Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың әскери генералы (шамамен 180 – 217)
Chinese military general (c.180 – c.217)
Ли Диан (180 – 217), әдепті аты Мачжэнь, Қытайдың Шығыс Хан әулетінің соңында Цао Цаоның қол астында қызмет еткен қытай әскери генералы және саясаткер. Ол 200 жылы Цао Цао мен Юань Шао арасындағы Гуанду шайқасына қатысты. Сонымен қатар, 214-215 жылдары Сунь Куан әскеріне қарсы Сяояо Форды шайқасында Хэфэйді қорғауда маңызды рөл атқарды.
Li Dian ( 180 – 217), courtesy name Mancheng, was a Chinese military general and politician serving under the warlord Cao Cao during the late Eastern Han dynasty of China. He participated in the Battle of Guandu in 200 between Cao Cao and Yuan Shao. He also played a significant role in the defence of Hefei during the Battle of Xiaoyao Ford of 214–215 against the forces of Sun Quan.
Ерте өмір және мансап
Ли Диан Шаньян командирлігіндегі (山陽郡) Джуе окруғының (鉅野縣) тұрғыны. Оның қарындасы Ли Цзянь (李乾) аймақтағы ықпалды адам болды және оның астында Чэнши округінде (乘氏縣; қазіргі Хэзе, Шандоңның шығысында) жұмыс істейтін мыңдаған қызметшісі болды. Чжупин дәуірінде (190–193) Шығыс Хан әулетінің императоры Сянның тұсында Ли Цзянь мен Ли Диан өз ізбасарларын сарбаз Цао Цаоға сары түлпек көтерілісін басуда көмектесуге бастап, олар көтерілісшілерді Шоужан округінде (壽張縣; қазіргі Шандоңның Донгпинг округінің оңтүстігінде) жеңді. Ли Диан мен оның қарындасы кейін Цао Цаоның Юань Шу және Тао Цян сияқты қарсыластармен шайқастарында оған еріп жүрді. 194 жылы Цао Цао мен Лю Бу арасындағы қақтығыс басталғанда, Цао Ли Цзянды жергілікті тұрғындардың оған деген қолдауын растау үшін Чэнши округіне жіберді. Лю Будың қол астындағылары Сюэ Лань (薛蘭) және Ли Фэн (李封) Ли Цзяньды өз жақтарына көшуге көндіруге тырысты, бірақ Ли Цзянь бас тартты, сондықтан олар оны өлтірді. Кейін Цао Цао Ли Цзянь әскерлерінің қолбасшылығын Ли Цзянь ұлы Ли Чжэнге (李整) тапсырды және кейбір адамдарын Ли Чжэнге Сюэ Лань мен Ли Фэнге шабуыл жасауға көмектесуге жіберді. Ли Чжэнь Сюэ Лань мен Ли Фэнге қарсы жеңіске жетті, кейіннен Ян провинциясындағы әртүрлі округтерді тыныштандыруға көмектесті. Ол Цин провинциясының инспекторы (刺史) болып тағайындалды. Ли Чжэн қайтыс болғаннан кейін Ли Диан Иньин округінің (潁陰縣; қазіргі Сюйчан, Хэнань) префекті (令) және үй шаруашылығының генералы (中郎將) болып тағайындалды және өзінің туысының әскерлеріне басшылықты қолға алды. Ли Дианның жастайынан бері өте оқушы екені белгілі болды, ол әскери істерге аз қызығушылық танытты. Ол "Жазғы және күзгі жылнамалар" мен "Зуо Чжуань" сияқты классикалық кітаптарды оқыды. Цао Цао Ли Дианға риза болып, оның қабілетін сынап көргісі келді. Ол Ли Дианды Лиху командирлігінің (離狐郡; қазіргі Дуньминнің оңтүстік-шығысында, Шандоң) әкімшісі (太守) етіп тағайындады, онда Ли негізінен азаматтық істерді басқаруға жауапты болды.
