Кіріспе

Кейп түбегінің бас теңізі, Оңтүстік Африка

Жақсы Үміт мүйісі ( ) — Оңтүстік Африкадағы Кейп түбегінің Атлантика жағалауындағы тасты бас теңіз. Жиі кездесетін жаңылыс пікір бойынша, Жақсы Үміт мүйісі Африканың оңтүстік ұшы болып саналады, себебі Кейпті Атлант және Үнді мұхиттарын бөлетін нүкте деп қате түсінеді. Шындығында, Африканың ең оңтүстік нүктесі — Агульяс мүйісі, ол оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Екі мұхиттың тоғысы жылы сулы Агульяс ағысының суық сулы Бенгела ағысымен кездесетін және кері қайтатын жерде болады. Бұл мұхиттардың кездесу нүктесі Агульяс және Кейп-Пойнт (Жақсы Үміт мүйісінен шамамен шығысқа қарай) аралығында ауысып тұрады. Дегенмен, Африканың батыс жағалауынан экватордан бастап келе жатқан кеме үшін Жақсы Үміт мүйісі оңтүстіске емес, шығысқа қарай бағытталған саяхатын бастайтын нүкте болып табылады. Осылайша, португалдық саяхатшы Бартоломеу Диастың 1487 жылы мүйісті алғаш рет толық айналып өтуі португалдардың Қиыр Шығыспен тікелей сауда қатынастарын орнату әрекеттеріндегі маңызды кезең болды (Геродот финикиялықтардың одан да ертерек осыны жасағанын айтқан). Диас мүйісті Cabo das Tormentas ("Дауылдар мүйісі"; Stormkaap) деп атады, бұл мүйістің бастапқы аты болды. Оңтүстік Атлант мұхитының маңызды мүйістерінің бірі ретінде ол теңізшілер үшін арнайы маңызға ие, олардың көпшілігі оны жай ғана "Мүйіс" деп атайды. Бұл Кейп маршруты мен клиперлердің Қиыр Шығысқа және Австралияға бағытталған маршрутындағы маңызды нүкте, және әлі де бірнеше жағажайлық яхта жарыстары осы маршрутты пайдаланады. "Жақсы Үміт мүйісі" термині тағы үш мағынада қолданылады:

Бұл Үстел тауы ұлттық паркінің бөлігі, оның ішінде сол аттас мүйіс және Кейп-Пойнт орналасқан. Ұлттық парктің құрамына енгенге дейін бұл бөлік Кейп-Пойнт табиғат қорығын құрады. Бұл 1652 жылы Голландиялық Шығыс Индия компаниясы құрған алғашқы Кейп колониясының аты болды. Оңтүстік Африка одағы құрылғанға дейін бұл термин 1910 жылы Жақсы Үміт провинциясы (көбінесе Кейп провинциясы деп қысқартылады) аталған бүкіл аймақты білдірді.

