Кіріспе
Амерсфорт – Нидерландының Утрехт провинциясындағы қала және муниципалитет. 2023 жылдың 31 қаңтарына дейін муниципалитетте 160 902 адам тұрды, бұл оны провинциядағы екінші және елдегі он бесінші ірі қалаға айналдырды. Амерсфорт – Нидерландтағы ірі теміржол түйіндерінің бірі, онда үш станция бар: «Амерсфорт Централ», «Шотхорст» және «Ваторст», себебі қала Нидерландтың негізгі шығыстан батысқа және солтүстіктен оңтүстікке бағытталған екі теміржол желісінің қиылысында орналасқан. 1928 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында қала қазіргі заманғы пентатлон жарыстарына арена болды. Амерсфорт 2009 жылы қала ретінде 750 жылдығын тойлады.
Amersfoort is a city and municipality in the province of Utrecht, Netherlands. As of 31 January 2023, the municipality had a population of 160,902, making it the second largest of the province and fifteenth largest of the country. Amersfoort is also one of the largest Dutch railway junctions with its three stations—Amersfoort Centraal, Schothorst and Vathorst—due to its location on two of the Netherlands' main east to west and north to south railway lines. The city was used during the 1928 Summer Olympics as a venue for the modern pentathlon events. Amersfoort marked its 750th anniversary as a city in 2009.
Тарих
Аңшы-жинақшылар Мезолит дәуірінде Амерсфорт аймағында лагерьдер құрған. Археологтар қаланың солтүстігінде осы лагерьлердің іздерін, мысалы, ошақтардың қалдықтарын және кейде микролиттік шақ тасты құралдарды тапты.
Ежелгі дәуір
Амерсфорт ауданында б.з.д. 1000 жылға дейін сақталған елді мекендердің қалдықтары табылды. Амерсфорт атауы, қазіргі Ем деп аталатын Амер өзеніндегі бродының атынан шыққан, алғаш рет 11 ғасырда қолданылған. Қала қазіргі Хоф айналасында өсті, онда Утрехт епископтары аймақты бақылау үшін сот орнатты. 1259 жылы Утрехт епископы Генрих I ван Вианден қала құқығын берді. Бірінші қорғаныс қабырғасы кірпіштен 1300 жылы салынды, бірақ қаланың кеңеюі 1380 жылы жаңа қабырғаның салынуына әкелді, ол шамамен 1450 жылы аяқталды. Коппельпорт – құрлық және су арқылы өтетін қақпа, бұл екінші қабырғаның бөлігі. Бірінші қабырға бұзылып, оның орнына үйлер салынды. Бүгінгі Мюрхуйзен (қабырға үйлері) көшесі алғашқы қабырға тұрған жерде орналасқан. Onze Lieve Vrouwentoren (Біздің ханымның мұнарасы) – Нидерландыдағы ең биік ортағасырлық шіркеу мұнараларының бірі. Салынған кезде ол Нидерландының орталық нүктесі болды, дәл ортада орналасқан және голландтық координаттық жүйесіне сілтеме нүктесі болды. Мұнараның лақап аты – Ланге Ян («Ұзын Джон»). Мұнара мен шіркеудің құрылысы 1444 жылы басталды. Шіркеу 1787 жылы жарылыстан қирады, бірақ мұнара сақталды, ал шіркеудің жоспары бүгінге дейін ашық алаңдағы әртүрлі тастармен төселген жерде көрініп тұр. Қазір ол Голландияның топографиялық қызметі қолданатын RD координаттық жүйесінің анықтамалық нүктесі болып табылады: RD координаттары (155.000, 463.000). Амерсфорттың тарихи қаласы орта ғасырдан бері жақсы сақталған. Onze Lieve Vrouwetoren, Koppelpoort және Muurhuizen (қабырға үйлері) қатарлы, Sint Joriskerk (Сент-Джордж шіркеуі), канал жүйесі мен оның көпірлері, сондай-ақ ортағасырлық және басқа да ескі ғимараттар бар; олардың көптегені ұлттық ескерткіштер ретінде танылған. Орта ғасырларда Амерсфорт мата өндірісінің маңызды орталығы болды және көптеген сыра қайнатушылар жұмыс істеді. Еврейлер де орта ғасырларда Амерсфортта тұрды, бірақ 1546 жылы провинциядан қуылды және 1655 жылы қалаға қайта оралды.
