Кіріспе
Нидерланд провинциясы
Нидерланд провинциясы Зеландия (;; тарихи ағылшын экзонимі Зеландия) – Нидерландтың ең батыс және ең сирек қоныстанған провинциясы. Елдің оңтүстік-батысында орналасқан бұл провинция шығысында Солтүстік Брабантпен, солтүстігінде Оңтүстік Голландиямен, ал оңтүстігінде және батысында Бельгиямен шектеседі. Ол бірнеше аралдар мен түбектерден (сондықтан аты "Sealand" – "Теңіз жері" деген мағынаны білдіреді) және Фландрияның Шығыс және Батыс Фландрия провинцияларымен шектесетін жолақтан тұрады. Оның астанасы Миддельбург, 2019 жылдың қараша айына қарай халқы 48 544 адамды құрайды, алайда Зеландиядағы ең ірі муниципалитет – Тернеузен (54 589 адам). Зеландияда екі теңіз порты бар: Влиссинген және Тернеузен. Оның ауданы – , оның ішінде су жамылғысы ; 2023 жылдың қаңтарына қарай халқы шамамен 391 000 адамды құрайды. Жаңа Зеландия елі голланд зерттеушісі Абель Тасман осы жерді ашқаннан кейін Зеландияның құрметіне аталған.
the Dutch province
Zeeland (; ; historical English exonym Zealand) is the westernmost and least populous province of the Netherlands. The province, located in the southwest of the country, borders North Brabant to the east, South Holland to the north, as well as the country of Belgium to the south and west. It consists of a number of islands and peninsulas (hence its name, meaning "Sealand") and a strip bordering the Flemish provinces of East and West Flanders. Its capital is Middelburg with a population of 48,544 as of November 2019, although the largest municipality in Zeeland is Terneuzen (population 54,589). Zeeland has two seaports: Vlissingen and Terneuzen. Its area is , of which is water; it had a population of about 391,000 as of January 2023. The country of New Zealand was named after Zeeland after it was sighted by Dutch explorer Abel Tasman.
Тарих
Зеландия 1299 жылға дейін Голландия және Фландрия графтары арасындағы даулы аймақ болды, сол жылы Голландияның соңғы графы қайтыс болды. Содан кейін Эно графтары Зеландия графтығын, одан кейін Бавария, Бургундия және Габсбург графтары басқарды. 1585 жылдан бастап Зеландия 7 тәуелсіз провинцияның бірі ретінде Нидерландының солтүстік бөлігінің тағдырымен бірге болды. 1432 жылы ол Бургундияның Филипп Жақсысының Төмен елдердегі иеліктерінің бір бөлігіне айналды, кейіннен Он жеті провинция деп аталды. Неке арқылы Он жеті провинция 1477 жылы Габсбургтердің меншігіне өтті. Сегіз жылдық соғыста Зеландия Утрехт одағының жағында болды және Біріккен провинциялардың біріне айналды. Қазіргі Зеувс Флаандер (немесе Зеланд Фландриясы) деп аталатын аймақ Зеландияның бөлігі емес, Габсбургтердің бақылауында болған Фландрия графтығының бөлігі болды, ол Біріккен провинциялар тарапынан жаулап алынды, сондықтан Штаатс Флаандер деп аталды (қ. Жалпы жерлер). Француз оккупациясынан (қ. Буш-де-л’Эско департаменті) және 1815 жылы Нидерланд Біріккен Корольдігінің құрылуынан кейін қазіргі Зеландия провинциясы құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зеландия 1940 жылдың маусымынан 1944 жылдың қарашасына дейін нацистік Германияның оккупациясы астында болды. 1953 жылғы Солтүстік теңіздегі апатты су тасқыны Зеландияда 1800-ден астам адамдың өміне қиындық тудырды, нәтижесінде қорғаныс Дельта жұмыстары салынды.
