Кіріспе
Солтүстік Брабант провинциясының қаласы, Нидерланды
барлық «Bosch» қолданыстары
s Hertogenbosch, , bwɑ l(ə) dyk; Herzogenbusch, көнеше «Den Bosch» деп аталатын қала, Нидерландыда 157 486 тұрғыны бар қала және муниципалитет. Ол Солтүстік Брабант провинциясының астанасы және халық саны бойынша елінің төртінші ірі қаласы. Қала Маас өзенінен оңтүстікке қарай және Ваал өзеніне жақын орналасқан.
Тарих
Қаланың ресми атауы (архаикалық) голланд тіліндегі des Hertogen bosch сөзінің қысқартылған түрі. Бұл атау Генрих I, Брабант герцогына қатысты, оның отбасы жақын орналасқан Ортенде кем дегенде төрт ғасыр бойы үлкен мүлікке ие болған. Ол орманды құмды төбелер мен батпақтың арасында жаңа қала құрды. 26 жасында ол 1185 жылы 's Hertogenbosch қаласына қала құқығын және осыған сәйкес сауда жеңілдіктерін берді. Дегенмен, бұл кейінгі жылнамашылар көрсеткен дәстүрлі дата; замандас дереккөздерде алғаш рет 1196 жылы кездеседі. Алғашқы жарғы жоғалып кеткен. Ол қаланы Gelre және Голландияның ықпалынан өз мүддесін қорғау үшін негіздеді; қаланың алғашқы күндерінен бастап оны бекініс ретінде қарастырды. 1203 жылы Gelre және Голландияның бірлескен жорығында қиратылған, бірақ көп ұзамай қайта салынды. Алғашқы қала қабырғаларының қалдықтарының бір бөлігі әлі де сақталған. 14 ғасырдың соңында, кеңейген қоныс аумағын қорғау үшін әлдеқайда үлкен қабырғалар тұрғызылды. Қаланың орналасқан жерін қоршау үшін жасанды су жолдары қазылды, олар арқылы Доммель және А өзендері бұрылды. 's Hertogenbosch солтүстік Ренессанс кезеңінің ең ұлы суретшілерінің бірі – Иероним Боштің туған жері болды. 1520 жылға дейін қала гүлденіп, қазіргі Нидерланд аумағындағы Утрехттен кейін екінші ең ірі халық орталығына айналды. Қала музыканың да орталығы болды, және Жеронимус Клибано сияқты композиторлар оның шіркеулерінде білім алды. Басқалары да онда қызмет етті: Маттеус Пипелер біздің Анамыздың бауырластығының музыкалық директоры болды; ал танымал Габсбург көшірмешісі және композиторы Пьер Аламир көптеген жұмыстарын 's Hertogenbosch қаласында жасады.
Сегіз жүз жылдық соғыс
Реформация соғыстары қала тарихының бағытын өзгертіп жіберді. Ол тәуелсіз епископтыққа айналды. Сегіз жылдық соғыс кезінде қала Габсбургтердің (католик) билігін қолдап, кальвинистердің төңкерілісіне жол бермеді. Ол Голландия Республикасының көп бөлігінің штадтхолдері, оранждық принц Морис тарапынан бірнеше рет қоршауға алынды, ол 'с-Гертогенбосты көтерілісшіл Біріккен провинциялардың билігіне бағындыруды қалады. Қала 1601 және 1603 жылдары Морис ханзадасына қарсы сәтті қорғалды, бірақ 1629 жылы Фредерик Генри басқарған қоршауда түсті.