Еуропалық барлау

Ерте заманауи дәуірде, мұндайға жеткен алғашқы еуропалық португалдық саяхатшы Бартоломеу Диас болды, ол 1488 жылдың 12 наурызында оны «Дауылдар мүйісі» (Cabo das Tormentas) деп атады. Кейіннен Португалияның I Иоанн оны «Жақсы үміт мүйісі» (Cabo da Boa Esperança) деп атады, себебі Үндістан мен Шығысқа теңіз жолының ашылуы зор үміттерді тудырды. Голландтар алғаш 1652 жылы қоныстанған кезде, мүйіс аймағында коихои тайпасы тұрған. Коихоилер бұл жерге шамамен 1500 жыл бұрын келген. Голландтар оларды готтентоттар деп атады, бірақ қазір бұл атау өте жамандыққа толы деп есептеледі. 1652 жылы Голланд Шығыс Индия компаниясының әкімшісі Ян ван Рибек Голланд Шығыс Индия компаниясы үшін 1652 жылдың 6 сәуірінде Үстел шығанағында мүйістен солтүстікке қарай 50 шақырым жерде жабдықтау лагерін құрды, ол кейін Кейптаунға айналды. Африка айналысындағы ұзақ сапарда тағаммен қамтамасыз ету өте маңызды болды, сондықтан Кейптаунды «Теңіздердің тавернасы» деп атады. 1687 жылдың 31 желтоқсанында гугеноттар (француз протестанттары) Нидерландыдан Жақсы үміт мүйісіне келді. Олар діни қуғын-сүргіннен қашу үшін Франциядан Нидерландыға қашып, Кейп колониясына сапар шегуге дейін сонда тұрды. Бұл топқа Ла-Мотт-д’Айгуден келген Пьер Жубер және Жан Рой кірді. Голланд Шығыс Индия компаниясына Жақсы үміт мүйісінде білікті шаруалар қажет болды, ал Голланд үкіметі гугеноттарды мүйісте қоныстандыруға мүмкіндіктерді көріп отырды. Колония келесі 150 жыл ішінде біртіндеп өсіп, солтүстікке және солтүстік-шығысқа қарай жүздеген шақырымға дейін кеңейді. Француз революциялық соғыстары кезінде 1795 жылы Нидерланд Республикасы француздар тарапынан басылып алынды. Кейп колониясы Франциямен соғысып жатқан британдықтардың жауы және француздың вассалы болды. Сол жылы британ әскерлері Кейп колониясына басып кірді. Британдықтар 1803 жылы Амиен бейбіт шарты бойынша аумақтың бақылауын қайтарды, бірақ Блаувберг шайқасынан кейін 1806 жылдың 19 қаңтарында колонияны қайта басып алды. Голландтар 1814 жылғы ағылшын-голланд шарты бойынша осы аумақты британдықтарға ресми түрде берді. 1910 жылы Оңтүстік Африка Одағына қосылғанға дейін ол жеке британдық колониясы болып қала берді. Португалия үкіметі Бартломеу Диас пен Васко да Гаманың құрметіне екі навигациялық белгі – Диас кресі мен да Гама кресін орнатты, олар мүйіске жеткен алғашқы еуропалық саяхатшылар еді. Бұл белгілерді тізбектегенде, олар Фолс-Бейдегі кеме жүруге қауіпті үлкен, толығымен су астында қалған Уиттл-Рокқа бағыттайды. Саймонстаундағы тағы екі белгі қиылысқан жерді көрсетеді.

Қазіргі заманғы

Жақсы Үміт мүйісінде 2021 жылы Суэц каналындағы кедергіден кейін кемелер қозғалысы артты, ал 2024 жылы Қызыл теңіздегі дағдарыс кемелерге Үнді мұхитынан өзге маршрут қажет етті.

География

Жақсы Үміт мүйісі – Қабықша түбегінің оңтүстік шетінде, түбектің батысында шамамен 2,3 шақырым және оңтүстік-шығыс бұрышындағы Жақсы Үміт нүктесінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан. Кейптаун шамамен 50 шақырым солтүстікте, түбектың солтүстік басындағы Үстел шығанағында орналасқан. Түбек Фолс шығанағының батыс шекарасын құрайды. Геологиялық тұрғыдан алғанда, екі мүйісте де және түбектің көп бөлігінде кездесетін тау жыныстары Қабықша супертобының бір бөлігі болып табылады және Үстел тауының өзі сияқты құмтастардан тұрады. Жақсы Үміт мүйісі де, Жақсы Үміт нүктесі де тамаша көріністер ұсынады; Қабықша түбегінің ең оңтүстік бөлігі – жабайы, құнарлы, көркем және көбінесе бұзылмаған ұлттық саябақ. "Кейп" термині кең мағынада Кейптаунға ортасталған еуропалық колонияның аймағын және кейінірек Оңтүстік Африка провинциясын білдіру үшін де қолданылған. 1994 жылдан бері ол үш кіші провинцияға бөлінді: Батыс Кейп, Шығыс Кейп және Солтүстік Кейп; провинцияның бір бөлігі Солтүстік-Батысқа қосылды.

