Кіріспе
II мыңжылдықтың екінші жартысында (бронза дәуірінің соңында) Силезия Лузация мәдениетіне жатты. Шамамен 500 ж.б. скифтер келді, содан кейін оңтүстік және оңтүстік-батыста келттер қоныстанды. Б.з.б. I ғасырында Силингтер және басқа герман тайпалары Силезияға қоныс аударды. Осы кезең туралы аймақты қамтыған антикалық авторлардың жазбалары сақталған. Славяндар бұл жерге шамамен VI ғасырда келді. Силезиядағы ең алғашқы мемлекеттер Ұлы Моравия және Богемия болды. X ғасырда Мьешко I Силезияны Civitas Schinesghe – Польша мемлекетінің құрамына қосты. Польшаның талқандануына дейін ол Польшаның бөлігі болып қалып келді. Кейін ол Польшаның биік герцогы Уладьслав II-нің ұрпақтары – Пяст әулетінің герцогтары арасында бөлісті. Орта ғасырларда Силезия Пиаст әулетінің түрлі герцогтары билеген көптеген герцогтықтарға бөлінді. Осы кезеңде аймақтың экономикасы дамығандықтан, сондай-ақ Киелі Рим империясының неміс тілді аймақтарынан келген иммигранттардың әсерінен мәдени және этникалық неміс ықпалы күшейді, неміс қала құқығы бойынша қалалар салынып, дамыды. 1289–1292 жылдары богемия королі Вацлав II кейбір Жоғарғы Силезия герцогтықтарының сюзерені болды. Кейіннен Силезия 14 ғасырда Киелі Рим империясының Богемияның иелігіне өтті және 1526 жылы осы тәжбен бірге Габсбург монархиясына қарады. Кроссен герцогтығы 1476 жылы Бранденбург маркграфына мұра болып өтті, ал 1538 жылы король Фердинанд I және Богемияның иеліктері бас тартқаннан кейін Бранденбургтің бір бөлігіне айналды. 1742 жылы Австрия мұрагерлік соғысында Пруссияның Ұлы Фридрих патшасы Силезияның көп бөлігін басып алып, одан Пруссияның Силезия провинциясын құрды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, неміс халқы басым болған Төменгі Силезия Германияда қалды, ал Жоғарғы Силезия поляк тұрғындарының бірнеше көтерілісінен кейін бөлінді. Оның бір бөлігі Екінші Польша Республикасына қосылып, Силезия воеводиясы ретінде басқарылды. Германиядағы Пруссияның Силезия провинциясы Төменгі және Жоғарғы Силезия провинцияларына бөлінді. Австрияның Силезиясы (ресми атауы: Жоғарғы және Төменгі Силезия герцогтығы; қазіргі Чехияның Силезиясымен дерлік бірдей) Силезия соғыстарынан кейін Австрия сақтап қалған Силезияның шағын бөлігі болды және жаңа Чехословакияның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия Жоғарғы Силезияның поляк бөліктерін басып алды. Холокост кезінде еврейлер геноцидке ұшырады, ал неміс жоспарлары поляктарға қатысты этникалық тазалау және биологиялық жоюды көздеді. 1945 жылы екі провинция да Кеңес әскерлерімен басылып алынды. Потсдам келісімінде белгіленген талаптарға сәйкес, осы аумақтың көп бөлігі Польша Халық Республикасына берілді. Эвакуацияланбаған немесе қашқан неміс халқының көп бөлігі жаңадан келген поляк әкімшілігімен қуылды, ал шығыс Польша шекарасынан қуылған поляктар осы аймаққа қоныстанды.
In the second half of the 2nd millennium B. C. (late Bronze Age), Silesia belonged to the Lusatian culture. About 500 BC Scyths arrived, and later Celts in the South and Southwest. During the 1st century BC Silingi and other Germanic people settled in Silesia. For this period we have written reports of antique authors who included the area. Slavs arrived in this territory around the 6th century. The first known states in Silesia were those of Greater Moravia and Bohemia. In the 10th century, Mieszko I incorporated Silesia into Civitas Schinesghe, a Polish state. It remained part of Poland until the Fragmentation of Poland. Afterwards it was divided between Piast dukes, descendants of Władysław II the Exile, High Duke of Poland. In the Middle Ages, Silesia was divided among many duchies ruled by various dukes of the Piast dynasty. During this time, cultural and ethnic German influence increased due to immigrants from the German speaking components of the Holy Roman Empire, as the region's economy developed, and towns were founded under German town law. Between the years 1289–1292 Bohemian king Wenceslaus II became suzerain of some Upper Silesian duchies. Silesia subsequently became a possession of the Crown of Bohemia under the Holy Roman Empire in the 14th century, and passed with that Crown to the Habsburg monarchy in 1526. The Duchy of Crossen was inherited by the Margraviate of Brandenburg in 1476 and, with the renunciation by King Ferdinand I and estates of Bohemia in 1538, it became an integral part of Brandenburg. In 1742, most of Silesia was seized by King Frederick the Great of Prussia in the War of the Austrian Succession and subsequently made the Prussian Province of Silesia. After World War I, Lower Silesia, having by far a German majority, remained with Germany while Upper Silesia, after a series of insurrections by the Polish inhabitants, was split. Part joined the Second Polish Republic and was administered as the Silesian Voivodeship. The Prussian Province of Silesia within Germany was divided into the Provinces of Lower Silesia and Upper Silesia. Austrian Silesia (officially: Duchy of Upper and Lower Silesia; almost identical with modern day Czech Silesia), the small portion of Silesia retained by Austria after the Silesian Wars, became part of the new Czechoslovakia. During the Second World War, Nazi Germany invaded Polish parts of Upper Silesia. Jews were subject to genocide in the Holocaust, while German plans towards Poles involved ethnic cleansing and biological extermination. In 1945 both provinces were occupied by the Soviet Union. Under the demands in the Potsdam Agreement, most of this territory was afterwards transferred to the Polish People's Republic. Most of the German population, who had not been evacuated or had fled, were expelled by the newly arrived Polish administration, while Poles expelled from the eastern Polish Borderlands then settled in the region.
Тарихқа дейінгі дәуір
Силезияда адамның алғашқы іздері 230 000 мен 100 000 жыл бұрын кездеседі. Жоғарғы Висла және жоғарғы Одер өзендері арасындағы Силезия аймағы соңғы мұз басу кезеңінде адамдардың енуінің ең солтүстік шегі болды. Анатомиялық жағынан қазіргі заманғы адамның Силезияға шамамен 35 000 жыл бұрын келгені болжанады. Содан кейін Силезияда тас, қола және темір дәуірлеріндегі түрлі археологиялық мәдениеттерге жататын халықтар қоныстанды. Ежелгі Еуропа өркениетінің құрамына Силезия да кірді. Қола дәуірінің соңында Лужица мәдениеті (бұрын "германдыққа дейінгі", протославяндық, фракийлік, карпо-дакийлік немесе иллирийлік деп саналған) Силезияны қамтыды. Кейіннен Силезия аумағында скифтер мен кельттер (Бой, Готин және Оси тайпалары) маңызды рөл атқарды. Одан кейін герман тайпалары Силезияға көшіп келді, бұл Солтүстік Германиядан немесе Скандинавиядан болуы мүмкін.