Li Dian was from Juye County (鉅野縣), Shanyang Commandery (山陽郡), which is in present day Juye County, Shandong. His uncle, Li Qian (李乾), was an influential man in the region and had thousands of retainers working under him in Chengshi County (乘氏縣; east of present day Heze, Shandong). During the Chuping era (190–193) in the reign of Emperor Xian of the Eastern Han dynasty, Li Qian and Li Dian led their followers to assist the warlord Cao Cao in suppressing the Yellow Turban Rebellion and they defeated the rebels at Shouzhang County (壽張縣; south of present day Dongping County, Shandong). Li Dian and his uncle later followed Cao Cao in his campaigns against rival warlords such as Yuan Shu and Tao Qian. When conflict broke out between Cao Cao and Lü Bu in 194, Cao sent Li Qian back to Chengshi County to reaffirm the support of the locals towards him. Lü Bu's subordinates Xue Lan (薛蘭) and Li Feng (李封) tried to persuade Li Qian to defect to their side but Li Qian refused so they killed him. Cao Cao then gave command of Li Qian's troops to Li Qian's son, Li Zheng (李整), and sent some of his men to assist Li Zheng to attack Xue Lan and Li Feng. Li Zheng achieved victory over Xue Lan and Li Feng, and later helped to pacify the various counties in Yan Province. He was appointed as the Inspector (刺史) of Qing Province. After Li Zheng's death, Li Dian was appointed as the Prefect (令) of Yingyin County (潁陰縣; in present day Xuchang, Henan) and General of the Household (中郎將), and took over command of his cousin's troops. Li Dian was known to be very studious since he was a youth, and he showed little interest in military affairs. He read classics such as the Spring and Autumn Annals and the Zuo Zhuan. Cao Cao was pleased with Li Dian and wanted to test his abilities. He reassigned Li Dian to be the Administrator (太守) of Lihu Commandery (離狐郡; southeast of present day Dongming, Shandong), where Li was primarily in charge of managing civil affairs.
Цао Цаоның Юань Шао мен Юань бауырларына қарсы жорықтары
200 жылы Цао Цао мен Юань Шао күштері Гуанду шайқасында қақтығысқанда, Ли Диан өзінің туыстары мен қол астындағыларымен бірге Цао әскерін майданға азық-түлік пен жабдықпен қамтамасыз етуді өз міндеті етті. Юань Шао жеңілгеннен кейін, Цао Цао Ли Дианды генерал-майор (裨將軍) қылып тағайындады және оған Анминде (安民) гарнизон орнатуға бұйрық берді. Юань Шао 202 жылы қайтыс болды, содан кейін оның ұлдары Юань Тан мен Юань Шан әкесінің иеліктері үшін күреске түсті. 202–203 жылдарғы Лиян шайқасында Юань бауырларына қарсы Цао Цао Ли Диан мен Чэн Юға сарысуды (Желу өзені) кешіп, азық-түлікті майданға жеткізуді тапсырды. Юань Шан өзінің қолбасшысы Гао Фанды (高蕃) өзен жағасына орналастырып, Цао Цаоның жабдықтау жолын бөгеуге жіберді. Цао Цао Ли Диан мен Чэн Юға өзеннен өте алмаса, азық-түлікті құрлықпен жеткізуге нұсқау берді. Бірақ Ли Диан әскерлерін жинап, оларға былай деді: "Гао Фанның әскері жеңіл қаруланған және су жолын тосып тұр. Бұл олардың салғыр екенін көрсетеді, сондықтан оларды жеңу оңай. Әскерилер бұйрыққа бағынуға міндетті, бірақ елге пайдалы деп санаса, өздері де шешім қабылдай алады. Ендеше, оларды тез арада талқандаймыз!" Чэн Ю Ли Дианмен келісті, сондықтан олар әскерлерін өзеннен өтіріп, Гао Фанға шабуыл жасап, жауды жеңіп, өзен арқылы жабдықтау жолын қамтамасыз етті. 204 жылы Юань Шан әскеріне қарсы Йе шайқасынан кейін Цао Цао Ли Диан мен Юэ Цзиньді Юань Шанның туысы және одақтасы Гао Ганға Ху асуында (壺關; қазіргі Хугуань округі, Шаньси) шабуыл жасауға жіберді. Ли Диан Чангуан округінде (長廣縣; қазіргі Лайянның шығысында, Шаньдун) Гуан Ченгті (管承) жеңіп, көрсеткен ерлігі үшін варварларды тұтқынға алған генерал (捕虜將軍) және бас ауылдың маркизі (都亭侯) атағын алды.
