Зволле – Нидерландтың солтүстік-шығысындағы қала. Оверэйссел провинциясының астанасы, 132 мыңнан астам халқы бар. Археологиялық жадылар ерте заманнан мекенделгенін көрсетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цволь – Нидерландының солтүстік-шығысындағы қала және муниципалитет. Ол Оверйссель провинциясының астанасы және Энсхедеден кейін провинциядағы екінші ірі муниципалитет, 2023 жылғы желтоқсан айының мәліметі бойынша халқы 132 441 адамды құрайды. Цволь Гелдерланд провинциясымен шектеседі және Ийсель өзенінің шығыс жағында жатыр.
Zwolle is a city and municipality in the Northeastern Netherlands. It is the capital of the province of Overijssel and the province's second largest municipality, after Enschede, and has a population of 132.441 as of December 2023. Zwolle borders the province of Gelderland and lies on the eastern side of the River IJssel.
Тарих
Археологиялық зерттеулер Зволле аймағында адамдар ұзақ жылдар бойы қоныстанғанын көрсетеді. 1993 жылы Зволле-Зюйд маңынан табылған ағаштан жасалған дөңгелек құрылым қола дәуіріне жатқызылды. Рим дәуірінде бұл аймақта салиан франктары тұрған. Қазіргі қала 800 жыл шамасында Фризия саудагерлері мен Карл Ұлының әскерлерімен құрылды. Оның атының бұрынғы жазылуларында Suolle сөзі болған, ол «төбе» дегенді білдіреді (ағылшын тіліндегі "to swell" етістігімен байланысты). Бұл қаланы қоршап тұрған төрт өзен – Иссель, Вехт, Аа және Зварте Ватер арасындағы жер бедерінің көтеріңкі бөлігін көрсетеді. Төбе – өзендердің жиі тасқындауы кезінде құрғақ қалатын жалғыз жер болды. Зволле осы көтеріңкі жерде салынған. Бір құжатта Киелі Михаилға арналған шіркеудің бар екендігі айтылады. Бұл шіркеу, Ұлы Синт Михаэльскерк (Киелі Михаил шіркеуі), 15 ғасырдың бірінші жартысында жаңартылып, бүгінге дейін сақталған. Шіркеуде Адам Страес ван Вейлборхтың (шамамен 1620 жыл) жасаған әсем ою-өрнектелген мінбер, сапалы ойылған өрнектер және 1721 жылғы тамаша барокко органы бар, ол шебер аспап жасаушы Арп Шнитгердің жобасымен салынды және оның ұлдары Франц Каспар мен Иоганн Георг аяқтады. 1230 жылдың 31 тамызында Утрехт епископы Зволлеге қала құқығын берді. 1294 жылы Зволле Ганза лигасының мүшесі болды, ал 1361 жылы Ганза лигасы мен Данияның Вальдемар IV арасындағы соғысқа қатысты. 1370 жылғы Стральзунд шартында, соғысты аяқтағаннан кейін, Зволлеге Данияның бір бөлігі болған Сканиядағы vitte, яғни сауда ошағы берілді. Зволленің алтын ғасыры 15 ғасырда келді. 1402 және 1450 жылдар аралығында қаланың жалпы өңірлік өнімі шамамен алты есеге артты. 1324 жылдың шілдесінде және 1361 жылдың қазанында аймақтық дворяндар Зволлеге от қойды. 1324 жылғы өрттен бар болғаны тоғыз ғимарат құтылды. Зволле, Девентермен бірге, Ортақ Өмірдің бауырларының рухани қозғалысының орталықтарының бірі болды. Зволледегі Агнитенберг (Айньес тауы) деп аталатын биік жерде бір кезде Августин монастыры орналасқан, онда Томас а Кемпис өмірінің көп бөлігін өткізіп, 1471 жылы қайтыс болды. Екінші дүниежүзілік соғыста Зволле француз-канадтық әскері Лео Майордың жеке күшімен немістерден босатылды. 2005 жылдың 14 сәуірінде, қаланың босатылуының 60 жылдығына орай, ол Зволленің құрметті азаматы атанды. Оның құрметіне Лео Майорлан аталған көше де бар.