Силезиядағы кельттер (б.з.д.
Кельттер Силезияның бірнеше аймақтарына кем дегенде екі толқынмен қоныс аударды. Кельт қоныс аударушыларының алғашқы толқыны б.з.д. 4 ғасырының басында Судет тауларының солтүстігіндегі аймақтарға келді. Олар Ла Тене мәдениетінің өкілдері болды. Археологтар қазіргі Вроцлавтың оңтүстігіндегі, Бистшица және Олава өзендері арасындағы, сондай-ақ Глубчице үстіртінде, мысалы, көптеген кельт монеталары табылған жерлерде келттердің сол кезеңде болғанын көрсететін дәлелдер тапты. Силезиядағы ең ірі кельт қонысы, Жоғарғы Силезиядағы Нова Череквада қазылған қоныс, өлшемі жағынан Моравиядағы Немчицедегі және Төменгі Австриядағы Розельдорфтағы Бой тайпаларының қоныстарымен салыстырылады. Қазіргі Польша аймақтарына кельттердің тағы бір қоныс аударуы б.з.д. 279-277 жылдары Грекия мен Македонияға жасалған шапқыншылықтармен бірге жүрді. Силезиядағы кельт мәдениеті б.з.д. 4, 3 және 2 ғасырдың көп бөлігінде гүлденді, бірақ археологиялық мәліметтер халықтың күрт азаюын және тіпті б.з.д. 2 ғасырының соңына қарай кельттер қоныстанған кейбір аймақтардың толық босауына нұсқайды. Бұл өзгерістер Цимбрилер мен Тевтондардың қоныс аударуымен бір уақытта болды, олар оңтүстікке қарай Силезия арқылы өтті. Сол кезде бұл жерлерде бірнеше лехиттік тайпалар тұрған, олар жазбаша дереккөздерде латыншаланған аттарымен белгілі. Слензандар (Slenzans; Ślężanie) қазіргі Вроцлав маңында, Сленза өзенінің бойында және Сленжа тауының жанында өмір сүрген. Олардың саны шамамен 60-75 мың адамды құрады деп есептеледі, ал Бавария географының мәліметінше, олар 15 civitas-қа бөлінген. Ополяндар (Opolans; Opolanie) қазіргі Ополе маңындағы жерлерде тұрды, олардың саны шамамен 30-40 мың адамды құрады, сондай-ақ қазіргі Легницаға жақын аймақтарды мекендеген, олардың саны шамамен 25-30 мың адамды құрады.
Ұлы Моравия және Богемия герцогтығы
9 ғасырда Силезияның бір бөлігі Ұлы Моравияның ықпалына өтті, ол аймақтағы алғашқы тарихи жазбада кездесетін мемлекет болды. Ұлы Моравия ыдырағаннан кейін, оның мұрагерлерінің бірі – Богемия Силезияны біртіндеп жаулап алды. 10 ғасырдың басында Вратислав I Голензилерді бағындырды, ал одан кейін Орта Силезияны иеленді. Вроцлав қаласын оның құрғандығы және оның құрметіне аталғандығы мүмкін. Оның ұлы Болеслав I 950-965 жылдар аралығында Боборандарды, содан кейін Ополян мен Дедозилерді бағындырды. Болеславьец қаласы оның атымен аталады. Богемия билеушілері аймақты христиан дініне өткізуге тырысып, Силезияны халықаралық сауда үшін ашты. 973 жылы Прагадан Краковқа сапарлаған саяхатшы/тарихшы Абрахам бен Якоб Оңтүстік Силезиядан өтті, бұл жол кейіннен маңызды Шығыс-Батыс сауда жолына айналды.
Польша Корольдігі
9 ғасырдың соңында Силезия екі көрші елдің – қасиетті Рим империясы мен Польшаның ықпал аймағына кірді. 971 жылы Силезияны христиан дініне өткізу үшін қасиетті Рим императоры Отто I Дзядошице аймағының оннан бір бөлігін Мейсен епархиясына сыйлады, ал 996 жылы Отто III Одер өзенін көктемге дейін Мейсен маркграфтығының шекарасы деп белгіледі. Бұл іс жүзінде нәтиже бермеді, себебі кеңейіп келе жатқан Польша мемлекеті I Мешко бірден Силезияны жаулап алды. Dziadoszyce аймағы шамамен 970 жылы қосылды. 990 жылы Польша-Богемия соғысында Миешко Орта Силезияны және оның маңызды қалашығы Немчаны Богемияны әлсірету мақсатымен Польшаны қолдаған қасиетті Рим империясының көмегімен аннексиялады. Миешконың мұрагері Болеслав I 1000 жылы Польшаның тәуелсіз шіркеу провинциясын (Gniezno съезі) – Вроцлав епископтығын құрды, ол Гнезно архиепископтығына бағынды. 1025 жылы Болеслав I қайтыс болғаннан кейін оның үлкен ұлы Миешко II Польша патшасы болды. 1031 жылы шетелдік шабуылдың салдарынан Миешко жер аударылды. Жас мемлекеттің әскери жеңілісі 1031–1032 жылдары пұтқа табынушылардың көтерілісіне әкелді. Ол жаңадан құрылған христиан шіркеуіне қауіп төндірді, сондай-ақ Вроцлав епискобын қызметтен шеттетуге себеп болды. Алайда, 1032 жылы Миешко билікті қайтарып алып, тәртіпті қалпына келтірді. 1034 жылы қайтыс болғаннан кейін оның орнын үлкен ұлы Казимир (Қайта жаңғыртушы) бағындырды. 1037 жылы дворяндардың көтерілісі болды, және Казимир қашып кетті. Бұл жағдайды Богемия герцогы I Бретислав пайдаланып, 1038 жылы Ұлы Польшаны тонап, Силезияны өз билігіне алды. 1039 жылы Казимир Польшаға оралып, елді қайта біріктіруге кірісті. 1050 жылы ол Силезияның көп бөлігін қайтарып алды, бірақ Богемияға жылдық салық төлеуге мәжбүр болды. Бұл салық, жылына 300 марка (кейін 500 маркаға дейін көтерілді), екі ел арасындағы қайта-қайта соғыстардың себебі болды. Сонымен қатар, Силезия ішкі күреспен шарпылды, себебі қоғамның бір бөлігі Польшаның енгізген өзгерістеріне наразылық білдірді. 