In 200, when the forces of Cao Cao and Yuan Shao clashed at the Battle of Guandu, Li Dian, along with his clansmen and subordinates, took charge of supplying Cao's forces at the frontline with food and equipment. After Yuan Shao was defeated, Cao Cao appointed Li Dian as a Major General (裨將軍) and ordered him to garrison at Anmin (安民). Yuan Shao died in 202, after which his sons Yuan Tan and Yuan Shang started fighting over their father's territories. During the Battle of Liyang of 202–203 against the Yuan brothers, Cao Cao put Li Dian and Cheng Yu in charge of escorting food supplies to the frontline by crossing the Yellow River. Yuan Shang sent his subordinate Gao Fan (高蕃) to station near the river bank to block Cao Cao's supply route. Cao Cao had instructed Li Dian and Cheng Yu to send the supplies by land if they could not cross the river. However, Li Dian gathered his men and told them, "Gao Fan's troops are lightly armoured and they block the water route. This shows that they are lax, so they can be overcome easily. The military does not act against orders, but they can make their own decisions if they feel they are doing something beneficial to the country. Let's take them out quickly." Cheng Yu agreed with Li Dian, so they led their forces across the river to attack Gao Fan and defeated the enemy, thus securing the supply route across the river. In 204, after the Battle of Ye against Yuan Shang's forces, Cao Cao sent Li Dian and Yue Jin to attack Yuan Shang's cousin and ally, Gao Gan, at Hu Pass (壺關; present day Huguan County, Shanxi). Li Dian defeated Guan Cheng (管承) at Changguang County (長廣縣; east of present day Laiyang, Shandong), and was promoted to General Who Captures Barbarians (捕虜將軍) and made a Marquis of a Chief Village (都亭侯) for his achievements.
Бованг шайқасы
202 жылы Цзинь провинциясының губернаторы Лю Бяо, Цао Цзао Солтүстік Қытайдағы жорықтарында болғанда, Лю Бейді оған шабуыл жасау үшін солтүстікке жіберді. Цао Цзао Сяо Дун мен Ли Дианды Лю Бейдің әскеріне қарсы тұру үшін әскер басқаруға жіберді. Лю Бей өзінің жабдықталуын өртеп, шегініп бара жатқандай түр жасады. Сяо Дун Лю Бейді қуып жегісі келгенде, Ли Диан оны: "Бұл қысым болуы мүмкін, өйткені жау еш себепсіз шегініп жатыр. Оңтүстікке қарайғы жолдар тар, өсімдіктер тығыз. Жауды қуып бармауымыз керек" деп ескертті. Сяо Дун Ли Дианның ескертуін елемеді және Ю Цзиньбен бірге Лю Бейді қуалай кетті, ал Ли Диан артта қалды. Ли Диан болжағандай, Сяо Дун мен оның әскері Лю Бейдің қойған тұзағына түсті, бірақ Ли қалған әскерлерімен келіп, оларды құтқарды. Лю Бей Ли Дианның күш қосып келгенін көрген соң шегінді.
In 202, Jing Province's governor, Liu Biao, sent Liu Bei north to attack Cao Cao when Cao was away on his campaigns in northern China. Cao Cao sent Xiahou Dun and Li Dian to lead an army to resist Liu Bei's forces. Liu Bei burnt his supplies and pretended to retreat. When Xiahou Dun wanted to pursue Liu Bei, Li Dian cautioned him, "There must be an ambush because the enemy is retreating for no reason. The roads to the south are narrow and the vegetation is very dense. We shouldn't pursue the enemy." Xiahou Dun ignored Li Dian's warning and went off in pursuit of Liu Bei together with Yu Jin, while Li Dian remained behind. As Li Dian expected, Xiahou Dun and his men did fall into Liu Bei's ambush later but Li showed up with the remaining troops and rescued them. Liu Bei retreated when he saw that Li Dian's reinforcements had arrived.