География
Зеландия провинциясы бірнеше ірі өзендердің, атап айтқанда, Шельда («Schelde»), Рейн («Rijn») және Маас («Maas») сағаларында орналасқан үлкен өзен дельтасы болып табылады. Провинцияның көп бөлігі теңіз деңгейінен төмен жатыр және уақыт өте тұрғындар теңізден қайтарып алған. Бұрын батпақ жер болған, жабық толқындар кезінде су басқан, азайған толқындарда қайта пайда болатын, адамдар жасаған, әрқашан құрғақ болатын кішкентай төбелерге айналды. Кейін провинция халқы төбелерді бөгеттермен байланыстырып, құрғақ жердің тізбегін құрды, ол уақыт өте үлкен аралдарға айналып, провинцияға қазіргі түрін берді. Аралдардың пішіні адамдар мен табиғаттың әсерінен уақыт өте өзгерді. 1953 жылғы Солтүстік теңіздің су тасқыны үлкен аумақты су басып, оның тек бір бөлігі ғана қайта қалпына келтірілді. Содан кейін «Дельта» жұмыстарының құрылысы провинцияның сыртқы келбетін өзгертті. Көпірлердің, туннельдердің және бөгеттердің көптігімен ерекшеленсе де, провинцияның географиясы инфрақұрылымын қалыптастырды, емес, инфрақұрылымы географиясын қалыптастырмады. Қазіргі уақытта провинцияның жол жүйесінің маңызды бөлігін құрайтын бөгеттер, туннельдер мен көпірлер ондаған жылдар бойы салынды және ескі паромдық қатынастарды алмастырды. Бұл процестің соңғы қадамы 2003 жылы Батыс Шельда туннелінің ашылуымен жасалды. Бұл Батыс Шельданың екі жағалауын бірінші рет берік байланыстырды және Зеландия аралдары мен түбектерін бөліп тұрған судың дәуірін аяқтады. Зеландия бірнеше аралдар мен түбектерден тұрады. Олар солтүстіктен оңтүстікке қарай: Schouwen Duiveland, Tholen, Noord Beveland, Walcheren және Zuid Beveland. Сонымен қатар, Бельгияның Фландрия аймағымен шектесетін Зеландиялық Фландрия да бар.
Демография
2023 жылдың 1 қаңтарына қарай Зеландияның халқы 391 124 адамды құрады, ал халық тығыздығы – Нидерландының ең азат халқы бар және халық тығыздығы бойынша үшінші провинциясы.
Дін
Зеландия негізінен протестанттық аймақ; кальвинизм үстемдік етеді. Голландияның Киелі кітап белдеуі Зеландиядан басталады. Рим-католик шіркеуінің жандары да бар. Ұзақ жылдар бойы кең Франко-Фламандтық Рим-католик Камбрей епархиясының құрамында болғаннан кейін, Зеландия 1559 жылдың 5 желтоқсанында Миддельбург епархиясы деген жеке епископтық епархия алды, ол 1603 жылы таратылды, ал оның аумағы Батавия апостолдық викариатына қосылды. Кейін, 1803 жылдың 22 наурызында Бреда апостолдық викариаты ретінде 'қайта жаңғыртылды', ол қазіргі ірі (бірақ аз ғибадаттанушысы бар) Бреда епархиясына дейін көтерілді. Оның орталығы батыс Солтүстік Брабантта орналасқан және 1955 жылы Рим-католик Haarlem–Амстердам епархиясынан аумақ алып, одан әрі кеңейтілді.
Облыстық атқарушы орган
Зеландияның провинциялық атқарушы органы (Gedeputeerde Staten) және Зеландияның корольдік комиссары (Commissaris van de Koning) провинциялық атқарушы орган болып табылады. Хан Полман, D66 мүшесі, 2013 жылдан бері Зеландияның корольдік комиссары қызметін атқарып келеді. 2007 жылғы провинциялық сайлау нәтижесі бойынша CDA, SGP, ChristianUnion және GreenLeft партияларынан коалиция құрылып, 39 орынның 20-сын жеңіп алды. 2011 жылғы провинциялық сайлау нәтижесі бойынша VVD, PvdA, CDA және SGP партияларынан коалиция құрылып, 39 орынның 24-ін жеңіп алды. 2015 жылғы провинциялық сайлау нәтижесі бойынша CDA, VVD, SGP және PvdA партияларынан коалиция құрылып, 39 орынның 22-сі оларға бұйырды. 2019 жылғы провинциялық сайлауда да сол коалиция – CDA, VVD, SGP және PvdA партиялары 39 орынның 20-сын жеңіп алды.
Экономика
2018 жылы өңірдің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 13,6 миллиард евроны құрады, бұл Нидерланды экономикасының 1,8 пайызын білдіреді. Сатып алу қабілетіне сәйкес түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ сол жылы 30 900 евроға тең немесе ЕО-27 орташа көрсеткішінің 102 пайызын құрады.
Аңыз
Нехаленния – Зеландия провинциясында белгілі ежелгі діннің мифологиялық қадірлі құдайы. Оған табыну б.з.д. II ғасырға дейін жетеді және б.з. II-III ғасырларында гүлденген. Зеланд, Солтүстік Дакота – осы провинцияның атымен аталып, алғашқы қоныстанушылары голланд тегінен шыққан тағы бір қала. Суринамның астанасы және ең ірі қаласы – Парамарибода британдық отарлау кезіндегі бұрынғы Форт Уиллоуби болған Форт Зеландия орналасқан. Форт Зеландия – Голландтың Шығыс Үндістан компаниясы 1624-1634 жылдары Формоза аралындағы Анпинг (Тайнань) қаласында салған бекініс. Олар аралының батыс бөлігін 38 жыл бойы басқарған.