Калифорния ағысы – Солтүстік Америка жағалауымен оңтүстікке қарай жылжыған суық Тынық мұхиты ағысы. Биологиялық әртүрлілігімен және қорғалатын аумақтарымен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тынық мұхиты ағыны
Pacific Ocean current
Калифорния ағыны (lang es) – Солтүстік Американың батыс жағалауымен оңтүстікке қарай жылжып, Британ Колумбиясының оңтүстігінен басталып, Баха Калифорнияның оңтүстігінде аяқталатын суық сулы Тынық мұхиты ағыны. Солтүстік Америка жағалауының оған тигізетін әсеріне байланысты ол шығыс шекаралық ағын деп есептеледі. Бұл сонымен қатар күшті өрлеу аймақтарымен байланысты алты ірі жағалау ағынының бірі, ал қалғандары – Гумбольдт ағыны, Канар ағыны, Бенгела ағыны, Оясио ағыны және Сомали ағыны. Калифорния ағыны Тынық мұхитының солтүстік алабында орналасқан үлкен айналма ағын – Солтүстік Тынық мұхиты айналымының бір бөлігі. Калифорния ағынының сақтау кешені – 2017 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра нысандарының алдын ала тізіміне енген федералды бекітілген теңіз қорғалатын аймақтарының тобы. Оған келесі аймақтар кіреді: Пойнт Рейес ұлттық жағалау паркі, Алтын қақпа ұлттық демалыс аймағы, Монтерей шығанағы, Ұлы Фаралонес және Корделл Банкі ұлттық теңіз қадаулары, Фаралон аралдары ұлттық жабайы табиғат қадаулары және Калифорния жағалауының ұлттық ескерткіші.
The California Current (lang es) is a cold water Pacific Ocean current that moves southward along the western coast of North America, beginning off southern British Columbia and ending off southern Baja California Sur. It is considered an Eastern boundary current due to the influence of the North American coastline on its course. It is also one of six major coastal currents affiliated with strong upwelling zones, the others being the Humboldt Current, the Canary Current, the Benguela Current, the Oyashio Current, and the Somali Current. The California Current is part of the North Pacific Gyre, a large swirling current that occupies the northern basin of the Pacific. The related California Current Conservation Complex is a grouping of federally designated marine protected areas that have been on the UNESCO list of tentative World Heritage Sites since 2017, which includes the following areas found throughout the current: the Point Reyes National Seashore, the Golden Gate National Recreation Area, the Monterey Bay, Greater Farallones and Cordell Bank National Marine Sanctuaries, the Farallon Islands National Wildlife Refuge, and the California Coastal National Monument.
Физикалық қасиеттері
Аляска және солтүстік мұхит ағымдарының батыс жағалаудан оңтүстікке қарай қозғалуы, Кариб теңізі мен тропикалық Атлантикадан келетін ағымдарға қарағанда, мұхит температурасының Америка Құрама Штаттарының шығыс жағалауындағы ұқсас ендіктерде әлдеқайда салқын болуына себеп болады. Батыс жағалаудағы суық мұхит ағымдары жазғы температураны шығыс жағалауына қарағанда батыс жағалауда суық етеді. Мысалы, 37°N ендікте орналасқан Half Moon Bay-де орташа температурасы жоғары ай болмайды, ал Сан-Франциско жазда көбінесе төмен температураны сақтайды, ал сол ендікке жақын орналасқан Вирджиния Бич, Вирджиния штатында жаздағы орташа температура жоғары болады. Сонымен қатар, солтүстік-батыс желдерінің әсерінен және Экман эффектісінен суық терең сулардың кең көлемде жоғары көтерілуі орын алады. Желдер беттік суды жел бағытының оң жағына, яғни жағалаудан алысқа қарай жылжытады, бұл төменнен суды тартып, оны ауыстырады. Бұл жоғары көтерілу, бұрыннан салқын Калифорния ағымын одан әрі суытады. Осы механизм Калифорнияға тән жағалаудағы тұманды және суық мұхит суын құрайды. Нәтижесінде, Тынық мұхитының жағалауындағы мұхит суының температурасы Атлантика мұхитының жағалауына қарағанда әлдеқайда төмен. Мысалы, Нью-Йорк қаласындағы 40.7°N ендіктегі шілде айының орташа SST (теңіз бетінің температурасы) болса, Эврика, Калифорния штатында сол ендікте температура болады. Осылайша, Калифорнияның оңтүстік жағалауында жаз айларында мұхит суының температурасы сирек жане, ал Солтүстік Каролинадан оңтүстікке қарайғы Атлантика жағалауында көбінесе болады. Судың мұздай болуы, жоғары өнімділікке ықпал етеді, себебі ол бетке қоректік заттарға толы шөгінділерді әкеледі, бұл киттердің, теңіз құстарының және маңызды балық шаруашылығының өсуіне қолдау көрсетеді. Көтерілуді тудыратын тиісті бағыт пен күштің желдері, Калифорния ағыны