Отыз жылдық соғыс
1618 жылдан кейін жаңадан соғыс басталғанға дейін, тыныш жылдары бекіністер күрт кеңейтілді. Айналасындағы батпақтар дәстүрлі қоршауды мүмкінсіз етіп, қамалдың алынуы мүмкін емес деп есептелді және ол "moerasdraak", яғни Батпақ Айдаһары деп аталды. Бірақ 1629 жылы қала Орандық Фредерик Хендрик тарапынан голландиялық әдіспен басып алынды: ол Домель және А өзендерін басқа бағытқа бұрып, қырық шақырымдық (25 миль) бөгет салып, желөңірлер арқылы суды құрғатып жіберді. Үш айлық қоршаудан кейін қала қарсылық көрсетуді тоқтатып берілді – бұл Оттыз жылдық соғыс кезінде Габсбургтердің геосаяси стратегиясына ауыр соққы болды. Бұл капитуляция қаланы герцогтіктің қалған бөлігінен оқшастады, ал аймақ Республика тарапынан саяси еркіндіксіз оккупациялық аймақ ретінде қарастырылды (қараңыз, сондай-ақ, Generality Lands).
Людовик XIV-ден Бонапартқа
Вестфалиялық бейбітшілік келісімінен кейін қамалдар қайта кеңейтілді. 1672 жылы, голландтың «апатты жылы» кезінде, қала Франция патшасы XIV Людовиктің әскеріне қарсы тұрды. 1794 жылы Шарль Пишегрю басқаратын француз революциялық әскерлері қалаға шабуыл жасады. Қала нашар қорғалғандықтан, қысқа қоршаудан кейін түсті. Пишегрю одан кейін өзендерді кесіп өтіп, Голландия Республикасын жойды. 1795 жылы құрылған жаңа Батавия Республикасында католиктер мен брабандерлер соңғы рет тең құқықтарға ие болды. 1806 жылдан бастап қала Голландия Корольдігінің құрамына кірді, ал 1810 жылдан бастап Бірінші Француз Империясына қосылды. 1814 жылы пруссиялықтар қаланы басып алды.
Нидерланды Корольдігі
Келесі жылы, 1815 жылы, Нидерланды Біріккен Корольдігі құрылған кезде, ол Солтүстік Брабанттың астанасы болды. Қаланың төңірегінде көптеген жаңа және заманауи бекіністер салынды. "Zuid Willemsvaart" атты жаңа канал салынды, ол қаланың экономикалық дамуына түрткі болды. Сауда, өндіріс және индустрия өркендеді. 1878 жылға дейін қамалдан тыс жерде құрылыс салуға тыйым салынды. Бұл халық тығырылуына және корольдіктегі нәрестелер арасындағы ең жоғары өлім-жітім көрсеткішіне алып келді. 19 ғасырдың соңында, өте консервативті қала әкімшілігі жұмысшылар санының артуын және білім беру ошақтарының ашылуын болдырмау үшін индустриялық инвестицияларға қарсылық көрсетті: студенттер тәртіпсіз деп есептелді. Осының салдарынан қаланың маңызы төмендеді.
Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезең
Германия мен Австриядан тыс Батыс Еуропадағы сирек ресми нацистік концлагерь кешендерінің бірі 's-Hertogenbosch атымен аталады. Ол 1943 жылдың қаңтарынан 1944 жылдың қыркүйегіне дейін жұмыс істеді және немістерге Герцогенбуш деп белгілі болды (Герцогенбуштың қосалқы лагерлерінің тізімін қараңыз). Осы кезеңде шамамен 30 000 тұтқын қамауға алынды, олардың шамамен 12 000-ы еврейлер болды. Нидерландыда бұл лагерь 'Kamp Vught' деп белгілі, себебі концентрациялық лагерь іс жүзінде 's-Hertogenbosch-тан бірнеше шақырым оңтүстікке қарай орналасқан Вут ауылының жанындағы далалық жерде орналасқан. Қала 1940 жылдан 1945 жылға дейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскерлерімен басылып алынды. 