Archaeological findings indicate that the area surrounding Zwolle has been inhabited for a long time. A woodhenge that was found in the Zwolle Zuid suburb in 1993 was dated to the Bronze Age period. During the Roman era, the area was inhabited by Salian Franks. The modern city was founded around 800 CE by Frisian merchants and troops of Charlemagne. Previous spellings of its name include the identically pronounced Suolle, which means "hill" (cf. the English cognate verb "to swell"). This refers to an incline in the landscape between the four rivers surrounding the city, IJssel, Vecht, Aa and Zwarte Water. The hill was the only piece of land that would remain dry during the frequent floodings of the rivers. Zwolle was established on that incline. A document mentions the existence of a parish church dedicated to St Michael. That church, the Grote of Sint Michaëlskerk (St. Michael's church), was renovated in the first half of the 15th century and exists to this day. The church contains a richly carved pulpit, the work of Adam Straes van Weilborch (about 1620), some good carving, and an exquisite Baroque organ from 1721 designed by master organ builder Arp Schnitger and completed by his sons Franz Caspar and Johann Georg. On 31 August 1230, the bishop of Utrecht granted Zwolle city rights. Zwolle became a member of the Hanseatic league in 1294, and in 1361 joined the war between the Hanseatic League and Valdemar IV of Denmark. In the 1370 Treaty of Stralsund that ended the war, Zwolle was awarded a vitte, a trade colony, in Scania, then part of Denmark. Zwolle's golden age came in the 15th century. Between 1402 and 1450, the city's Gross Regional Product multiplied by about six. In July 1324 and October 1361, regional noblemen set fire to Zwolle. In the 1324 fire, only nine buildings escaped the flames. Zwolle was also, with Deventer, one of the centers of the Brethren of the Common Life, a monastic movement. from Zwolle, on a slight eminence called the Agnietenberg, (hill of St Agnes), once stood the Augustinian convent in which Thomas à Kempis spent the greatest part of his life and died (in 1471). In World War II, Zwolle was single handedly liberated from the Germans by French Canadian soldier Léo Major. He was made an honorary citizen of Zwolle on 14 April 2005, the 60th anniversary of his liberating of the city. He also has a street named after him, Leo Majorlaan.
21 ғасыр
2004 жылы Зволледегі De Librije рестораны Мишлен нұсқаулығының 3 жұлдызымен марапатталды; 2018 жылы ол бүкіл елдегі осындай награда алған үш мейрамхананың бірі болды. 2023 жылы Эфиопияда көші-қоншыларды заңсыз өткізу, Синайдағы адамдарды ұрлау және адам саудасы қылмыстары үшін сотталған эритреялық Тевельде Гойтом Зволледе сотқа дейінгі отырысқа қатысты, бұл жайт халықаралық жаңалықтарға енді.
In 2004, Zwolle's De Librije restaurant was honored with 3 stars by Michelin Guide; as of 2018, it is one of only three restaurants so honored in the entire country. In 2023, Tewelde Goitom, an Eritrean convicted in Ethiopia of migrant smuggling, kidnapping in Sinai and human trafficking appeared at a pretrial hearing in Zwolle, which made international headlines.
Көк қанаттылар
Цволле қаласының тұрғындары бұлжырауыс (Көк саусақтар) деп аталады. Аңыз бойынша, бұл 1682 жылы, қаланың Святого Михаила шіркеуінің мұнарасы құлаған кезде бастау алған. Билік ақша тапшылығына тап болып, көршілес Кампен қаласына шіркеу қоңырауларын сатудан басқа жол таба алмады. Кампен бұл мәміледен тым көп пайда таппауы үшін, жергілікті билік қоңырауларға жоғары баға қойды. Кампен келісімге келді, бірақ қоңыраулар келген соң, олардың ойнатуға жарамсыз екені анық болды. Оған жауап ретінде Кампен төрт дуйтендік (екі жарым центке тең) мыс тиындармен төледі. Цволле Кампенге сенімсіздікпен қарады және олардың толық төлем жасағанына көз жеткізуді қалады. Осы үлкен соманы санау барысында олардың саусақтары көгілдір түске боялды. Шындығында, бұлжырауыс атауы 1521 жылға дейін барады, сол кезде Цволле губернаторлары Гелре герцогына берген адалдық сертін бұзған. Бұлжырауыс атауы губернаторлардың герцогтің тағына отыруында адалдықтарын уәделеген кезде көтерген саусақтарына сілтеме жасайды. Сол кезде Цволле мен Кампен Ижсель өзеніндегі жол ақысын жинау мәселесі бойынша дауласып жатты. Цволле бастапқыда Гелре герцогы Карл Эгмонтпен одақтас болды, бірақ кейін Утрехт епископына қайтып келді. Осы саяси тұрақсыздық кезеңінде Гелре герцогы Карл Цволле қаласына кіргенде тұтқындалды. Ақырында, оған Цволле тәуелсіздігін сақтайтын болса, қаладан кетуге рұқсат берілді. Бұл атау олардың екі рет жалған ант беруінен туындады – алдымен епископқа, содан кейін герцогқа.