сияқты шығыс шекаралық ағымдардың қатысуында көбірек кездеседі. "Бакун көтерілу индексі" 1970 жылдан бері Калифорния жағалауының әртүрлі аймақтарындағы айлық орташа Экман көлігінің 20 жылдық орташа мәніне негізделген. Ол 300 метр куб/секундтан (жағалаудан алысқа қарай) -212 метр куб/секундқа (жағалауға немесе құрлыққа қарай) дейін ауытқиды. Оңтүстік Калифорния жағалауында жыл бойы су көтеріледі, бірақ ол жаз айларында ең күшті болады. Орегон және Вашингтон жағалауында қыс айларында күшті төмен ағыс байқалады, ал аймақтағы жоғары көтерілу сәуір мен қыркүйек айларына дейін шектеледі. Бұл маңызды теңіз су жүйесі үшін басқа да өлшемдер ұсынылған, бірақ кейбіреулері қысқа деректер тізіміне сүйенеді. Мысалы, 1988 жылдан бері қол жетімді деректерді пайдалана отырып, Жағалаудағы көтерілу көлігі индексі және Биологиялық тиімді көтерілу көлігі индексі тік көлікті және тік нитрат ағынын жақсартуға мүмкіндік береді. Бұл ағымға қатысты өлшемдер 1946 жылдан бастап ғана аспаптармен жүргізілді. Осы мерзімге дейін процестер, әсіресе судың қоректік жағдайы, тарихи деректерден шығарылуы керек. Мысалы, макробалдырлардағы азот изотоптарының арақатынасы. Калифорния ағыны өте кең, суық және күшті ағым. Ол Солтүстік Американың оңтүстігіне қарай ағып өтеді.
The movement of Alaskan and northern ocean currents southward down the west coast results in much cooler ocean temperatures than at comparable latitudes on the east coast of the United States, where ocean currents come from the Caribbean and tropical Atlantic. The cooler ocean current along the west coast also makes summer temperatures cooler on the west coast compared to the east coast. For example, Half Moon Bay at 37°N has no month with an average high above and San Francisco often stays below in summer, while Virginia Beach, VA, close to the same latitude, has high temperatures above in summer. Additionally, extensive upwelling of colder sub surface waters occurs, caused by the prevailing northwesterly winds acting through the Ekman Effect. The winds drive surface water to the right of the wind flow, that is offshore, which draws water up from below to replace it. The upwelling further cools the already cool California Current. This is the mechanism that produces California's characteristic coastal fog and cool ocean waters. As a result, ocean surf temperatures are much colder along the Pacific coast than the Atlantic coast. For example, the average July SST (sea surface temperature) at New York City at 40.7°N is , while at the same latitude in Eureka, CA is As such, ocean surf temperatures are rarely above during the summer along the California south coast, while they are often above on the east coast from North Carolina southward. The cold water is highly productive due to the upwelling, which brings to the surface nutrient rich sediments, supporting large populations of whales, seabirds and important fisheries. Winds of the appropriate direction and strength to induce upwelling are more prevalent in the presence of Eastern boundary currents, such as the California Current. The "Bakun upwelling index" is based on a 20 year average of the monthly mean Ekman transport for different regions off the California coast since the 1970s. It ranges from 300 meters cubed/second (in the offshore direction) to −212 meters cubed/second (toward the coast, or onshore direction). There is year round upwelling off Southern California's coast, but it is strongest in the summer months. Off the coast of Oregon and Washington, there is forceful downwelling in the winter months, and upwelling in the region is restricted to the months of April through September. Other measures have also been proposed for this important seawater system, although some rely on shorter data series. For example, using data series available since 1988, the Coastal Upwelling Transport Index and the Biologically Effective Upwelling Transport Index provide improved estimates of vertical transport and vertical nitrate flux. Measurements relevant to this current have only been made with instruments since 1946. Prior to this date, the processes, and especially the nutrient status of waters, have to be inferred from historic data sources. One example are the nitrogen isotope ratios in macroalgae. California current is a very wide, cold and strong current. It runs southward down North America.