1944 жылдың 16 қыркүйегінде теміржол стансасын Корольдік әуе күштерінің ұшақтары бомбалады. Қала 1944 жылдың 24-27 қазанында генерал-майор Роберт Нокс Росс басқаратын 53-ші (Уэльс) жаяу әскер дивизиясының британдық сарбаздарымен, «Фазан» операциясы барысында азат етілді. 158-ші жаяу әскер бригадасының 1-ші батальоны 23-24 қазанда жауды жеңіп алғаннан кейін бұл оқиға болды. Соғыстан кейін 's-Hertogenbosch, Нидерландыдағы көптеген қалалар сияқты, жаңғыртылды. Бәлкім, ескі қаланы сол жылдардың басында кең ауқымды қайта құрудан қорғаған – географиялық орналасуы болды. Бірақ уақыт өте келе, қала тарихын қорғауға қайта назар аударылды. 1956 жылы қалалық кеңес Нидерландыдағы ең көне кірпіштен салынған ғимарат – Морианды бұзып, базар алаңына көліктердің келуін жеңілдетуді жоспарлады. Бірақ үкімет рұқсат бермеді, оның орнына 1963 жылдан бастап ғимаратты қалпына келтіру жұмыстары басталды. Кейін қалалық кеңестер тарихи ғимараттардың құндылығын жақсырақ түсіне бастады және мыңжылдықтар тоғысқан шақта тарихи бекіністерге билік тарапынан да көп көңіл бөліне бастады.
Халық санының орталықтары
Муниципалитеттегі халық тығыздығы жоғары жерлер: Боховен, Кревекёр, Дютерен (бұрынғы ауыл), Диескант, Эмпел, Энгелен, Геванде, 's-Хертогенбос, Хинтам, Крюисстраат, Малискамп, Мэрвик, Ортен (бұрынғы ауыл), Оуд Эмпел және Розмален.
Климат
Бұл аймақтағы климаттың ең жоғары және ең төмен температуралары арасындағы айырмашылық шамалы, және жыл бойы жеткілікті жауын-шашын жауады. Бұл климат үшін Кёппен климаттық жіктелімінің субтипі "Cfb" болып табылады. (Теңіздік-батыс жағалау климаты/Океандық климат).
Экономика
Гертогенбош қаласы өнеркәсіп, білім, басқару және мәдениет орталығына айналды. Қазіргі уақытта ол Солтүстік Брабанттың төртінші қаласы болып табылады. Heineken, Epic, Tyco International, SAP сияқты көптеген ұлттық және халықаралық компаниялар осы қалада орналасқан. "Жерен Бош" ауруханасы 4000-нан астам қызметкерімен аймақтағы ең ірі жұмыс беруші болып есептеледі.
Мәдениет
Гертогенбош қаласында "Буливар" театр фестивалі, "Джаз в Дуктауне" және "Хип-хоп в Дуктауне" сияқты түрлі шаралар өтеді, сондай-ақ "Тур де Франс" (1996), "Тур Феминин" (1997) веложарыстары, "Халықаралық вокалдық байқау", "Ноябрь музыкасы" (қазіргі музыка фестивалі) және "ЮНИСЕФ Опен" (бұрынғы "Ордина Опен") теннис турнирі (жақын орналасқан Росмален қаласында) ұйымдастырылады. Қала ішінде 350-ден астам мейрамхана, паб және кафе табылады. Гертогенбош қаласында Еуропа керамикалық орталығы да орналасқан. Бұл – халықаралық керамика резиденциясы, онда әлемнің түкпір-түкпірінен келген суретшілер, дизайнерлер және сәулетшілер керамика өнерін зерттеуге шақырылады. Бұл бағдарлама 1991 жылы басталып, бүгінге дейін жалғасуда. Қаланың өзіне тән тағамдық ерекшелігі – Bossche Bol, ол теннис допшасынан сәл үлкен, ішіне қамырлы крем толтырылған және шоколадпен жабылған үлкен профитроль. Жергілікті тұрғындар Масланд (Брабант) диалектісінде сөйлейді (Гертогенбошта қолданылатын түрі Бош деп аталады, ол Орталық Солтүстік Брабант диалектілеріне жатады, бірақ басқа жіктеу жүйелері оны Шығыс Брабант диалектісі деп сипаттайды), ол әдеттегі голланд тіліне өте ұқсас. "Де Тунзаал" камералық, импровизациялық және эксперименталды музыканы орындайтын концерт залы. Ал халыққа арналған музыка үшін "W2" (немесе Виллем II) алаңы бар.