Кестадтың пайда болуы
Амерсфорттың лақап аты, Кестад (үлкен тас қаласы), 1661 жылы екі жер иесі арасындағы тікелей бәс тігу салдарынан 400 адам Сост ерегінен қалаға сүйреп әкелген Amersfoortse Kei үлкен тасынан шыққан. Жеңімпаз барлығына сыра мен тұздықтар сатып алғанда, халық өз сыйлығын алды. Содан кейін жақын маңдағы басқа қалалар Амерсфорт тұрғындарын Кейнтреккер (үлкен тас тартушы) деп атады. Бұл оқиға қала тұрғындарын ұялтып, олар 1672 жылы тасты қалаға көміп тастады, бірақ 1903 жылы ол қайта табылғаннан кейін, ескерткіш ретінде маңызды жерге қойылды. Нидерландыда мұндай үлкен тастар көп емес, сондықтан оны символ ретінде қарастыруға болады.
Nieuw Amersfoort қаласы
XVII ғасырда қазіргі Бруклинде құрылған алты голланд қаласының бірі "Нью-Амерсфорт" (Жаңа Амерсфорт) деп аталды. Алғашқы патент иелері Вольферт Герритсе ван Кувенховен және Андриес Худде болды. Басқа голланд атаулары қазірге дейін сақталғаннан өзгеше, Ниу-Амерсфорт қазір "Флэтландс" деп аталады. 18 ғасырда қала темекі өсіру арқасында гүлденді, бірақ шамамен 1800 жылдан бастап төмендеуге бет бұрды. 1863 жылы алғашқы теміржол қатынасының салынуы және бірнеше жылдан кейін Нидерландының батыс қалаларын қорғау үшін қажет болған көптеген жаяу және атты әскер казармаларының салынуы бұл төмендеуді тоқтатты. 1920 жылдардан кейін өсім қайтадан баяулады; 1970 жылы ұлттық үкімет сол кезде 70 000 тұрғыны бар Амерсфортты "өсу қаласы" деп жариялады.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Амерсфорт ауданы, жақын орналасқан Состерберг және Зейстпен бірге, Нидерландта Бельгиядан келген көптеген босқындарға пана берген жерлердің бірі болды. Бұрынғы босқындар лагері Элизабетдорптың жанында орналасқан "Belgenmonument" осы кезеңді және бельгиялық босқындардың бастан өткерген қиындықтарын еске түсіреді.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Амерсфорт Нидерландыдағы ең ірі гарнизондық қала болғандықтан, онда сегіз казарма орналасқан және ол негізгі қорғаныс желісінің бір бөлігі болғандықтан, 1940 жылғы мамыр айында немістер басып кірген кезде сол кездегі 43 000 халқы эвакуацияланды. Төрт күндік шайқастан кейін халыққа қайта оралуға рұқсат берілді. Қалада жұмыс істейтін еврей қауымы болды, соғыс басталған кезде олардың саны шамамен 700 адамды құрады. Олардың жартысы депортацияланып, көбінесе Аушвиц және Собиборда қаза болды. 1727 жылы салынған синагог 1943 жылы нацистер бақылаған қала әкімшілігінің бұйрығымен қиратылды. Соғыстан кейін ол қайта жаңартылып, қайта ашылды және содан бері бірнеше раввиндер қызмет етіп келеді. Соғыс кезінде Амерсфорт қаласының жанында нацистік концлагерь болды. Лагерь ресми түрде Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort (Амерсфорт полициялық транзиттік лагері) деп аталды, бірақ көбінесе Kamp Amersfoort деп танылды, ол іс жүзінде көршілес Лейсден муниципалитетінде орналасқан. Соғыстан кейін лагерь басшысы Жозеф Коталла өмір бойына түрмеде жазасын өтеді. Ол 1979 жылы тұтқын күйінде қайтыс болды. Лагерь құрбандарының бір бөлігі қала маңындағы Рустхоф зиратында жерленген. Құрбандардың арасында Кеңес Одағынан әскери тұтқындар болды, оның ішінде 101 орталықазиялық, негізінен өзбектер. Жергілікті тұрғындар оларды еске алатын, бірақ 1999 жылы журналист Ремко Рейдинг зират туралы естігеннен кейін осы істі тергеуді бастағанға дейін 101 сарбаздың кім екені белгісіз болды. 101 сарбазды көргендердің арасында Хенк Брокхуйзен де бар.