Биологиялық қасиеттері
Бастапқы өндіріс Калифорния ағымын зерттейтін ғалымдардың қызығушылығын тудыратын тақырып. Хейвард пен Венрик (1982) өз зерттеулерінде Калифорния ағысындағы биомасса мен фитопланктонның өнімділігінде айтарлықтай өзгерістерді анықтады. Хейвард пен Венрик байқаған көміртегінің бекітілу деңгейінің айырмашылықтары (0,2–2,0 грамм көміртек / (метр шаршыға күніне)) Калифорния ағысының әртүрлі екенін көрсетеді, ол адвекциялық (адвекция қараңыз) және үстіннен келген судың қосындысынан тұрады. Бірнеше зерттеу Калифорния ағысына тәуелді пелагикалық балық қорына бастапқы өндірістен көміртегі ағынын зерттеді. Ласкер (1988) Солтүстік және Орталық Калифорния жағалауларындағы күшті "ағыстар мен шашыратуларды" сипаттады. Бұл "ағыстар мен шашыратулар" суық, қоректік заттарға толы үлкен су массаларын жағалаудан теңізге қарай жылжытады. Содан кейін бұл су оңтүстікке қарай ағатын Калифорния ағысымен бірге алынып, сардина популяциясының бастапқы өндірісіне елеулі үлес қосады.
Primary production is a topic of interest among those who study the California Current. In their study, Hayward and Venrick (1982) found great variability in both biomass and the productivity of phytoplankton in the California Current. The differences observed by Hayward and Venrick in carbon fixation rates (0.2–2.0 grams carbon/(meter squared × day)) show the heterogeneous nature of the California Current, with its combination of advected (see advection) and upwelled water. Several studies have investigated the carbon flow from primary production to the pelagic fish stocks which depend on the California Current. Lasker (1988) described powerful "jets and squirts" off northern and central California. These 'jets and squirts' move large quantities of cold, nutrient rich water offshore. This water then gets carried by the southward bound California Current and adds significant primary production to the sardine population.
Байланысты тоқтар
Дэвидсон ағысы деп аталатын, тар әрі әлсіз қарсы ағым, қыс айларында кейде сәл жылы суды солтүстікке қарай жылжытады. Эль-Ниньо құбылысы кезінде Калифорния ағысы бұзылады, бұл фитопланктон мөлшерінің азаюына алып келеді, нәтижесінде азық тізбегінде тікелей әсерлер пайда болады, мысалы, балық шаруашылығының төмендеуі, теңіз құстарының көбеюінің сәтсіздігі және теңіз сүтқоректілерінің өлімі (Schwing et al., 2003). 2005 жылы Эль-Ниньомен байланысты емес, әдеттегідей болжауға болатын үстіңгі судың көтерілуінің тоқтауы, ағымда крильдің қырып түсуіне әкелді, бұл осыған ұқсас салдарларды тудырды (Schwing et al., 2003). Оңтүстік Калифорния шығанағы, Калифорния ағысының ішкі аймағы ретінде, ерекше физикалық қасиеттерге ие. Калифорния шығанағында үстіңгі судың көтерілуі салыстырмалы түрде әлсіз, ал Смит пен Эппли (1982) 16 жылдық орташа көрсеткішін 0,402 грамм көміртегі/(метр шаршыға күніне) немесе шамамен 150 грамм көміртегі/(метр шаршыға жылына) деп атады. Бұдан әрі, Смит пен Эппли (1982) температураның ең жоғары тәуліктік төмендеу деңгейі, үстіңгі судың көтерілуінің максималды мөлшерімен байланысты екенін анықтады. Диджакомо мен Холт (2001) Оңтүстік Калифорния шығанағындағы мезомасштабты және субмезомасштабты айналымдарды зерттеу үшін спутниктік суреттерді пайдаланды. Олардың жұмысы барлық айналымдардың диаметрі кем екенін, ал өлшенген айналымдардың 70% -і кем екенін көрсетті. Бұл айналымдардың пайда