Мұражайлар
Noordbrabants мұражайы - Винсент ван Гогтың Брабантта салған туындыларының шолуын ұсынатын провинциялық мұражай. Ден Бош дизайн мұражайы – қазіргі заманғы өнер мұражайы. Jheronimus Bosch Art Center Иероним Бош еңбектеріне арналған. Басқа мұражайларға "Аққу ағайындыларының үйі" және "Музей-сойғыштар" мұражайлары кіреді. Сонымен қатар, қалада Ұлттық (голланд) карнавал мұражайы Oeteldonks gemintemuzejum орналасқан. Жақын арада қала және жалпы Еуропаның қамалдары туралы жаңа мұражай ашылатын болады. Базар алаңындағы үйді, әйгілі суретші Иероним өзінің суреттерін салған жерін аралап көруге болады.
Карнавал мерекелері
Гертогенбош қаласында карнавал дәстүрі өте күшті. Оның қазіргі түріндегі тарихы мен символикасы 1881 жылдан 1883 жылға дейінгі кезеңге дейін барып жетеді. Осы жылдары қаланың азаматтары «Оэтелдонк» аңызын жасады, осы арқылы үш күндік карнавалға қала Оэтелдонк деп аталатын болды. «Донк» сөзі батпақтағы құрғақ жерді білдіреді. «Гертогенбош» карнавалында бақа кеңінен символ ретінде қолданылады. Ол сонымен қатар Оэтелдонк батпағының да символы болып табылады. Бұл атау Ден Дунгендегі епископ Годшалкқа қатысты еді, онда «Ван ден Оэтелар» деген әулеттік тегі жиі кездесетін. Ол, көбінесе шектен шығуға алып келетін, дәстүрлі Масленица мерекесіне тыйым салуды қалаған. Оэтелдонк – ауыл, сондықтан оның әрбір тұрғыны шаруа немесе «дурске» (қыз немесе жас әйел) болып саналады, бұл әлеуметтік теңсіздікті жояды. Ауылды «Peer vaan den Muggenheuvel tot den Bobberd» атымен белгілі қала әкімі басқарады. Жыл сайын Гертогенбош қаласының әкімі өкілеттіктерін Оэтелдонк қаласының әкіміне тапсырады. Жексенбі күні сағат 11:11-де Оэтелдонк қаласының әкімі Оэтелдонк орталық вокзалында «Принц Амадейро XXVI» карнавал принцін қарсы алады. Одан кейін барлық карнавал клубтарының шеруі компанияны қалалық әкімдікке дейін сүйемелдейді. Гертогенбош тұрғындары осы күндері дәстүрлі киімдер киеді. Олар «боренкиль» деп аталатын киім киеді, және әр жыл сайын сол жылғы тақырыпқа сәйкес жапсырмалар жасалып, киімге тігіледі. Боренкиль көбінесе дәстүрлі шаруалар банданасымен және Оэтелдонк түстеріндегі ұзын шарфпен үйлестіріледі. Боренкиль және/немесе бандана дәстүрі Нидерландының қалған бөліктеріндегі карнавал дәстүрлерінен өте ерекшеленеді. Шеру, уақытша атау және уақытша ту (Оэтелдонк үшін қызыл, ақ және сары) сияқты басқа да элементтер өте ұқсас.