Клем мүшелері мен жақын ізбасарларының көшірілуі
Ли Дианның 3000-нан астам рулас және жақын адамы болды. Олардың бәрі Чэнши округінде (乘氏縣; қазіргі Хэзэ, Шаньдунның шығысында) тұрды. Ол Цао Цаоға оларды Вэй округіне (魏郡; қазіргі Ци округінің солтүстігінде, Хэбэй) көшіруді ұсынды, Цао Цаоның солтүстік Қытайдағы жорықтары кезіндегі негізгі базасы. Цао Цао күліп, Ли Дианнан: "Сен Гэн Чуньға бейімсін бе және оған ұқсағың келе ме?" - деп сұрады. Ли Диан: "Мен қарапайым және ұялмаған адаммын, сіңірген еңбегім шамалы, бірақ алған сыйлықтарым тым жоғары. Сондықтан бүкіл руымды маған қызмет етуге шақырып, сыйлыққа лайық екенімді сезінуім керек. Сонымен қатар, әлі де дүрбелең тоқтаған жоқ, сондықтан оларды жақын ұстаған дұрыс, осылай мемлекетті жақсырақ бақылауға болады. Мен Гэн Чуньға еліктемеймін" деді. Ли Дианның руластары мен жақын адамы кейін Йеге (鄴; қазіргі Ханьдань, Хэбэй) көшірілді. Цао Цао риза болды және Ли Дианды Барбарияны жоятын генерал (破虜將軍) қылып тағайындады.
Li Dian had over 3,000 families in his clansmen and close followers, all of whom lived in Chengshi County (乘氏縣; east of present day Heze, Shandong). He proposed to Cao Cao to have them relocated to Wei Commandery (魏郡; north of present day Ci County, Hebei), Cao Cao's base of operations during his campaigns in northern China. Cao Cao laughed and asked Li Dian, "You admire Geng Chun and wish to emulate him, don't you?" Li Dian replied, "I'm humble and timid and my contributions are lowly, but the rewards I've received are too high, so I should have my entire clan join me in service so that I'll feel more deserving of the rewards. Besides, the chaos haven't ended yet, so it's better to keep them close to better control the Empire. I'm not emulating Geng Chun." Li Dian's clansmen and close followers were then relocated to Ye (鄴; in present day Handan, Hebei). Cao Cao was pleased and he promoted Li Dian to General Who Destroys Barbarians (破虜將軍).
Сяояо бұрмасындағы шайқас
209 жылы Цзянлинг шайқасынан кейін Цао Цао Ли Дианды, Чжан Ляо мен Юэ Цзиньді Цао Цао мен Сунь Кванның аумақтары арасындағы стратегиялық маңызға ие Хефэй қаласын қорғауға қалдырды. 214 жыл шамасында Сунь Кван әскерін Хефэйге шабуылға жібергенде, Чжан Ляо әскерін қаладан шығарып, жауға қарсы тұруды ұсынды. Бірақ Чжан Ляо олардың үшеуінің арасында келіспеушілік болатынын және олардың өзінің бұйрықтарын орындамай қалуы мүмкін деп уайымдады. Чжан Ляо: «Біздің билеушіміз соғыста. Оның күштер жеткенше біздің қорғанысымыз құлап қалады. Сондықтан ол бізге жағдайды пайдаланып, жау әлі толық жиналмағанда, оларға шабуыл жасап, олардың рухын құлатып, әскерлерімізді жұмылдырып, қорғанысымызды нығайтуды бұйырды. Жеңіс немесе жеңіліс – бәрі осы шайқасқа байланысты. Сендер неге әлі де күмәндесіңдер?» деді. Ли Диан әсерленіп: «Бұл ел үшін қатерлі жағдай. Сенің стратегияң қалай жұмыс істейтінін көрейік. Мен жеке мүдделерімді мемлекеттік міндеттерден жоғары қоюға қалай батам?» деді. Содан кейін Чжан Ляо, Ли Диан және Юэ Цзинь бірлесіп Сунь Кванның әлдеқайда көп әскерін жеңіп, одан қуып шықты. Ли Диан маркиздігіне қосымша 100 салық төлейтін үй шаруашылығы қосылды, осылайша үй шаруашылығының жалпы саны 300-ге жетті.