Мұражайлар
Мондриан үйі: суретші Пит Мондрианның туған жері. Париждегі шеберханасының толық көлемдегі реконструкциясын көрсетеді. Кейбір уақытша көрмелер және суретшіге шабыттанған суретшілердің туындылары. Flehite: әдемі фасады бар тарихи, білім беру және уақытша көрмелер. Музей 2007 жылы асбест ластануынан жабылды. 2009 жылдың мамыр айында жаңартылып қайта ашылды. Zonnehof: Gerrit Rietveld жобалаған шағын, сәнді модернисттік ғимарат, орталықтың оңтүстігіндегі осы аттас алаңда орналасқан, көбінесе заманауи өнердің уақытша көрмелерін ұсынады. (жабық) Армандо мұражайы: бала кезінде Амерсфортта тұрған суретші Армандоның туындылары, қайта жаңартылған шіркеу ғимаратында. 2007 жылдың 22 қазанында шіркеудің көп бөлігі мен көрмедегі өнер туындылары өрттен жойылды. Голландиялық атты әскер мұражайы: 475 жылдық казармада орналасқан мұражай. Нидерландыдағы көптеген басқа әскери мұражайлар Ұлттық әскери мұражайға (Nationaal Militair Museum) біріктірілді, бірақ атты әскер мұражайы өз күшін сақтап қалды. Онда голландиялық атты әскер және танктер көрсетілген. Кулинария мұражайы (2006 жылы жабылды). Kunsthal KAdE: заманауи өнер көрме залы.
Armando Museum: work by the painter Armando who lived in Amersfoort as a child in a renovated church building. Most of the church and the art on exhibition was destroyed in a fire on 22 October 2007. Dutch Cavalry Museum: museum in 475 years old barracks. Most other military museums in the Netherlands got absorbed into the National Military Museum (Nationaal Militair Museum), but the cavalry museum has stood strong. It shows Dutch cavalry and tanks. Culinary Museum (was closed in 2006). Kunsthal KAdE: a modern art exhibition hall.
Спорт
Амерсфорттың HVC Amersfoort деп аталатын өзінің кәсіби футбол клубы болды. Ол 1973 жылғы 30 шілдеде құрылған, бірақ қаржылық қиындықтарға байланысты 1982 жылғы 30 маусымда таратылды. Қала 1928 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында заманауи пентальонның жүйріп-шабуыл бөлігін қабылдады. Амерсфорт 2002 жылдан 2008 жылға дейін Голландия ашық (теннис) турнирін де өткізді. Қалада Quick Amersfoort бейсбол және софтбол клубы орналасқан. Клубтың ең жақсы ерлер бейсбол командасы Голландия бейсболының жоғарғы лигасы – Honkbal Hoofdklasse-де ойнайды.
Көрнекті орындар
Диеренпарк Амерсфорт жануарлар бағы 1948 жылы негізі салынған.
Демография
2020 жылы Амерсфорт қаласының жалпы халқы 157 276 адамды құрады.
Тұрғындар шығу тегі бойынша
2020Жылғы сандар% Голландияда туғандар117,86374,9%Батыс көші-қоннан келгендер14,0198,91%Батыс көші-қоннан келмегендер25,39416,1%Түркия6,2994%Марокко5,1613,3%Индонезия4,5922,91%Нидерланд Антиль аралдары және Аруба1,8191,2%Суринам1,7471,11%Барлығы157,276 100%
Автобус
Автобус қызметтерін екі компания ұсынады: U OV және Syntus. Syntus қала ішінде және Утрехт провинциясының барлық бөлігінде қызмет көрсетеді, бірақ Утрехт қаласына бағытталған автобус қызметін U OV ұсынады.
Су
Ем өзені (шамамен "эйм" деп айтылады) Амерсфорт қаласынан басталады, және қалада ішкі су көлігі үшін порт бар. Ем өзені жақын орналасқан Еммер көлімен (Ем көлі) қосылады. Валлейканал шығыс аймағын кептіріп, басқа су көздерімен бірігіп, Амерсфортта Ем өзенін құрайды.