Көрікті жерлер
Гертогенбос қаласы бекініс ретінде құрылған, және оның мұрасы бүгінге дейін сақталып келеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ескі қаланы жаңғырту жоспарлары жасалды, оған каналдарды толтыру, кейбір бекіністерді бұзу немесе өзгерту, сондай-ақ тарихи аудандарды қайта құру кіретін болды. Бірақ бұл жоспарлар іске аспай тұрып, орталық үкімет қаланы ерекше қорғалатын қалалық ландшафт деп жариялады. Көптеген тарихи элементтері сақталды. Роттердам сияқты қалалардан өзгеше, Гертогенбос Екінші дүниежүзілік соғыстан да салыстырмалы түрде зардапсыз өтті. Оның тарихи мұрасының көп бөлігі бұрынғы қалпында сақталған, және қазіргі күні қалада көптеген ескі ғимараттарды, бекіністерді, шіркеулерді және мүсіндерді кейінгі ұрпақтарға жеткізу үшін үздіксіз жөндеу жұмыстары жүргізілуде.
Қала орталығы
Қала орталығындағы қамалдардың біріне бірі жалғасқандығынан туындаған ғажайып атмосфера сақталған. Ол Гертогенбосқа құйылатын көптеген өзендердің әсерінен қалыптасқан, нәтижесінде қала орталығында көшелер тік бұрыштармен қиылыспайтын, ерекше жоспар пайда болды. Орталықта 1220 жылға дейін салынған Сент-Джон соборы (голланд тілінде Sint Janskathedraal) орналасқан. Ол Брабант готикалық стилімен және собордың сыртындағы аркалар мен жиектерде орналасқан көптеген шеберлердің мүсіндерімен танымал. 2010 жылы ауқымды қалпына келтіру жұмыстары аяқталып, жылдар бойы тозудың және қышқыл жаңбырдың салдарынан келген зақымдар жойылды. Орталық алаңда Нидерландыдағы ең көне кірпіштен салынған үй – «де Мориан» орналасқан, ол 13 ғасырдың басында салынған. 1960 жылдары «де Мориан» 16 ғасырға тән «De Lakenmarkt van 's Hertogenbosch» («Гертогенбостың мата базары») атты танымал голланд суретінің негізінде бұрынғы сұлулығына қайта келтірілді. Қала әкімдігі – 14 ғасырға тән готикалық стильдегі түпнұсқа ғимарат. 1629 жылы қала Голландия Республикасы тарапынан басып алынғаннан кейін, ол голланд барокко стилінде жаңа фасадымен жаңаланды. Бұл жаңа билеушілердің құдіретін көрсеткендей, Маастрихттегі жаңа қала әкімдігі де осылай болды. Ескі қаланың астында «Биннендизе» деп аталатын каналдар желісі жасырылған, ол бір кезде кеңінен таралған. Ол орта ғасырларда қаладан өтетін Домель өзені ретінде пайда болды. Қаладағы кеңістік шектеулеріне байланысты адамдар үйлерін және жолдарын өзеннің үстіне салды. Кейін «Биннендизе» канализация ретінде пайдаланылды және уақыт өте келе құлдырап қалды. Соңғы онжылдықтарда ескі су жолының қалған алтыншы бөлігі жаңартылды, қазірде осы каналдармен жер асты қайық саяхаты жасауға болады.