Citizens of Zwolle are colloquially known as Blauwvingers (Bluefingers). According to legend, this dates back to 1682, when the St Michael's church tower collapsed. The authorities were strapped for cash and saw no option but to sell the church bells to neighbouring city Kampen. To make sure that Kampen would not make too much profit from the deal, the local authorities asked a high price for the church bells. Kampen accepted, yet after the arrival of the bells it became clear, they were too damaged to be played. In revenge, Kampen paid in copper coins of four duiten (the equivalent of two and a half cents). Zwolle distrusted Kampen and wanted to be sure they truly paid the entire price. After the rigorous counting of this vast amount of money, their fingers had turned blue from the counting of money. In reality, the name Blauwvinger stems from 1521, when the governors of Zwolle broke the oath of loyalty they made to the Duke of Gelre. The name Blauwvinger refers to the raised fingers, with which the governors had promised their loyalty to the Duke at his inauguration. At that time, Zwolle and Kampen were embroiled in a dispute over toll collection on the IJssel River. Zwolle initially aligned with the Duke of Gelre, Charles of Egmont, but eventually returned to the Bishop of Utrecht. During this period of political unrest, Duke Charles of Gelre was captured when he entered Zwolle. Ultimately, he was allowed to depart under the condition that Zwolle would retain its independence. The name Blauwvingers stems from the fact that the residents committed perjury twice, first to the bishop and then to the duke.
География
Арп Шниттер салған әсем барокколық орган орналасқан Синт-Михаэльскерк (Ағылшыншылық Святой Михаил шіркеуі) Гротынан басқа, Цволледе тағы бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Рим-католик шіркеуінің Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopneming базиликасы (Аспанға көтерілген Біздің Әйел шіркеуі) 1399 жылға дейін салынған. "Пепербус" (бұрыш) деп аталатын шіркеу мұнарасы Нидерландыдағы ең биік және ең танымал шіркеу мұнараларының бірі. Жаңғыртылған қалалық әкімшілік ғимараты алғаш рет 1448 жылы салынған.
Besides the Grote of Sint Michaëlskerk (St. Michael's church), the latter which houses a majestic Baroque organ built by Arp Schnitger, there are several other historic monuments in Zwolle. The Roman Catholic Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopneming basilica (Our Lady of the Assumption) dates back to 1399. The church tower, called Peperbus (pepperpot), is one of the tallest and most famous church towers in the Netherlands. The modernized town hall was originally built in 1448.
Жол көлігі
Цвольле – ұлттық автомобиль жолдары желісінің торабы және Солтүстік Нидерландыға қақпа. Бұл қалада және оның төңірегіндегі жоғары көлік қозғалысының деңгейінде көрінеді. A28 автожолы 4 шығу арқылы Цвольлеге қызмет көрсетеді және Утрехттен Гронингенге дейін созылады. 2010 және 2011 жылдары ол Ійсель өзені арқылы 8 жолаққа, ал Цвольледен Меппелге дейін 6 жолаққа дейін кеңейтілді. Бұл автожол алғаш рет 1964-1970 жылдар аралығында ашылды. Тағы бір автожол – A50, қаланың батысында A28 автожолымен тоғысады, оңтүстікке қарай Апельдорн және Эйндховенге бағыт ұсынады. N35 тас жолы Цвольледе басталады, онда ол қаланың айналма жолының шығыс бөлігін құрайды. Бұл жол Альмелоға дейін автожол емес, ал A35 автожолы ретінде Энсхедеге жалғасады. Айналма жол негізінен 4 жолақты, көптеген светофорлармен жабдықталған. Ол толық сақинаны құрайды, сонымен қатар Девентерге дейін созылатын N337 тас жолынан да тұрады. Айналма жолдың басқа бөліктері нөмірленбеген. 2010 жылы айналма жолдың бірнеше бөлігі 6 жолаққа дейін кеңейтілді. Цвольледен өтетін басқа нөмірленген тас жолдар: N331 – Хасселтке дейін, N758 – Ниюлеузенге дейін, N340 – Омменге дейін және N764 – Кампенге дейін.
