бұл арбитраж стратегиялары DLC-нің салыстырмалы түрде арзанырақ бөлігінде ұзақ позицияны және салыстырмалы түрде қымбат бөлігінде қысқа позицияны қамтиды. Мысалы, 1980 жылдардың басында арбитражер Royal Dutch NV бойынша ұзақ позицияны және Shell Transport and Trading plc бойынша қысқа позицияны ашуы мүмкін еді. Бұл позиция Royal Dutch пен Shell бағалары теориялық теңдікке келгенде пайда әкелген болар еді. Merrill Lynch-тің ішкі құжаты алты DLC-де арбитраж мүмкіндіктерін зерттейді. Ловенштейн (2000) Royal Dutch/Shell бойынша Long Term Capital Management (LTCM) хедж-фондының арбитраж позицияларын сипаттайды. LTCM 1997 жылдың жазында Royal Dutch сегіз-он пайыздық премиямен сауда жасаған кезде осы DLC-де арбитраж позициясын құрды. Барлығы 2,3 миллиард доллар инвестицияланды, жартысы Shell-ге, ал қалған жартысы Royal Dutch-ке қысқа позиция ретінде салынды. 1998 жылдың күзінде Ресей борышы бойынша үлкен дефолттар хедж-фонд үшін маңызды шығынға әкелді және LTCM бірнеше позицияларды жабуға мәжбүр болды. Ловенштейн Royal Dutch премиясы шамамен 22 пайызға дейін өскенін және LTCM позицияны жауып, шығынға ұшырағанын хабарлайды. Ловенштейннің мәліметінше, LTCM акциялармен саудадан 286 миллион доллар жоғалтты, ал осы шығынның жартысынан астамы Royal Dutch/Shell саудасына байланысты. LTCM мысалы қаржы институттарының арбитраж әрекеттері DLC-дегі бағаның қате болуын жоюға жеткіліксіз екенін көрсетеді. DLC арбитражының маңызды ерекшелігі – негізгі акциялардың бір-біріне айырбастала алмайтындығы. Сондықтан тәуекелді арбитраж позицияларын бағалар жақындасқанша ашық ұстау қажет. DLC бағаларының қай уақытта жақындасатынын анықтау мүмкін болмағандықтан, баға айырмашылығын өздері жаба алмайтын, уақыты шектеулі арбитражерлер айтарлықтай белгісіздікке тап болады. Де Йонг, Розенталь және ван Дайк (2008) 1980-2002 жылдар аралығында он екі DLC-де арбитраж стратегияларын модельдеді. Олар кейбір жағдайларда арбитражерлер бағалар жақындасқанша тоғыз жылға дейін күтуге мәжбүр болатынын және содан кейін ғана позицияны жаба алатынын көрсетті. Қысқа мерзімде бағаның қате болуы одан әрі тереңдеуі мүмкін. Мұндай жағдайларда арбитражерлер маржа талаптарын алады, содан кейін олар позицияның бір бөлігін өте қолайсыз уақытта сатуға мәжбүр болып, шығынға ұшырайды. Нәтижесінде, DLC-дегі арбитраж стратегиялары өте тәуекелді, бұл арбитражға кедергі келтіруі мүмкін.