Қорғанулар
Гертогенбош қаласында XV-XVII ғасырларда салынған, кең ауқымды және жартылай толыққан қалалық нығайтулар бар. Қаланың мықты қорғаныс орнынан тиімді пайдалану үшін, ол көптеген өзендермен суғарушы үлкен батпақтың ортасындағы құмды төбеде орналасқан. Бұл сонымен қатар негізгі қамалдардың сақталуына әкелді, себебі олар суды тоқтату үшін маңызды рөл атқарды. 2004 жылы қала «Еуропаның жыл қамалы» атағын алды. Содан кейін қала көптеген қалалық қорғаныстарын бұрынғыдай жаңартты. Ортағасырлық қабырғалардың шағын бөліктерін қоспағанда, нығайту құрылымының негізгі бөлігі кеш ортағасырлық (XV ғасыр) қабырға болып табылады. Зеңбіректердің күші артқан кезде жоғарғы бөліктері алынып тасталды және кейбіреулері республика басып алғаннан кейін көпбұрышты бастиондар қосылды. Олардың көпшілігі бастапқы биіктігіне қайта орнатылмаған, бірақ кірпіш қабырғалары сақталған. Қаланың солтүстік-батысындағы цитадель өзінің бастапқы биіктігін сақтап тұр. Қаланың өзінің айналасында тағы да көптеген бекіністерді көруге болады. Ескі қаланың солтүстік-шығысында алтыбұрышты оқ-дәрі қоймасы, «Круйтхуйс» цитадельге жақын орналасқан. Бұл Нидерландыда сақталған сирек нығайтулардың бірі және қала әлі де испандық Нидерландының бөлігі болған кезде салынған. Оны Гертогенбош қамалының мұражайына айналдыру жоспарлануда. Қамалдағы бастиондардың бірінде «Бастиондер» шағын мұражайы орналасқан. Ол оңтүстік жақтағы бастионда қазылған. Ішінде бірегей темір зеңбірек және қазіргі бастионмен қоршалған ескі бастион көрсетілген.
Табиғат
Қаланың оңтүстік жағында қала орталығы мен қабырғалары әлі күнге дейін Босше Брукке, ешқашан құрғатылмаған ескі полидерге шектеседі. 1995 жылы Доммель өзенінің бөгеті бұзылып, үлкен көлемде су полидерге құйылды. Бұл голландиялық A2 тас жолын да су басып, кедергі келтірді. Мұндай жағдайды болашақта болдырмау үшін, төтенше жағдайларда артық суды сақтау мақсатында аймақ қайта ұйымдастырылды. 2006 жылы аймаққа биік бөгеттер мен шлюздер орнатылды, олар төтенше жағдай туғанда полидердің және оған жақын орналасқан кейбір аймақтардың бақыланатын суға батуын қамтамасыз етті. Босше Брук қазір табиғи қорық болып табылады және Вутқа дейін созылады. Ол Моерпутен мен Влименс Венмен байланысты, олармен бірге Natura 2000 аймағын құрайды. Аймақта сирек кездесетін түрлердің қатарында құрметті көкқұйрық және еуропалық батқа балығы бар. Моерпутенде Моерпутен көпірі орналасқан – 600 метрлік (650 ярдық) 19 ғасырлық теміржол көпірі, инженерлік шешімдердің үлгісі. Дегенмен, бұл аймақтың ең ерекше жайттарының бірі – оның қала орталығына өте жақын орналасқандығы.
Әр түрлі
Қала сонымен қатар Дриес Крейкэмп жобалаған елу тәжірибелік шар тәрізді үйлерден тұратын Болвонинген кешені орналасқан жер. Гертогенбостағы лютеран шіркеуі енді діни құлшылық орыны ретінде қолданылмайды.