1093 жылы Богемияның қолдауымен Силезия ақсүйектері көтеріліске шықты. Ақсүйектер деспоттық палатник Зиечехтің биліктен алынуын және Польша князі Збигневтің Польша тағына құқығын мойындауды талап етті. Көтеріліс толыққанды сәтті болмады. Збигнев патшаның мұрагері болып ресми түрде танылды. Алайда Зиех билікті 1099 жылға дейін сақтап тұрды және 1101 жылы елден қашып кетті. Бұл соғыс пен тәртіпсіздік дәуірі 1137 жылы Кладско (полякша: Клодско) бейбіт шартымен аяқталды, онда Богемия мен Силезия арасындағы шекара анықталды және Кладско аймағының Богемияға қосылуы расталды. 1146 жылы ағалары Жоғары герцогтың қалған герцогтарға деген бақылауын күшейтуге қарсылық көрсеткендіктен, Жоғары герцог Владислав II Германияға жер аударылды. Содан кейін Силезия жаңа Жоғары герцог Болеслав IV Керілдің иелігіне айналды. Осы уақытта Владислав қасиетті Рим императорлары Конрад III және оның мұрагері Фридрих Барбароссадан өз герцогтігін қайтарып алуға көмектесуге көндіруге тырысты. 1163 жылы оның үш ұлы (Конрад, Миешко және Болеслав) императорлық қолдаумен Силезияны иеленді және оны 1172 жылға дейін бірлесіп басқарды, содан кейін аумақты бөлісті. Болеслав Вроцлав, Ополе және Легница аймақтарын алды, Конрад Жагань, Глогов және Кросноны, ал Миешко ең кішкентай бөлігін Ратибор және Циешинмен бірге алды. Конрад Фулдада діни мансапқа дайындалып жатқандықтан, оның ағасы Болеслав Конрадтың ерте қайтыс болғанға дейін оның иелігін басқарды, содан кейін Болеслав Конрадтың иелігін өзінің герцогтігіне қосты. Миешко сонымен бірге 1178 жылы Казимир II берген Краков герцогтығының Бетом және Ошвицким айналасындағы бөліктерімен және Болеслав қайтыс болғаннан кейін алған Ополемен өзінің герцогтығын кеңейтті. 1202 жылы Болеславтың ұлы Генрих I және Миешко өз тармақтары арасындағы мұрагерлік құқығын жоққа шығаруды нақтылады, бұл болашақта Жоғарғы Силезияның ерекше жағдайына негізінен жауапты болды. Сол жылы Польша ақсақалдықты жойды және Силезия герцогтіктері конституциялық заң бойынша тәуелсіз болды. XIII ғасырдың бірінші жартысында Силезия герцогы Генрих I Бородатый бөлінген Польша патшалығының (Regnum Poloniae) көп бөлігін қайта біріктірді. Оның жорықтары оны солтүстікке қарай Померания герцогтығына дейін жеткізді, онда ол қысқа уақытқа оның оңтүстік аймақтарын басып алды. Ол 1232 жылы Краков (Кіші Польша) герцогы болды, бұл оған Польшаның аға герцогы атағын берді (Болеслав III Кривоустыйдің өсиетіне қараңыз) және 1234 жылы Ұлы Польшаның көп бөлігін иеленді. Генрих Польша патшалығын иеленуге тырысқанда сәтсіз болды. Бұл саладағы қызметін оның ұлы және мұрагері Генрих II Инабатты жалғастырды, бірақ 1241 жылы (Легница шайқасы) кенеттен қайтыс болды. Оның мұрагерлері Силезиядан тыс жерлердегі иеліктерін сақтап қала алмады, олар басқа Пиаст герцогтарына өткен. Польша тарихшылары осы кезеңде Силезия герцогтары басып алған аумақтарды "Силезиялық Генрихтердің монархиясы" ("Monarchia Henryków śląskich") деп атайды. Сол кезде Вроцлав бөлінген Польша патшалығының саяси орталығы болды.
Моңғол шапқыншылығы
1241 жылы Кіші Польшаға шабуыл жасаған монғолдар Силезияға басып кірді және үлкен үрей мен жаппай қашуға себеп болды. Олар аймақтың көп бөлігін тонады, бірақ Вроцлав қамалын қоршаудан бас тартысты, Блаженный Чеславтың "ғажайып от шарларымен" тойтарыс бергендіктен деген болжам бар. Содан кейін олар Легница шайқасында Генрих II басқаратын біріккен поляк және неміс әскерлерін жеңді, шайқас Легница қаласының жанындағы Легницкие Поледе болды. Өгедей ханның қайтысынан кейін монғолдар Еуропаға одан әрі ілгерілемей, шығысқа қайтып, жаңа Ұлы хан сайлауға қатысты.
Неміс қонысы
Валондар Силезияға Батыс Еуропадан алғаш қоныс аударғандардың бірі болды, олар 12 ғасырдың ортасы мен соңында әртүрлі салаларда және жерлерде жұмыс істеді. Олардың арасында Вроцлав пен Олавадағы тоқымашылар, Вроцлав, Олава және Намислав маңындағы шаруалар, Соботкадағы Арруаискедегі августиндік монахтар бар еді. Германияның шығыс қоныстануы сол уақытта билік басындағы Пиасттар өздерінің мемлекеттерін дамыту және билігін арттыру үшін басталды. Ол кезде Силезияда шамамен 150 000 адам тұрды. Елді мекендер кішкентай ауылдардан тұратын, әрқайсысында бірнеше шаруа ғана болды. Кастелланиялар айналасындағы шағын қала маңындағы қалалар әкімшілік, сауда және қолөнер орталықтары болды. 