Кіріспе

Цволь – Нидерландының солтүстік-шығысындағы қала және муниципалитет. Ол Оверйссель провинциясының астанасы және Энсхедеден кейін провинциядағы екінші ірі муниципалитет, 2023 жылғы желтоқсан айының мәліметі бойынша халқы 132 441 адамды құрайды. Цволь Гелдерланд провинциясымен шектеседі және Ийсель өзенінің шығыс жағында жатыр.

Тарих

Археологиялық зерттеулер Зволле аймағында адамдар ұзақ жылдар бойы қоныстанғанын көрсетеді. 1993 жылы Зволле-Зюйд маңынан табылған ағаштан жасалған дөңгелек құрылым қола дәуіріне жатқызылды. Рим дәуірінде бұл аймақта салиан франктары тұрған. Қазіргі қала 800 жыл шамасында Фризия саудагерлері мен Карл Ұлының әскерлерімен құрылды. Оның атының бұрынғы жазылуларында Suolle сөзі болған, ол «төбе» дегенді білдіреді (ағылшын тіліндегі "to swell" етістігімен байланысты). Бұл қаланы қоршап тұрған төрт өзен – Иссель, Вехт, Аа және Зварте Ватер арасындағы жер бедерінің көтеріңкі бөлігін көрсетеді. Төбе – өзендердің жиі тасқындауы кезінде құрғақ қалатын жалғыз жер болды. Зволле осы көтеріңкі жерде салынған. Бір құжатта Киелі Михаилға арналған шіркеудің бар екендігі айтылады. Бұл шіркеу, Ұлы Синт Михаэльскерк (Киелі Михаил шіркеуі), 15 ғасырдың бірінші жартысында жаңартылып, бүгінге дейін сақталған. Шіркеуде Адам Страес ван Вейлборхтың (шамамен 1620 жыл) жасаған әсем ою-өрнектелген мінбер, сапалы ойылған өрнектер және 1721 жылғы тамаша барокко органы бар, ол шебер аспап жасаушы Арп Шнитгердің жобасымен салынды және оның ұлдары Франц Каспар мен Иоганн Георг аяқтады. 1230 жылдың 31 тамызында Утрехт епископы Зволлеге қала құқығын берді. 1294 жылы Зволле Ганза лигасының мүшесі болды, ал 1361 жылы Ганза лигасы мен Данияның Вальдемар IV арасындағы соғысқа қатысты. 1370 жылғы Стральзунд шартында, соғысты аяқтағаннан кейін, Зволлеге Данияның бір бөлігі болған Сканиядағы vitte, яғни сауда ошағы берілді. Зволленің алтын ғасыры 15 ғасырда келді. 1402 және 1450 жылдар аралығында қаланың жалпы өңірлік өнімі шамамен алты есеге артты. 1324 жылдың шілдесінде және 1361 жылдың қазанында аймақтық дворяндар Зволлеге от қойды. 1324 жылғы өрттен бар болғаны тоғыз ғимарат құтылды. Зволле, Девентермен бірге, Ортақ Өмірдің бауырларының рухани қозғалысының орталықтарының бірі болды. Зволледегі Агнитенберг (Айньес тауы) деп аталатын биік жерде бір кезде Августин монастыры орналасқан, онда Томас а Кемпис өмірінің көп бөлігін өткізіп, 1471 жылы қайтыс болды. Екінші дүниежүзілік соғыста Зволле француз-канадтық әскері Лео Майордың жеке күшімен немістерден босатылды. 2005 жылдың 14 сәуірінде, қаланың босатылуының 60 жылдығына орай, ол Зволленің құрметті азаматы атанды. Оның құрметіне Лео Майорлан аталған көше де бар.

21 ғасыр

2004 жылы Зволледегі De Librije рестораны Мишлен нұсқаулығының 3 жұлдызымен марапатталды; 2018 жылы ол бүкіл елдегі осындай награда алған үш мейрамхананың бірі болды. 2023 жылы Эфиопияда көші-қоншыларды заңсыз өткізу, Синайдағы адамдарды ұрлау және адам саудасы қылмыстары үшін сотталған эритреялық Тевельде Гойтом Зволледе сотқа дейінгі отырысқа қатысты, бұл жайт халықаралық жаңалықтарға енді.