Спорт
Қалада бір кәсіби футбол клубы бар, ол – FC Den Bosch. Ол 1967 жылы BVV (Bossche Voetbal Vereniging) және Wilhelmina клубтарының кәсіби бөлімшелерінің мұрагері. Екеуі де қазірге дейін әуесқой футбол клубтары ретінде сақталып қалған. BVV клубының мұрагері ретінде FC Den Bosch 1948 жылғы ұлттық чемпионатты жеңіп алған деп есептейді. Осы чемпионаттың нәтижесінде «Де Влиерт» стадионы салынды, оның сыйымдылығы бір кезде 30 000 адамды құрады. Бірақ, кейінгі жылдары жетістіктердің азаюына байланысты, қазір стадионда 8 500 көрерменге ғана орын бар. FC Den Bosch – голландиялық футболшы Руд ван Нистелройдың карьерасын бастаған алғашқы клубы. 's-Hertogenbosch хоккей спортында жақсы жетістіктерге қол жеткізген. Бұл қалада HC Den Bosch жетекші клубы орналасқан. Әсіресе әйелдер командасы Голландияның хоккей жарысында үлкен күш көрсетіп келеді. New Heroes Den Bosch кәсіби баскетбол клубы да өте табысты. Қаланың регби клубы 1974 жылдан бері «The Dukes» деп аталады. Ол қала қабырғаларының әдемі орналасқан етегінде жайғасқан. Аумақтың шектеулі болуына байланысты, клуб жасанды газонды пайдаланады және жатақхананың бір бөлігі жер астында орналасқан. «The Dukes» клубында ең көп жас мүшелер бар. Олар 2008 жылы ұлттық регби чемпионы атанды. Шараларға келетін болсақ, қалада Розмален шөп алаң чемпионаты өтеді, бұл ATP және WTA турларының біріктірілген теннистік турнирі, ол Уимблдон чемпионатына екі апта бұрын өткізіледі. 2019 жылдың маусым айында осында жебеден атудан әлем чемпионаты мен пара-жебеден атудан әлем чемпионаты ұйымдастырылды. Бұл біріктірілген чемпионаттар кезінде екі жеке алаң пайдаланылды: Парад алаңы және «The Dukes» регби алаңдары. Барлық финалдық ойындар Парад аренасында өтті. Парад – биік ағаштармен қоршалған тарихи алаң, ол 's-Hertogenbosch қаласының тартымды орталығында, шамамен жеті жүз жылдық тарихы бар Сент-Джон соборының табанында орналасқан.
Көлік
Зюйд-Виллемсварт өзені қаланың солтүстігінен басталып, Гельмонд және Веерт арқылы Маастрихтке қарай ағады. 'с-Гертогенбошта бұл өзен қаланың оңтүстік-шығысынан өтеді, сол жерде цитадельден бастион бөлініп алынған. Осы маршруттың салдарынан, оны CEMT II класындағы кемелерден артық кеңейту мүмкін болмады. Сондықтан, қаланың шығысында 8 км (5 миль) ұзындығындағы Максима каналы қазылды, бұл каналдан Мёз өзеніне дейін CEMT IV класындағы кемелерге қолайлы қысқа жол жасады. Зюйд-Виллемсварттың қаланың батысындағы қалған бөлігінде 'с-Гертогенбоштің өнеркәсіптік порты орналасқан. Орталықта қайық тұратын орын бар. 'с-Гертогенбош Нидерландының ең маңызды солтүстік-оңтүстік бағыты болып табылатын A2 автожолында орналасқан. Бұл байланыс 1942 жылы Диезе көпірінің ашылуымен құрылды. 1961 жылдан бастап Утрехт – 'с-Гертогенбош учаскесі 2x2 жолақты болды. 1970 жылы A2 автожолы қаланың шығысына қарай бағытталды. 1989 жылы ол толық бақылаудағы автожолға айналды. 1996 жылы 'с-Гертогенбош пен Эйндховен арасындағы учаске де толық бақылаудағы автожолға айналды. Маастрихттегі жағдай тек 2016 жылы Король Виллем Александер туннелі ашылғанда шешілді. Шығыс-батыс бағытында 'с-Гертогенбош A59 автожолында орналасқан. 'с-Гертогенбош пен Тильбург арасындағы A65 автожолы аймақтық автожол болып табылады, бірақ оған кіру толық бақыланбайды. 