After the Battle of Jiangling in 209, Cao Cao left Li Dian, Zhang Liao and Yue Jin to defend Hefei, a strategic location at the border between Cao Cao and Sun Quan's territories. Around 214, when Sun Quan led his forces to attack Hefei, Zhang Liao wanted to lead their troops out of the city to resist the enemy. However, Zhang Liao was aware that the three of them could not get along with each other and he was worried that they would not comply with his orders. Zhang Liao said, "Our lord is away at war. By the time his reinforcements reach here, we're already done for. So he's actually instructing us to take advantage of the situation, when the enemy has just arrived and not fully gathered yet, to attack them and devastate their morale so as to calm our men and strengthen our defences. Victory or defeat, it all depends on this battle. Why are the two of you still hesitating?" Li Dian was moved and he said, "This is a national crisis. We'll see how your strategy works out. How can I allow my personal issues take precedence over my official duties?" Zhang Liao, Li Dian and Yue Jin then worked together and succeeded in defeating and driving away Sun Quan's much larger army. Li Dian was rewarded with an additional 100 taxable households in his marquisate, bringing the total number of households to 300.
Өлім
Сангуцзидегі Ли Дианьның өмірбаянында оның қашан және қалай қайтыс болғаны көрсетілмеген, бірақ ол 36 жасында (Шығыс Азия есебі бойынша) қайтыс болғаны мәлім. Оның лауазымын ұлы Ли Чжэн (李禎) мұралады. 220 жылы Цао Пи (Цао Цаоның ұлы және мұрагері) император Сяньды тақтан басқарып, Цао Вэй мемлекетінің императоры болғаннан кейін, Ли Дианьға Шаояо Фері шайқасындағы ерліктері үшін "Мин Хоу" (愍侯) деген арнайы атақ берді, бұл атаудың мағынасы – "шығдайлы маркиз". Ли Чжэнге маркиздігіне тағы 100 салық төлейтін үй шаруашылығы қосылды, ал Ли Дианьның тағы бір ұлы Екінші дәрежелі маркиздік атағын және 100 салық төлейтін үй шаруашылығын алды.
Li Dian's biography in the Sanguozhi did not state when and how he died, but it is known that he died at the age of 36 (by East Asian age reckoning). His titles were inherited by his son, Li Zhen (李禎). In 220, after Cao Pi (Cao Cao's son and successor) forced Emperor Xian to abdicate the throne to him and became the emperor of the state of Cao Wei, he awarded Li Dian the posthumous title "Marquis Min" (愍侯), which literally means "sympathetic marquis", in recognition of Li's merits at the Battle of Xiaoyao Ford. Li Zhen was awarded another 100 taxable households in his marquisate, while another of Li Dian's sons received the title of a Secondary Marquis and 100 taxable households.
Бағалау
Сангуцзиде жазылған Ли Дианның өмірбаянында Лидің әдебиетшілерді құрметтеген, жақсы білім алуға құштар және қарапайым адам ретінде танылғаны айтылады. Ол өзінің еңбегі үшін өзгелермен таласпай, қызметтік міндеттерін жеке істерінен артық санап, оларды маңыздырақ тұтты. Ли Дианның өмірбаянын жазған Чэнь Шоу, Лидің көркем мінез-құлқы мен асыл адамдық қасиеттері және "міндет жеке мүддеден бұрын" деген ұстанымы үшін оны жоғары бағалады.
Li Dian's biography in the Sanguozhi mentioned that Li was known to be a keen and humble learner who respected the literati. He did not fight with others for merits, and he regarded official duties as more important than his personal affairs. Chen Shou, who wrote Li Dian's biography, praised Li for his noble and gentlemanly demeanour, and for his 'duty before self' attitude.
Танымал мәдениетте
Ли Диан Koei's Dynasty Warriors видео ойыны сериясының сегізінші бөлімінде алғаш рет ойналатын кейіпкер ретінде ұсынылады.
Li Dian is first introduced as a playable character in the eighth instalment of Koei's Dynasty Warriors video game series.