1155 жылы Силезияда 20 кастелания болған. Кейбір базарлар қамалсыз болған, мысалы, Środa Śląska немесе Sobótka. Бұл елді мекендер экономикалық тұрғыдан көзге түсетін қалалар болған, ал үлкендері билеушінің резиденциясы болған. Қазіргі дереккөздерде Силезияда 8 базар болғаны жазылған, бірақ нақты саны одан да көп болуы мүмкін. Қамалды шіркеулері бар кастеланиялар шіркеу ұйымының орталығы болды, ал шіркеу желісі тым тығыз емес болған, бірнеше ауылдар бір-бір приходқа тиесілі болған. Доминиондарды Пресека (Хаг, индаго) деп аталатын кең, қорғалған орманды белдеу қорғады, оны поляк шаруалары күтіп ұстауға тиіс болды. Шығыс қоныстануы, мүмкін, Болеслав I-нің сарайына Германия монахтарының келуінен басталған, ол өмірінің бір бөлігін Тюрингияда өткізген, Киелі Рим империясынан жер аударылудан оралғанда. Бұл цистерциан монахтарын Пфортаның саксон аббаттығынан герцог Лубиж аббаттығын құру үшін елге әкелді. Монахтар немістерді өз иеліктерінде қоныстандыруға рұқсат алды, олар өз кезегінде поляк заңдарынан "барлық уақытта" шығарылды және оның орнына өздерінің неміс заңдарын қолдануға шақырылды. Бұл тәсіл кейінгі неміс қоныстары үшін үлгі болды, бірақ неміс заңы бұрынғы қоныстардағы ескі славян және поляк заңдарын да алмастырды. Қалалар Германияның қала заңдарымен, көбінесе Магдебург заңдарымен немесе жергілікті Силезияның Шрода-Сляска / Неумаркт заңдарымен (ius Theutonicum Srodense, ius Theutonicum Noviforense) сияқты нұсқаларымен шартты түрде бекітілді. Қазіргі қалалар 1241 жылы моңғол шапқыншылығынан бұрын неміс қала заңын алды. Мысалға, Вроцлав, Олава, Соботка және Шрода Шляска. 12 ғасырдың соңында баяу басталғаннан кейін, 13 ғасырдың басында неміс шығыс қоныстануы толыққанды басталды, оны герцог Генрих I бастады және қолдады, ол Киелі Рим империясынан тыс жерлердегі алғашқы славян билеушісі болды. Бұл кезде Германия қоныстану аймағының шығыс шекарасы әлі де Силезиядан біраз қашықтықта болды. Шекараны қорғау Генрих I-нің басты мақсаты болды, бұл оны Пресека аймағында Орта Германиядан келген отаршылар салған ең алғашқы неміс қоныстарын табуға итермеледі. Кейін олар Пресекадан тыс шекаралық ормандарға көшіп барды. Колонизация алғаш рет батыс шекарадағы аймаққа, содан кейін Судет таулары бойындағы оңтүстік-батыс аймаққа әсер етті. Көп ұзамай неміс ауылдары славян қоныстану аймақтарындағы орман аралдарында пайда болды, мысалы, Вроцлав, Легница және Зąbkowice Śląskie арасындағы үшбұрышта. Герцогтың екінші мақсаты - неміс кеншілерінің озық технологияларының көмегімен ресурстарды жақсы пайдалану, бұл 1211 жылы Голдберг (қазіргі Злотория) және 1217 жылы Лёвенберг (Лвовек Сляски) шахта қалаларының негізін қалауға әкелді. Бұл қалалардың типтік сәулет құрылымы орталық алаң, сақинаның айналасында орналасқан, ол поляк тілінде Рынек деп аталды. Неміс қоныстануы Төменгі және Орта Силезияда тұрақты түрде дамығанмен, Жоғарғы Силезияда әлдеқайда баяу дамыды. 1241 жылға дейін қоныстар 1220 жылдан кейін неміс қоныстарын шақырған Моравияның сыртқы қысымынан пайда болды. 1241 жылғы моңғол шапқыншылығы Силезияда көптеген зардап шекті, ол Ополеден Вроцлав пен Легницаға дейінгі тар белдеумен шектелген. 1241 жылдан кейінгі уақыт негізінен Силезиядағы ескі неміс жерлерінен келген адамдармен жүргізілген неміс қоныстану іс-әрекеттерінің күшті кеңеюімен ерекшеленді. Колонизация Төменгі және Орта Силезияның оңтүстігіндегі тауларға, Одер мен Жоғарғы Силезияның оң жағындағы Төменгі және Орта Силезия аймақтарына әсер етті. Сол кезде көптеген поляк жерлері неміс заңдарын қабылдады, көбінесе неміс қоныстанушыларының көмегімен. 13 ғасырдың соңында шығыстағы кейбір шағын аймақтардан басқа Силезияның барлық аймақтары отарлаудың әсеріне ұшырады. Көші-қонның әсерінен Силезияның халқының тығыздығы, қоныстану нысандары және халқы күрт өзгерді. Үлкен, жақсы жоспарланған ауылдар қалыпты жағдайға келді. Шамамен 130 қаладан тұратын желі елді кеңістікті тегіс жабады, қалалар арасындағы қашықтық шамамен болды. Вайхбильд конституциясы ескі славян кастеллания конституциясын алмастырды. Әрбір ауыл өз шіркеуін салды (13 ғасырдың соңында 1200-ге жуық), приходтар желісі де тығыздалды, ал диоцез Бресслау, Глогау, Ополе және Лигниц архидекондықтарына бөлінді. Силезия халқының 14 ғасырға қатысты әртүрлі бағалаулары бар. Олар шамамен 500 000 адамнан 1400 жылы 1 000 000-нан астам және 1500 жылы 1 200 000-ға дейін ауытқиды. 1400 жылы Жоғарғы Силезияда шамамен 30 000 чех және 30 000 неміс, сондай-ақ 240 000 (80%) поляк тұрғаны естілді. Төменгі Силезияда поляктар мен немістердің саны әр тілдік топқа шамамен 375 000-ға жуық деп бағаланған. Германия қоныстану дәуірінен кейін поляк тілі Жоғарғы Силезияда және Одер өзенінен солтүстікке қарай жатқан Төменгі және Орта Силезияның бөліктерінде басым болып қалды. Мұнда Орта ғасырларда келген немістер көбінесе поляктандырылды; немістер үлкен қалаларды басып алды, ал поляктар көбінесе ауылдық жерлерде тұрды. Төменгі және Орта Силезияның поляк тілінде сөйлейтін аймақтары, 19 ғасырдың соңына дейін "поляк жағы" деп сипатталды, 18 және 19 ғасырларда неміс тілінде сөйлейтін халықтың басымдығына ұшырады, бірақ солтүстік-шығыс шекарасының бойындағы кейбір аймақтарда бұл орын алмады.