Көк қанаттылар

Цволле қаласының тұрғындары бұлжырауыс (Көк саусақтар) деп аталады. Аңыз бойынша, бұл 1682 жылы, қаланың Святого Михаила шіркеуінің мұнарасы құлаған кезде бастау алған. Билік ақша тапшылығына тап болып, көршілес Кампен қаласына шіркеу қоңырауларын сатудан басқа жол таба алмады. Кампен бұл мәміледен тым көп пайда таппауы үшін, жергілікті билік қоңырауларға жоғары баға қойды. Кампен келісімге келді, бірақ қоңыраулар келген соң, олардың ойнатуға жарамсыз екені анық болды. Оған жауап ретінде Кампен төрт дуйтендік (екі жарым центке тең) мыс тиындармен төледі. Цволле Кампенге сенімсіздікпен қарады және олардың толық төлем жасағанына көз жеткізуді қалады. Осы үлкен соманы санау барысында олардың саусақтары көгілдір түске боялды. Шындығында, бұлжырауыс атауы 1521 жылға дейін барады, сол кезде Цволле губернаторлары Гелре герцогына берген адалдық сертін бұзған. Бұлжырауыс атауы губернаторлардың герцогтің тағына отыруында адалдықтарын уәделеген кезде көтерген саусақтарына сілтеме жасайды. Сол кезде Цволле мен Кампен Ижсель өзеніндегі жол ақысын жинау мәселесі бойынша дауласып жатты. Цволле бастапқыда Гелре герцогы Карл Эгмонтпен одақтас болды, бірақ кейін Утрехт епископына қайтып келді. Осы саяси тұрақсыздық кезеңінде Гелре герцогы Карл Цволле қаласына кіргенде тұтқындалды. Ақырында, оған Цволле тәуелсіздігін сақтайтын болса, қаладан кетуге рұқсат берілді. Бұл атау олардың екі рет жалған ант беруінен туындады – алдымен епископқа, содан кейін герцогқа.

География

Арп Шниттер салған әсем барокколық орган орналасқан Синт-Михаэльскерк (Ағылшыншылық Святой Михаил шіркеуі) Гротынан басқа, Цволледе тағы бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Рим-католик шіркеуінің Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopneming базиликасы (Аспанға көтерілген Біздің Әйел шіркеуі) 1399 жылға дейін салынған. "Пепербус" (бұрыш) деп аталатын шіркеу мұнарасы Нидерландыдағы ең биік және ең танымал шіркеу мұнараларының бірі. Жаңғыртылған қалалық әкімшілік ғимараты алғаш рет 1448 жылы салынған.

Жол көлігі

Цвольле – ұлттық автомобиль жолдары желісінің торабы және Солтүстік Нидерландыға қақпа. Бұл қалада және оның төңірегіндегі жоғары көлік қозғалысының деңгейінде көрінеді. A28 автожолы 4 шығу арқылы Цвольлеге қызмет көрсетеді және Утрехттен Гронингенге дейін созылады. 2010 және 2011 жылдары ол Ійсель өзені арқылы 8 жолаққа, ал Цвольледен Меппелге дейін 6 жолаққа дейін кеңейтілді. Бұл автожол алғаш рет 1964-1970 жылдар аралығында ашылды. Тағы бір автожол – A50, қаланың батысында A28 автожолымен тоғысады, оңтүстікке қарай Апельдорн және Эйндховенге бағыт ұсынады. N35 тас жолы Цвольледе басталады, онда ол қаланың айналма жолының шығыс бөлігін құрайды. Бұл жол Альмелоға дейін автожол емес, ал A35 автожолы ретінде Энсхедеге жалғасады. Айналма жол негізінен 4 жолақты, көптеген светофорлармен жабдықталған. Ол толық сақинаны құрайды, сонымен қатар Девентерге дейін созылатын N337 тас жолынан да тұрады. Айналма жолдың басқа бөліктері нөмірленбеген. 2010 жылы айналма жолдың бірнеше бөлігі 6 жолаққа дейін кеңейтілді. Цвольледен өтетін басқа нөмірленген тас жолдар: N331 – Хасселтке дейін, N758 – Ниюлеузенге дейін, N340 – Омменге дейін және N764 – Кампенге дейін.

Көпірлер

Жақын орналасқан өзендердің арқасында Цволледе және оның төңірегінде бірнеше ірі көпірлер бар. Ең маңыздысы – IJssel көпірі, одан A28 тас жолы өтеді. Ол 1970 жылы салынып аяқталды және күніне 125 000-нан астам көлік жүріп өтеді. Бұл көпірге жақын орналасқан ескі IJssel көпірі 1930 жылы ашылған, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі рет қираған. Үшінші IJssel көпірі – теміржол көпірі (Hanze boog деп аталады), ол Зволледен Амерсфортқа және 2012 жылдан бастап Лелистадқа дейін теміржол желісін жалғастырады. Зварте Ватер өзенінің үстінен бірнеше көпір салынған, олардың ішінде екі 4 қатарлы, 2 қатарлы және автобус/велосипедтерге арналған көпірлер бар. Сондай-ақ, A28 тас жолын байланыстыратын Вехт өзенінен көпір өтеді. Бұл көпірдің жанында тағы бір жергілікті көпір орналасқан. Үшінші көпір Лиуварден және Гронинген қалаларына теміржол көлігін жеткізеді. Тарихи қала орталығының маңында көптеген жергілікті көпірлер бар.

Су көлігі

Цвольле үш өзеннің (Зварте Вотер, Вехт және Ийссель) бойында немесе жанында, сондай-ақ бірнеше каналдың (қазір пайдаланылмайтын Виллемсварт, Ньюве Вехт және Оверийсселс каналы, сонымен қатар қазіргі Цвольле-Ийссель каналы) қасында орналасқан. Цволледе су шаруашылығымен байланысты бірнеше өнеркәсіп орналасқан, олардың көпшілігі Вурст индустриалды аймағында.