Фауна

Таудың жартасты шыңдарынан бастап жағажайлар мен ашық теңізге дейінгі әртүрлі тіршілік ортасы бар Жақсы Үміт мүйісінде кем дегенде 250 құс түрі, соның ішінде екі құрлықтағы Африкалық пингвиндер колониясының бірі мекендейді. Финбостың өскіндіктерінің дөрекі, бұталы табиғаты себепті "бұта құстары" өте сирек кездеседі. Алайда, гүлденген кезде протеялар мен эрикалар нектар іздеп жүрген күнқұстар мен қантқұстарды және басқа да түрлерді өзіне тартады. Жылдың басым бөлігінде жағалаудағы бұталарда финбосқа қарағанда кішкентай құстар көбірек болады. Үстел тауы ұлттық паркіне қарасты Ізгі Үміт мүйісі аймағында бірнеше антилопа түрлері мекендейді. Бонтебок пен эландты оңай көруге болады, ал Смитсвинкель Флатс маңындағы жайылымдарда қызыл хартбисті көруге болады. Сұр ребок сирек кездеседі және өте сирек кездеседі, бірақ оны Олифансбостың жағажайдағы төбелер бойымен байқауға болады. Көптеген келушілер Кейп Грайсбокты немесе Клипспрингтерді көрмейді. Жақсы Үміт мүйісі аймағында төрт тау зебрасы мекендейді. Оларды зейін қоюшы немесе сәтті қонақ, әдетте, Смитсвинкель Флатстарында көруі мүмкін. Бұл жерде сарқырамалар, жыландар, тасбақалар, жәндіктер сияқты кішкентай жануарлар көп. Кіші сүтқоректілерге тау-тасты гираксы, төрт жолақты шөпті тышқан, су мангусты, тырнақсыз кеміргіш және көгершін жатады. Бұл аймақ киттерді тамашалауға өте қолайлы. Оңтүстік жұп кит - маусым мен қараша аралығында Фолс-Бейде ең көп кездесетін түр. Басқа түрлер - бұл дөңес кит және Брайд кит. Сонымен қатар, тұмсықтар, көк дельфиндер мен киік-құйрықтар да байқалды. Жақсы Үміт мүйісінің екі негізгі мұхит ағыстарының арасындағы стратегиялық орны теңіз тіршілігінің әртүрлілігін қамтамасыз етеді. Кейп Пойнттың батысындағы теңіз тіршілігі мен шығысындағы теңіз температурасының айтарлықтай айырмашылығынан айырмашылығы бар. Оңтүстік Африка теңіздегі тірі ресурстар туралы заң бүкіл Тақта тауы ұлттық паркі бойынша, әсіресе теңіз қорғалған аймақтарында қатаң сақталады. Теңіздегі кез келген организмдерді Шюстерс шығанағы мен Хок ван Боббежаан аралығында қозғауға немесе алып тастауға қатаң тыйым салынады, бірақ маусым кезінде және тиісті рұқсаттармен басқа аймақтарда рұқсат етіледі. Чакма бабуины (Papio ursinus) - Жақсы Үміт мүйісімен тығыз байланысты сүтқоректілер. Парктің Ізгі Үміт мүйісі бөлігіндегі бабуиндар туристерді қызықтыратын басты жер. Кейп түбегіндегі бүкіл аралда шамамен 375 адамнан тұратын 11 топ бар. Осы 11 топтың алтауы парктің Ізгі Үміт мүйісі бөлігінде тұрып жатыр немесе осы бөлімді өздерінің аумағының бөлігі ретінде пайдаланады. Кейп-Пойнт, Канонкоп, Клейн Олифантсбос және Баффельс-Бей топтары парктің Ізгі Үміт мүйісі бөлімінде тұрып жатыр. Грот Олифансбос пен Плато жолының топтары саябаққа қарай қашықтықта орналасқан. Чакма бабуины Оңтүстік Африка бойынша кең таралған және "ең аз алаңдаушылық" ретінде жіктеледі. Алайда, Оңтүстік Африка парктер департаменті өзінің "Mountains in the Sea" басылымында Кейптегі бабуин популяциясы "қатерлі түрде жойылып бара жатқанын" айтады. Бұл тіршілік ету ортасының жоғалуы, генетикалық оқшаулану және адамдармен қақтығыстар салдарынан. Кейп бабуиндары Кейп түбегіндегі олардың көпшілігі жойылған, ал Үстел тауы ұлттық паркі жақсы үміт мүйісі оның шекарасында тұратын топтар үшін баспана береді. Бұл жер жақын маңдағы қалалардан салыстырмалы түрде қауіпсіз, өйткені адамдар бабуиндарды үйлеріне тамақ іздеп кіріп, өлтірген. Сондай-ақ, бабуиндарды көліктің соққысы немесе электр желісіне ілініп, жарылып, парк сыртында жиі жаралайды немесе өлтіреді. Парк ішінде бабуиндер мекендейтін аймақтарда барбекюлер мен пикниктерге рұқсат беру сияқты кейбір басқару саясаты топтарға зиян келтіреді, өйткені олар парктегі қонақтармен қақтығыстарға түседі. Бабуин, әсіресе, мысықпен және басқа да теңіз омыртқасыздарымен тамақтанады. 1842 жылы Чарльз Гамильтон Смит Felis (Leo) melanochaita ғылыми атауымен Кейптен қара мүйізді арыстанды сипаттады. Енді өздерінің ішкі түрлері ретінде қарастырылмайды, Кейп арыстанының популяциясы қазір жабайы табиғатта жойылған, бірақ ұрпақтары тұтқында өмір сүре алады.