Бөгемия патшалығы
Папаның тәж кигізуге ресми келісіміне қарамастан, Владиславтың тәжге құқығы Богемия тағындағы Венцеслав III-тің (Богемия мен Польшаның патшасы) мұрагерлерімен дау тудырды. 1327 жылы Богемияның Иоанны шапқындады. 1327/29 жылдары Силезияның көптеген герцогтары Богемия герцогтарына айналды, ал 1331 жылы Глогов герцогтігі және 1336 жылы Мюнстерберг герцогтігі Богемияға тікелей қосылды. Венгрия королі Карл I-нің араласуынан кейін ол Кіші Польшадан кетіп, қайтып келе жатқанда Жоғарғы Силезия пиастары үстінен билігін бекітті. 1329 жылы Владислав I Эльбоулы Тейтон орденімен соғысты. Орденді Мазовия және Төменгі Силезия герцогтарына үстемдік еткен Богемияның Иоанны қолдады. 1335 жылы Иоанн Богемиялық Казимир Ұлының пайдасына өз талабынан бас тартты, ал ол өз кезегінде Силезияға деген талабынан бас тартты. Бұл Тренчин келісімінде (1335) және Вишеград конгресінде ресмиленді, 1339 жылы ратификацияланды, ал кейін Польша-Чехия соғысынан кейін 1348 жылғы Намслау келісімінде бекітілді. Нәтижесінде Польша патшалығы Силезияға деген барлық талаптан «барлық уақытта» бас тартты, бұл Киелі Рим империясы және осылайша Силезиядағы герман тілді аймақ арасындағы шекараны Еуропадағы ең ұзақ сақталған шекаралардың біріне айналдырды. 1512 жылдан бастап империя көбінесе Германия ұлтының Киелі Рим империясы деп аталды, бұл неміс ұлтының идеясының қалыптасуымен қатар жүрді. Богемиямен байланыстар Силезия экономикасын жандандырды, ол осы уақытқа дейін негізінен Еуропалық сауда жолы болған Жоғарғы жолдан пайда көріп келді. Люксембург үйінің тілегі бойынша Силезияның негізгі сауда орталығы Бреслау оңтүстікке қарай Будапешт және Венециямен, солтүстікке қарай Торунь және Гданьскпен жаңа байланыстар орнатты және Ганза Лигасының мүшесі болды. Экономикалық өркендеу бай қалалық мәдениеттің дамуын қолдады, ол маңызды діни және тұрмыстық ғимараттарда, сондай-ақ көптеген силезиялықтардың Краков, Лейпциг және Прага (Кутна-Гораның 1409 жылғы жарлығына дейін ең танымал) университеттеріне баруында көрініс тапты. 1378 жылы Карл IV-тің қайтысымен және Люксембург үйіндегі келесі даулармен Богемияның Силезияны қорғауы аяқталды; қақтығыстар күшейді және қарақшы барондар елді қиратты. Жергілікті Силезия князьдері жариялаған аймақтық бейбітшілік жағдайды өзгерте алмады, ол келесі гусит соғыстарында нашарлады. Ян Густың Констанцта өртелуі Богемиядағы діни және ұлттық агитацияны күшейтті, оған король Вацлав жол берді. 1419 жылы оның қайтысынан кейін чехтар Зигизмундты жаңа король ретінде қабылдаудан бас тартты, өйткені олар оны Густың өліміне жауапты деп санады. Зигизмунд бұған жауап ретінде бүлікшіл чехтерге қарсы шаралар қабылдау үшін Эльбаның шығысындағы Вроцлав қаласында алғашқы рейхстагты шақырды. Силезияның он сегіз билеушісі корольге құрмет көрсетіп, көмек беруге уәде берді. 1421 жылы Силезия әскері бірнеше рет Богемияның солтүстік-шығысына шабуыл жасады, бірақ гуситтерден жеңілді. Моравия гусит қозғалысына қосылып, Силезия мен Лузатияны Богемия жерінен оқшаулады және радикалды табориттердің жек көруінің басты нысанына айналды. 1425 жылдың қаңтарында гуситтер «әдемі саяхаттар» деп аталатын шабуылдар арқылы Силезия жерлеріне тұрақты қысым жасады. 1427 жылдан кейін гуситтер (поляк иелері Добислав Пучала, Сигизмунд Корыбут) және Силезия герцогтары (гусит Болко V) қолдауымен Силезияға бірнеше рет басып кірді, 30-дан астам қаланы қиратты және елді тонады. Екінші жағынан, жергілікті герцогтар мен бай қалалардың (Бреслав және т.б.) біріккен әскерлері Богемиялық Силезия шекарасы мен Шығыс Богемияны (Наход және Трутнов аймағы) тонады. Гливице, Ключборк, Немца немесе Отмухов сияқты кейбір Силезия қалалары бірнеше жыл бойы гуситтердің базасына айналды және жақын маңдағы аймақтарға үнемі қауіп төндірді. Гусит қаупі 1434 жылға дейін жалғасты, олар Богемиядағы Липаниде модеративті утракистерден жеңілді. Зигизмунд Богемия королі болды және Силезияны (Болко V жерлерін қоспағанда) қоғамдық бейбітшілікпен және епископ Конрадты Оэлс герцогы ретінде тағайындап, аға губернатор (Оберландшауптманн) ретінде біріктірді.
Патшалар жекпе-жегі
1437 жылы Зигизмундтың қайтысымен бірге жаңа қиындықтар туды. Богемия тәжі Габсбург әулетінен Альберт II мен Польшаның Владислав III арасында дауға түсті. 1439 жылы Альбрехт ерте қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Елизавета осы талаптарды қайта көтерді. Польша мен Богемияның арасында жатқан Силезия тағы да соғыс алаңына айналды. Силезия князьдерінің көпшілігі Елизаветаны қолдады. 1444 жылы Владислав қайтыс болғаннан кейін, 1458 жылы Богемияның уақытша регенті Георгий Подебрад патша сайланды және оның екі ұлын Мюнстерберг (Зиебице) және Опава (Тропау) Силезия герцогтықтарымен, сондай-ақ Богемияның Кладско (Глатц) аймағымен лендікке берді, осылайша бұл аймақ Силезияға жақындады. Ол чех ақсүйектерін Силезияның мұрагерлік княздіктерінің губернаторлары етіп тағайындады, соның салдарынан чех тілі Силезияның көп бөлігінде мемлекеттік тіл болды. 1469 жылы Георгий Подебрадтың жауы Мажарстан патшасы Маттиас Корвин, Георгийдің бұрынғы күйеу баласы, Богемияның балама патшасы ретінде сайланды. Екеуі арасындағы билік күресі көбінесе Силезия мен Моравияда жүрді. Георгий 1471 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның кәмелетке толмаған мұрагері Владислав тұсында шайқастар жалғасты. Ұзақ шайқастардан кейін келісімге келді: екеуі де өз тақымын сақтап қалды, Владислав Богемияның орталық аймағын алды, ал Маттиас Моравия, Лузатия және Силезияны иеленді.
Бөлім
XV ғасырдағы Силезияның ішкі дамуы осы сыртқы қауіп-қатерлермен байланысты болды. Силезияның кейбір шеткі аймақтары жоғалып кетті. Сивиц 1443 жылы Краков епископының иелігіне өтті және 1790 жылы ғана Польшаға ресми түрде қосылды. Ошвицким (1457 жылы) және Затор (1494 жылы) герцогтіктері Польша патшаларына сатылып, 1564 жылы Корольдік құрамына енді. Силезиялық емес Веттиндер (Саганды алған) немесе Бранденбург үйі (Кросно герцогтігін алған) сияқты басқа династиялар Силезияның тағы бір бөлігін иеленді. 1523 жылы Бранденбург маркграфы Ансбах Георг 58900 венгр гулденіне Карнов герцогтігін сатып алды. Одан кейін оның ұлы, сосын Бранденбургтың екі маркграфы билік етті. Гогенцоллерлер 1620 жылы, Отыз жылдық соғыс кезінде Карнов герцогтігінен айырылды. 1532 жылы Ополедегі соңғы Пиаст герцогы Рациборз қайтыс болғаннан кейін, оның герцогтігі маркграф Георгиге 183 333 гульденге кепілге берілді және 1549 жылға дейін оның иелігінде қалды. 1645 және 1666 жылдар аралығында Ополе және Рациборц герцогтіктері Ваза әулетінен шыққан Польша монархтарының иелігінде болды. Битомды 1532 жылы маркграф Георг сатып алды, ал Гогенцоллерлер 1620 жылы Карнов герцогтігімен бірге оны да жоғалтты.