Zwolle is a hub in the national highway network, and gateway to northern Netherlands. This is reflected in the high traffic volumes in and around the city. The A28 serves Zwolle with 4 exits, and runs from Utrecht to Groningen. It is being widened to 8 lanes across the IJssel River and 6 lanes from Zwolle to Meppel in 2010 and 2011. The motorway initially opened between 1964 and 1970. Another motorway, the A50, interchanges with A28 just west of the city, offering a route for southbound traffic to Apeldoorn and Eindhoven. The N35 highway starts in Zwolle, where it forms the eastern section of the ring road of Zwolle, it runs as a non motorway to Almelo and continues to Enschede as A35 motorway. The ringroad is mainly a 4 lane road, with numerous traffic lights. It forms a full ring, and also exists out of the N337 highway that runs to Deventer. Other sections of the ring road are not numbered. Parts of the ring road were widened to six lanes in 2010. Other numbered highways running from Zwolle are N331 to Hasselt, N758 to Nieuwleusen, N340 to Ommen and N764 to Kampen.
Көпірлер
Жақын орналасқан өзендердің арқасында Цволледе және оның төңірегінде бірнеше ірі көпірлер бар. Ең маңыздысы – IJssel көпірі, одан A28 тас жолы өтеді. Ол 1970 жылы салынып аяқталды және күніне 125 000-нан астам көлік жүріп өтеді. Бұл көпірге жақын орналасқан ескі IJssel көпірі 1930 жылы ашылған, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі рет қираған. Үшінші IJssel көпірі – теміржол көпірі (Hanze boog деп аталады), ол Зволледен Амерсфортқа және 2012 жылдан бастап Лелистадқа дейін теміржол желісін жалғастырады. Зварте Ватер өзенінің үстінен бірнеше көпір салынған, олардың ішінде екі 4 қатарлы, 2 қатарлы және автобус/велосипедтерге арналған көпірлер бар. Сондай-ақ, A28 тас жолын байланыстыратын Вехт өзенінен көпір өтеді. Бұл көпірдің жанында тағы бір жергілікті көпір орналасқан. Үшінші көпір Лиуварден және Гронинген қалаларына теміржол көлігін жеткізеді. Тарихи қала орталығының маңында көптеген жергілікті көпірлер бар.
Due to nearby rivers, there are several major bridges in and around Zwolle. The most important bridge is the IJssel Bridge where the A28 motorway runs across. It was completed in 1970 and carries over 125.000 vehicles per day. Adjacent to this bridge is the older IJssel Bridge, which opened in 1930 and was destroyed twice during World War II. A third IJssel Bridge is the railway bridge (called Hanze boog) which carries the railway line from Zwolle to Amersfoort, and from 2012, to Lelystad. There are several bridges across the Zwarte Water River, including two 4 lane bridges, a 2 lane bridge, and a bus/bicycle bridge. There is also a bridge across the Vecht, which carries A28 motorway. Another local bridge is adjacent to this bridge. A third bridge carries rail traffic to Leeuwarden and Groningen. Numerous local bridges exist around the historic city center.
Су көлігі
Цвольле үш өзеннің (Зварте Вотер, Вехт және Ийссель) бойында немесе жанында, сондай-ақ бірнеше каналдың (қазір пайдаланылмайтын Виллемсварт, Ньюве Вехт және Оверийсселс каналы, сонымен қатар қазіргі Цвольле-Ийссель каналы) қасында орналасқан. Цволледе су шаруашылығымен байланысты бірнеше өнеркәсіп орналасқан, олардың көпшілігі Вурст индустриалды аймағында.
Zwolle is located on or near three rivers (Zwarte Water, Vecht, and IJssel), several canals (the now disused Willemsvaart, Nieuwe Vecht and Overijssels Kanaal and the modern Zwolle IJssel Kanaal). There are some water related industries in Zwolle, mainly in the Voorst industrial area.