Флора

Жақсы Үміт мүйісі – әлемдегі алты гүлдік патшалықтың ішіндегі ең кішісі, бірақ ең байы болып табылатын Мыс гүлдік патшалығының ажырамас бөлігі. Онда 1100 түрге жуық жергілікті өсімдіктер өседі, олардың көпшілігі ендемиктер (жер бетінде басқа еш жерде табиғатта кездеспейді). Жақсы Үміт мүйісіндегі финбос ("нағыз бұта") өсімдігінің негізгі түрі – Кейп жарым аралында ғана өсетін және жойылу қаупі төніп тұрған жарым арал құмтасты финбосы. Жағалаудағы Ханклип құмдық финбосы төмен жатқан сілкілді құмдарда өседі, ал теңіз жағасында Кейп Флэтс құмды жағалау өсімдігінің шағын алқаптарын кездестіруге болады. Финбосқа тән өсімдіктерге протея, эрика (қалдық) және рестио (қамыс) жатады. Ең көрнекті және белгілі түрлерінің кейбіреулері 24 түрге дейін кездесетін Proteaceae тұқымдасына жатады. Оларға патшалық протея, қант бұтасы, ағаш түйіншесі және алтын конус бұтасы (Leucadendron laureolum) кіреді. Пеларгония, фрезия, ромашка, лилия және ирис сияқты көптеген танымал гүлзар өсімдіктерінің де түбі финбоста жатыр.

Аңыздар

Жақсы Үміт түбегі – Ұшқан голландықтың аңыздағы туған жері. Аңыз бойынша, азап шеккен және құтырылмаған рухтармен құралған, ол мәңгілікке осы маңайдағы суларда күресіп, ешқашан мүйісті айналып өте алмайды. Адамастор – португал ақыны Луис де Камоес өзінің "Os Lusíadas" (алғаш рет 1572 жылы басылған) атты дастанында португал теңізшілерінің ашылулары кезінде жеңіп өтуге тиіс болған табиғат күштерінің және олардың Дауыл мүйісін айналып өтуге тырысқанда кездесетін қауіп-қатерлердің символы ретінде ойлап тапқан грек мифологиялық кейіпкері.