Құлдырау
Экономика гуситтердің қиратуынан және жалпы қауіпсіздік болмағандықтан Богемия мен Силезияда саудадан қашқандықтан төмендеді. Лейпциг пен Познань арасындағы жаңа тікелей сауда жолы Силезияның мүдделеріне қауіп келтірді және Силезия мен Польша арасындағы сауда соғыстарының себебі болды. Бреслау 1515 жылы өзінің негізгі құқығын жоғалтты, ал Қара теңізге қарайғы сауда жолы Италияның Қара теңіз колонияларын түріктер басып алғаннан кейін маңыздылығын жоғалтты. Венгрия патшалары Силезияны билегеннен кейін Оңтүстік-Шығыс Еуропамен, әсіресе Венгриямен сауда артты, сондай-ақ Жоғарғы Германия қалаларымен сауда байланыстары күшейді. 14 ғасырдың соңынан бастап ауыл шаруашылығы дағдарысынан халық саны азайды, кейіннен гусит соғыстары оны күшейтті. Ауылдық елді мекендер тасталып, қалалар халқының бір бөлігін жоғалтты. Бұл неміс және славян халқының араласуына әкелген көші-қонға себеп болды. Силезиядағы азшылық неміс тіліндегі көпшіліктің тілін тез қабылдады. Төменгі және Орта Силезияның оңтүстігіндегі поляк тіліндегі анклавтардың көпшілігі жойылды; бұл аймақтар негізінен неміс тілінде болды. Силезияның батыс бөлігінде поляк тілі тек Зиелона-Гура (Грюнберг) және Отын (Дойч-Вартенберг) аймағында, сондай-ақ Одер өзенінің сол жағындағы Вроцлав (Бреслау), Конты Вроцлавские (Кант), Штрелин және Олава (Охлау) арасындағы үшбұрыштағы ауыл шаруашылығы жазығында сақталды. 16 ғасырда Жоғарғы Силезиядағы неміс тіліндегі анклавтардың барлығы дерлік жойылды. Тек Опава (Троппау), Киетш (Катшер) және Бельско (Биелиц) қалалары неміс тілінде қалды. Бұл процеске сол кездегі Жоғарғы Силезияда чех тілінің ресми тіл ретінде жиі қолданылуы да ықпал етті, өйткені екі тіл де тығыз байланысты болды. 16 ғасырдағы оң жақтарының бірі – барлық Силезия иеліктері үшін конституцияны қабылдау және осылайша елді біріктіру әрекеттері болды. 15 ғасырда Зигмундтың әрекеттері уақытша ғана сәтті болды, ал Матиас Корвиннің реформалары көбірек нәтиже берді. Патшаның Силезияда әрқашан өкілдері болды, олар қысқа мерзімге Oberlandeshauptleute (аға губернаторлар) деп аталды, ал әдетте адвокаттар деп аталды. Кейде бұл адвокаттар Жоғарғы және Төменгі Силезияға бөлінді; бұл терминдер алғаш рет 15 ғасырда пайда болды. Фюрстентагтар ("Принцтер жиыны"), бастапқыда ретсіз өткізілетін жиындар, жыл сайынғы шараларға айналды, бірақ кейде Жоғарғы және Төменгі Силезияға бөлінді. Жиындар салық жинау (шебердің салық талаптары жаңалық болды), әскерлерді орналастыру немесе монета соғу сияқты мәселелерді қарастырды. 1498 жылы король (содан кейін Владислав II Богемия және Венгрия), ханзадалар мен барондар (еркін иелер) және 3 герцогтық – Глогов (Глогау), Ополе-Рацибуж және Жаган (Саган) арасындағы дауларды шешу үшін жоғары "Принц соты" (чех тілінде: knížecí soud; неміс тілінде: Fürstenrecht) құрылды.
Габсбургтер монархиясы
1526 жылы Венгрия және Богемия королі Людовик II қайтыс болғаннан кейін, Австрияның Фердинанд I Богемия королі болып сайланды, осылайша Богемия тәжінің (Силезияны қоса) билеушісі атанды. 1537 жылы пиаст әулетінен шыққан Бrieg герцогы Фредерик II, Бранденбург курфюрсі Иоахим II-мен Бrieg шартын жасасты, оған сәйкес Гогенцоллерндер әулеті пиасттардың тоқырауынан кейін Бrieg герцогтігін мұраға алатын болды, бірақ Фердинанд бұл шартты қабылдамады.
Реформация
Протестанттық реформация Силезияда ерте орнықты. Оның басты жақтастары Фридрих II Лигниц және Георг фон Ансбах Йегерндорф болды, олар жаңа дінді өз герцогтықтарында, сондай-ақ Оппель және Ратибор герцогтықтарында қабылдауға ықпал етті. Бреслау ғана емес, дінді қабылдап қана қоймай, провинциялық губернатордың ордасы ретінде Бреслауда протестантизмді де насихаттады. Фердинанд I-нің 1564 жылы қайтыс болғаннан кейін, Бреслау епискобы, Лослау, Плесс және Трахенберг иелері мен халықтың 10 пайызы католик болып қалды. Силезия Бранденбург пен Саксонияға, протестанттық реформацияның орталығына жақындады және ел бірнеше маңызды протестанттық зиялыларды өндірді. 1526 жылы Силезияда Еуропаның алғашқы протестанттық университеті ашылды, Фридрих II Лигницте евангелистік академия құрғанда. Бұл мектеп үш жылдан кейін экономикалық қиындықтар мен лютерандар мен Каспар Швенкфельдтің ізбасарлары арасындағы теологиялық дауларға байланысты жабылды. Швенкфельдтің идеялары танымал болған, Фридрих II-нің сенімді серігі Швенкфельдтің өзінен, анабаптистерден және лайық емес дін қызметкерлерінен басқа, Фердинанд I және Максимилиан II протестанттық сенімді қуғынға түспеді. Бұл Рудольф II таққа отырғанда және Бреслау епискобы Карлдың көмегімен өзгерді. Сенімдеріне жасалған қысымды тоқтату үшін Силезияның өкілдері Богемияның протестанттық өкілдерімен бірікті және 1609 жылы императорға салық төлеуді тоқтатты. Рудольф 1611 жылы осы келісімдерден бас тартуға тырысқанда, Богемия мен Силезияның өкілдері Матиасқа адалдықтарын жариялады, ол бұрыннан Австрияның Архгерцогтығына, Моравияның Маргравиясына және Венгрия Корольдігіне ие болған еді. Матиас патшалық хатты бекітіп, Силезияның Прагадағы тәуелсіз неміс канцеляриясын құрды (ол екі Лузатияға да жауапты болды). Бірнеше Силезия билеушілері кальвинизмге немесе қайтадан католицизмге ауысқаннан кейін Силезия протестанттары әлсіреп қалды. Матиас мұрагері, мұқтаж католик Фердинанд II, Богемия тағына сайланғаннан кейін, католик дінін күштеп енгізе бастады. 1618 жылы Праганың екінші талқынынан кейін Силезия өкілдері Богемия көтерілісіне қосылып, Фредерик V-ті Богемияның жаңа патшасы етіп сайлады және Бреслауда оған құрмет көрсетті. Ақ тау шайқасында жеңілген Фредерик Бреслауға қашуға мәжбүр болды, онда ол жаңа әскерлерді жинауға сәтсіз аяқтап, Силезиялықтарға Лузатияны басып алған және императорлық одақтас ретінде келіссөздер жүргізуге құқылы болған Саксониямен байланысуға кеңес берді. Келесі Дрезден келісімі Силезияны келесі бірнеше жылға сақтап, бұрынғы артықшылықтарды бекітті, бірақ Силезия өкілдері 300 000 гульден төлеуге және Фердинанд II-ні өздерінің жоғары билеушісі ретінде қабылдауға міндетті болды. Көп ұзамай император (бұрынғы сайлаулы Богемия тажын Габсбургтер әулетінің мұрагерлік иелігі ретінде бекіткен) билеуші епископпен бірге католиктік ордендерді Силезияға шақырып, католиктік теңдестеріне жер беріп, қарсы реформаны бастады.