болуына негізінен жер бедері (әсіресе аралдар), жел және ағымдағы тұрақсыздықтар себеп болады. Бұл айналымдар негізінен Калифорния ағысы (экваторға қарай ағатын) мен жағалау арасында орналасқан. Бұл айналымдардың көп бөлігі циклондық және қоректік заттарға бай судың үстіңгі қабатқа көтерілуіне мүмкіндік береді. Бас жартастар сияқты шағын жер бедері ерекшеліктерінің, су түбінде тіршілік ететін омыртқасыздардың популяциялық динамикасына елеулі әсер ететіні көрсетілді, мысалы, шаяндар мен теңіз кірпісінің қоныстану үлгілерінің өзгеруі.
A narrower, weaker counter current, the Davidson Current, occasionally moves somewhat warmer water northwards during the winter months. During El Niño events, the California Current is disrupted, leading to declines in phytoplankton, resulting in cascading effects up the food chain, such as declines in fisheries, seabird breeding failures and marine mammal mortality (Schwing et al., 2003). In 2005, a failure in the otherwise predictable upwelling events, unassociated with El Niño, caused a collapse in krill in the current, leading to similar effects (Schwing et al., 2003). Within the Southern California Bight, a sub region of the California Current has unique physical properties. Upwelling is fairly weak in the California Bight and Smith and Eppley (1982) stated that the 16 year average for primary production was 0.402 grams carbon/(meter squared × day), or approximately 150 grams carbon/(meter squared × year). Further, Smith and Eppley (1982) found that the highest daily rates of temperature decrease were correlated with the maximum amount of upwelling. Digiacomo and Holt (2001) used satellite images to study the mesoscale and sub mesoscale eddies in the Southern California Bight. Their work showed that all eddies were less than in diameter and 70% of all eddies measured less than The eddies appeared to be caused mostly by topography (particularly islands), wind, and instabilities in the current. These eddies lay mainly between the California Current (flowing toward the equator) and the coastline. The majority of these eddies were cyclonic and had the ability to induce the upwelling of nutrient rich water. Small scale topographic features such as headlands have been shown to cause substantial effects on the population dynamics of benthic invertebrates, such a change in the settlement patterns of crabs and sea urchin.
Танымал мәдениетте
2016 жылы Disney/Pixar анимациялық фильмі «Дориді іздеу» балықтар мен теңіз тасбақаларының Калифорнияға қатынайтын негізгі жолы ретінде Калифорния ағынын көрсетеді. Марлин (Альберт Брукс), Немо (Хейден Роленс) және Дори (Элен ДеДженерес) кейіпкерлері Крашқа (Эндрю Стэнтон), Сквиртқа (Беннет Дамман) және кішкентай да, ересек теңіз тасбақаларының тобымен бірге Калифорния ағынын пайдаланып, олардың ата-анасы Дженни мен Чарлиді табу үшін Калифорниядағы Морро шығанағына саяхат етуге көмектеседі.
In the 2016 Disney/Pixar animated film Finding Dory, the California Current is portrayed as a superhighway that fish and sea turtles use to travel to California. The characters Marlin (Albert Brooks), Nemo (Hayden Rolence), and Dory (Ellen DeGeneres) join Crush (Andrew Stanton), Squirt (Bennett Dammann) and a group of baby and adult sea turtles in using the California Current, to help them travel to Morro Bay, California to find her parents Jenny and Charlie.