'с-Гертогенбош теміржол станциясы Амстердам мен Нидерландының Эйндховен қаласына жақын орналасқан өнеркәсіптік-технологиялық орталығы арасындағы теміржолдың Утрехт – Бокстел бөлігінде орналасқан. Осының салдарынан, солтүстік-оңтүстік бағытындағы пойыздар әр он минут сайын кетеді. Тильбург – Неймеген теміржолындағы пойыздар одан да қарапайым кесте бойынша жүреді. 'с-Гертогенбош теміржол станциясы қала мен оның көптеген аудандарына қызмет көрсететін Arriva автобус желілерінің де маңызды торабы болып табылады. Муниципалитет шегінде орналасқан басқа станциялар – 'с-Гертогенбош Оост теміржол станциясы және Розмален теміржол станциясы. Вюхт теміржол станциясы Розмалендегі станцияға қарағанда қала орталығына жақын орналасқан. 'с-Гертогенбош Нидерланды қалаларында велосипедтердің өсуіне бейімделуге тырысты. Қалада велосипед жолдарының жеткілікті мөлшері салынды. 2011 жылы қала 2011 жылғы Нидерландының үздік велосипедтік қаласы деп таңдалды. Есептің егжей-тегжейі осы қуаныштан кем болды және бұл сыйлықтың мақсаты 'с-Гертогенбошті одан әрі шаралар қабылдауға ынталандыру екенін көрсетті; Fietsersbond ұйымының Хуго ван дер Стеенховен: "Соңғы жылдары Ден Бош велосипед спортын дамыту үшін көп күш, амбиция, шығармашылық және қаржы жұмсады. Бұл велосипед пайдалану Нидерландының басқа аймақтарына қарағанда төмен болатын қала үшін үлкен жетістік" деді.
Білім
Гертогенбошта голланд тілінде "Hogeschool" деп аталатын бірнеше кәсіптік жоғары оқу орындары бар. HAS Hogeschool шамамен 3500 студентке ауыл шаруашылығы және тамақ технологиялары саласында білім береді. Avans Hogeschool Гертогенбош қаласында және оған жақын екі қалада орналасқан. AKV St. Joost – бұл өнер академиясы, қазір Avans құрамына кіреді және 1812 жылға дейін тамыр тартады. Fontys Hogeschool да қалада білім беру қызметтерін ұсынады. Jheronimus Academy of Data Science (JADS) Гертогенбош қаласының орталығындағы Мариенбург кампусында орналасқан және магистратура (MSc) және доктарантура (PhD) деңгейіндегі дерек ғылымы саласындағы бірнеше бағдарламаларды ұсынады. Ол Эйндховен технологиялық университеті мен Тильбург университетінің бөлімшесі болып табылады. Орта білім беру жүйесінде Қалалық гимназия – қаланың латын мектебінен пайда болған гимназия (мектеп). Ол грамматикалық мектепке ұқсас және оның тарихы 1274 жылға дейін жетеді. Осы типтегі білім беруді және орта білім берудің басқа барлық түрлерін бірнеше ірі институттар ұсынады.
Дін
Рим католиктік діні 's-Hertogenbosch қаласында басым дін, халықтың 40%-дан астамы өзін осы дінге жатқызады. Бірақ, миссаға қатысушылардың саны 40%-дан әлдеқайда төмен. Қала орталығында католик шіркеуінің үш шіркеуі әлі де қолданыста: Сент-Джон соборы, Сент-Кэтрин және теміржол станциясының жанындағы францискан монахтарының шіркеуі. Рим-католик шіркеуіне қарасты кішігірім шіркеулер: Хинтамдағы Сент-Анн шіркеуі, Эмпелдегі Сент-Ландолин шіркеуі, Мааспурттағы Сент-Виллиброрд шіркеуі, Сент-Ламберт шіркеуі (Росмален) және т.б. Протестанттық діннің қаладағы жатақтарының саны 20%-дан шамамен 4%-қа дейін азайды. Олар Ұлы шіркеуде орналасқан. Шығыс православие шіркеуі – қаладағы жаңа шіркеу. Олар 2021 жылдан бері католиктердің құлшылық қызметтері қайтадан өткізіліп жатқан Сент-Кэтрин шіркеуінде орналасқан. Арахама мешітін марокколық қауым салған. Түрік қауымының Орхан Ғази мешіті бар.