Отыз жылдық соғыс
Отыз жылдық соғыс 1629 жылы Силезияға жетті, осы кезде протестант Эрнст фон Мансфельд Венгрияға қарсы әскери жорық бастап, Силезия арқылы өтті. Бұл императорға оған қарсы әскер жіберіп, елді басып алуға мүмкіндік берді. Силезияның аймақтық басқаруы императорлық кеңсеге айналды. Альбрехт фон Валенштейн Саган және Глогау герцогтықтарының иесі болды. Лихтенштейннің драгун әскері княздіктердің тұрғындарын католик дініне қайтаруға немесе оларды елден қууға мәжбүрледі. Протестант жер иелері мүліктерінен айырылып, олардың орнына католик отбасылары орналасты. 1632 жылы императорға қарсы біріккен Саксония, Бранденбург және Швеция елдері Силезияға шабуыл жасады. Силезияның протестант ақсүйектері де оларға қосылды. Бірақ, көршілес Саксония 1635 жылы бейбітшілікке келіскен соң, силезиялықтар осы маңызды одақтасынан айырылып, императорға қайта мойынсұнуға мәжбүр болды. Осы жолы Лигниц, Бриг, Вохлау, Оэльс герцогтықтары мен Бреслау қаласы ғана діни тәуелсіздігін сақтап қалды. 1635 жылдан кейінгі тыныш жылдардан кейін 1639-1648 жылдары жаңа әскери қақтығыстар болды. Швеция және император әскерлері елді қиратты, қалалар өрт пен обадан зардап шекті, көптеген адамдар көршілес Бранденбург, Саксония немесе Польша елдеріне, онда олар дінін еркін білдіре алатын немесе қалалардағы қиын жағдайдан қашу үшін ауылға қашты. Вестфалия бейбіт шарты Отыз жылдық соғысты аяқтады. Лигниц, Бриг, Вохлау, Оэльс герцогтықтары мен Бреслау қаласы діни тәуелсіздігін сақтап қалды және үш протестант шіркеуі, Бейбітшілік шіркеулерінің салынуына рұқсат берілді. Протестант дініне жүйелі түрде қысым көрсету Силезияның қалған бөлігінде күшейді, көптеген шіркеулер жабылды немесе азаз азаматтарға берілді. Қоршаған елдерге жаңа көші-қон толқыны басталды, нәтижесінде бірнеше жаңа қалалар құрылды. Силезия шекарасына жақын орналасқан протестант шіркеулері, «шекара шіркеулері» (нем. Grenzkirchen) деп аталды, силезиялықтарға дінін ұстануға мүмкіндік беру үшін салынды. 1676 жылы Легница және Бжег герцогтықтары соңғы Силезиялық Пиаст герцогы Георг Вильгельмнің (Бриг герцогы Кристианның ұлы) қайтысынан кейін Габсбургтердің тікелей билігіне өтті, бұл бұрынғы Бранденбург пен Силезияның мұрагерлік шартына қайшы болды, оған сәйкес олар Бранденбургке өтуі керек еді. Осы қалған протестант герцогтықтары қайтадан католиктікке айналды, бірақ швед королі Карл XII Иосиф I-ге Альтранштадт шартын (1707) қабылдауға қысым жасағанда, осы герцогтықтардағы діни тәуелсіздік қайта жаңғыртылды. Алты шіркеудің салынуына рұқсат берілді, олар «жарылқау шіркеулері» (нем. Gnadenkirchen; чех. milostivé kostely) деп аталды. Отыз жылдық соғыс, аурулар және көші-қон салдарынан Силезия халықтың үлкен бөлігін жоғалтты. Кейбір қалалары 19 ғасырда ғана қалпына келді. Саяси, экономикалық және діни жағдайдың тұрақсыздығына қарамастан, Силезия 17 ғасырда неміс барокко поэзиясының орталығына айналды. Оның ең маңызды өкілдері Мартин Опиц, Фридрих фон Логау, Андреас Гриффиус немесе Кристиан Хоффман фон Хоффмансвальдау, сондай-ақ жазушылар мен мистиктер, оның ішінде Ангелус Силезиус, Абрахам фон Франкенберг немесе Кристиан Норр фон Розенрот болды.
Жоғарғы Силезиядағы поляк билігі
Сигизмунд III Вазаның билігінен бастап (18 қыркүйек 1587 – 19 сәуір 1632) Жоғарғы Силезия қайтадан поляк патшаларының назарына ілікті. Швеция тағын жоғалтқаннан кейін, Ваза әулетінің поляк тармағы Польшадағы өз беделін нығайтуға мұқтаж болды, себебі олар онда сайланған монархтар болды, ал Швецияда мұрагерлік билеушілер еді. Бұл Польша мен Габсбург императорлары арасында Жоғарғы Силезия мәселесі бойынша келіссөздерге әкелді. Польша дипломаттарының басты мақсаты – Сигизмунд III-нің екі әйелі, Анна Австриялық және Констанция Австриялықтың төленбеген құдайы үшін Ополе-Рацибор герцогтігін алу болды. Бастапқыда ешқандай өтемақы беруге ниеті болмаған император Фердинанд III, 1637 жылы Франция Польша соғысқа қосылса, Жоғарғы Силезияның барлығын беруге уәде бергеннен кейін келіссөздерді жаңартуға келісті. Осы кезде король Владислав IV Ваза Польшамен тікелей байланысы жоқ, Богемияда шашырап жатқан бірнеше иелікке ғана ие болды. Жағдай қайта өзгерді, Швеция патшалығы Габсбургтерге қарсы коалицияға қосылып, Силезияны басып кіргенде. Швеция әскері Төменгі Силезияның көптеген маңызды қалаларын басып алып, Жоғарғы Силезияға қарай жорық жасады. 1641 жылы Владислав IV Даниямен келіссөздер жүргізе бастады, осы елді Габсбургтерге қарсы күреске тарту үшін. Ол өз көмегі үшін Богемиядағы иеліктерін Ополе-Рацибор герцогтігіне айырбастауды талап етті. Жоғарғы Силезиядағы ауыр жеңілістерден кейін (Ополе, Козле, Намысловты жоғалту), Фердинанд III 1644 жылы Владиславтың ұсыныстарын қабылдады. 1645 жылы қол қойылған келісімге сәйкес, Владиславқа және оның әкесі Сигизмунд III-нің басқа мұрагерлеріне Ополе-Рацибор герцогі атағы берілді. Ваза әулетінің құқықтары 50 жылға дейін сақталуға тиіс болды, егер Сигизмундтың ұрпақтары тоқтап қалмаса немесе герцогтік Габсбургтерге қайта сатып алынбаса. Польша патшалары мен князьдерінің билігі Жоғарғы Силезияда тұрақты бейбітшілік орнатуға себеп болды, себебі осы кезде шведтер Польшамен ашық қақтығысқа түсуге құштар емес еді. Бұл сонымен қатар Жоғарғы Силезия мен Польша арасындағы экономикалық және мәдени байланыстарды нығайтты. Австрия мұрагерлік соғысы кезінде Пруссия қазіргі заманғы мемлекеттің қажеттіліктерін қанағаттандыратын өз әкімшілігін орнатты. Патшаға тікелей бағынышты провинциялық министр (Provinzialminister) басқарған Силезия Бреслау мен Глогаудағы 48 округті (Kreise, жекеше Kreis) басқаратын екі соғыс және домендік палатаға бөлінді. Осылайша Силезия Пруссия ішінде ерекше мәртебесін сақтап қалды. Тек сот жүйесі ғана Пруссияның тиісті департамент басшысына бағынды. Қорғаныс қабырғалары күшейтіліп, әскер саны он есеге артты.
Өнеркәсіп және тау-кен өндірісі
Соғыстан кейін Силезия өнеркәсібі ауыр қанағаттарға ұшырады. Экономиканы жандандыру үшін протестант чехтар, немістер және поляктар елге, әсіресе Жоғарғы Силезияға қоныстануға шақырылды. Көшіп келгендердің көпшілігі Пруссия емес, басқа елдерден келді, себебі Фридрих II Пруссия халқының санын арттыруды көздеді. Поляктардың көп бөлігі, Габсбургтер билеген Тешен аймағынан, Жоғарғы Силезияның барлық жеріне қоныстанды, ал чехтар негізінен Оппельн, Штрелен және Гросс-Вартенберг аймақтарында орналасты. Орталық және Батыс Германиядан немістерді тарту арқасында көптеген кен және орман шаруашылығы елді мекендері құрылды. Ұзақ уақыт өткен соң, ірі жер иелері де олардың ізін басып, көптеген жаңа елді мекендерді іске қосты. Фридрих II қалаларды қайта құруға қолдау көрсетті, кейде жеке қаражатынан сыйлық берді, бірақ көбінесе экономиканы жандандыру шаралары арқылы, мысалы, Саксонияға немесе Австрияға жүн экспортына тыйым салу және кедендік баждарды арттыру арқылы. 18 ғасырдың ортасында кен өндіру және металлургия ерекше маңызға ие болды. 1769 жылы Силезияда бірыңғай тау-кен заңнамасы, «revidierte Bergordnung» қабылданды, ол кеншілерді жер иесіне бағынудан босатып, оларды алғаш Рейхенштейнде, кейіннен Бреслауда орналасқан Жоғарғы кен басқармасының (Oberbergamt) бақылауына алды. Бастапқыда кен өндіру және металлургияның орталығы Төменгі Силезиядағы Вальденбург және Нейродеде болды, бірақ кейін Жоғарғы Силезияға көшті. Діни шектеулер алғашқы Силезия соғысы кезінде жойылды және 1752 жылға дейін 164 уақытша шіркеулер, Bethäuser немесе Bethauskirchen салынды. Протестанттық Моравия шіркеуі бірнеше жаңа елді мекендер құрды, олардың ішінде Гнаденфрай (Пилава-Горна), Гнаденберг (Годнау) және Гнаденфельд (Павловички) бар. Фридрих пен Бреслау епископы католик шіркеуі мәселесінде дауласса да, король католик мектеп жүйесін қолдады.
Германия империясы мен Австро-Венгрия империясы
Пруссия провинциясы болған Силезия 1871 жылы Германияның бірігуі кезінде Германия империясының құрамына кірді. Жоғарғы Силезияда өнеркәсіптік даму айтарлықтай болғандықтан, көптеген адамдар сол жерге көшіп келді. Төменгі Силезия халқының басым көпшілігі неміс тілінде сөйлеген және көпшілігі лютеран дінінде болған, оның ішінде астанасы Бреслау. Оппель округі (бұрынғы Regierungsbezirk Oppeln) және Жоғарғы Силезияның ауылдық аймақтарында славян тілінде сөйлейтін поляктар мен рим-католиктердің үлкен азшылығы немесе тіпті көпшілігі кездесетін. Силезияның барлық аймағында этникалық поляктар халықтың шамамен 23% құрады, олардың көпшілігі Жоғарғы Силезияның оңтүстік-шығысындағы Катовице маңында тұрды. 1829 жылы Жоғарғы Силезияның барлық халқының 61,1% поляктарды құрады, бірақ мемлекеттік саясаттың күштеп германизациялауына байланысты 1849 жылы олардың саны халықтың 58,6% дейін азайды. «Күлтуркампф» католиктерді үкіметке қарсы қойып, поляктардың қайта жандануына себеп болды, оның көп бөлігі Германиядан тыс жердегі поляктардың күшімен дамыды. Ховевеи Сион қозғалысының алғашқы конференциясы 1884 жылы Германия империясының Катовице қаласында өтті. Халық Силезияға да, көршілес провинцияларға да қоныс аударды. Мысалы, 1938 жылғы Берлиннің «типикалық» тұрғыны Силезиялық болған деген мақал бар. (Осыған қатысты Ostflucht туралы да қараңыз.) Сонымен қатар, Австриялық Силезиядағы Острава және Карвина аймақтарында өнеркәсіптік өндіріс күшейді. Ондағы поляк тілінде сөйлейтін адамдардың көп бөлігі лютеран дінінде болды, бұл Австрия-Мажарстанды басқарған неміс тілді католик Габсбург әулетінен өзгешелік құрады. 1900 жылы Австриялық Силезияның халқы 680 422 адамды құрады, оның 44,69% немістер, 33,21% поляктар, 22,05% чехтер мен славяндар болды. Олардың 84% рим-католиктері, 14% протестанттар және қалғаны еврейлер еді. Жергілікті диета 31 мүшеден тұрды, ал Силезия Венадағы Рейхсратқа 12 депутатты жіберді. Әкімшілік мақсаттар үшін Силезия 9 округке және 3 қалаға бөлінді, олардың барлығы дерлік автономды муниципалитеттер: Опава (Тропау) – астанасы, Биелско-Бяла (Биелиц) және Фридек-Мистек (Фридек). Басқа да маңызды қалалар: Цieszyn/Těšín (Тесхен); Slezská Ostrava (Польшалық Острава), Остраваның шығыс бөлігі; Krnov (Ягерндорф); Karviná (Карвин); Bruntál (Фройденталь); Jeseník (Фрайвальдау); және Horní Benešov (Бенниш).