Польшаның тұңғыш билеушісі – Мешко I — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Польша герцогы (шамамен 930–992) (әкімдік еткен шамамен 960–992)

I Миешко (шамамен 930 – 25 мамыр 992) – Польшаның алғашқы билеушісі және алғашқы тәуелсіз польша мемлекетінің, Civitas Schinesghe деп те белгілі Польша герцогтігінің негізін қалаушы. Оның билігі 960 жылдан өліміне дейін созылды және ол Пиаст әулетінің мүшесі, Сиемомыслоның ұлы және Лестектің немересі болды. Ол Батыр Болеслав I (Польшаның алғашқы тәжді патшасы) мен Венденнің Гунгильдасының әкесі болды. Көптеген дереккөздер I Миешконы скандинавиялық патшайым Сигридтің әкесі деп көрсетеді (бірақ бір дереккөз оның әкесі Скоглар Тосте деп атады), Ұлы Кнуттың (Гундхильданың ұлы) атасы және Данияның Гунгильдасының арғы атасы, Ұлы Кнуттың қызы және Киелі Рим императоры III Генрихтің әйелі. Ол Польшаның алғашқы христиан билеушісі болды. Ол Польша мемлекетін құру процесін бастаған әкесі мен бабасының саясатын жалғастырды. Одақтар мен әскери күш арқылы Миешко поляктардың жаулауын кеңейтті және билігінің басында Куявияны, ал ықтимал Гданьск Помераниясы мен Мазовияны бағындырды. Билігінің көп бөлігінде Миешко I Батыс Померанияны бақылау үшін соғысқа қатысты және ақырында оны төменгі Одер өзеніне жақын жерге дейін жаулап алды. Өмірінің соңғы жылдарында ол богемиялық мемлекетпен соғысып, Силезия мен Кіші Польшаны жеңді. Ол Польшаның христиандығын қалыптастырудағы рөлі үшін кейде "Польшаның Хловисі" деп аталады. 965 жылы чехиялық князь Болеслав I Қатыгезбен одақтасуы, оның чехиялық Премислид князесі Добравамен некесі және 966 жылы крещение алуы оны және оның елін Батыс христиан мәдениетінің құрамына енгізді. Билік ету кезеңінде жеткен үлкен жаулаулардан басқа, Польшаның болашағы үшін маңызды болған Миешко I ішкі реформаларымен де танымал болды, олар соғыс монархиясы деп аталатын жүйені кеңейтуге және жақсартуға бағытталған. Қолда бар деректерге сәйкес, Миешко I – дана саясаткер, талантты әскери қолбасшы және харизматикалық билеуші болды. Ол дипломатияны табысты қолданып, алдымен Богемиямен, содан кейін Швециямен және Киелі Рим империясымен одақтар құрды. Сыртқы саясатта ол өз елінің мүддесін бірінші орынға қойып, тіпті бұрынғы жауларымен де келісімдер жасады. Ол қайтыс болғаннан кейін ұлдарына кеңейтілген аумақтары бар және Еуропада бекініп қалған мемлекет қалдырды. Миешко I шамамен 1085 жылға таман жазылған папалық құжатта "Дагома" деп есімдерін табады, ол "Dagome iudex" деп аталады, онда Миешконың жерін Папаға сыйлауы немесе бағыштауы туралы айтылады (бұл оқиға шамамен жүз жыл бұрын болған). 1945 жылы Польша оның шекараларына жақын жерді қайтарып алды.

Mieszko I (; c. 930 – 25 May 992) was the first ruler of Poland and the founder of the first independent Polish state, Civitas Schinesghe also known as the Duchy of Poland. His reign stretched from 960 to his death and he was a member of the Piast dynasty, a son of Siemomysł and a grandson of Lestek. He was the father of Bolesław I the Brave (the first crowned king of Poland) and of Gunhild of Wenden. Most sources identify Mieszko I as the father of Sigrid the Haughty, a Scandinavian queen (though one source identifies her father as Skoglar Toste), the grandfather of Canute the Great (Gundhild's son) and the great grandfather of Gunhilda of Denmark, Canute the Great's daughter and wife of Henry III, Holy Roman Emperor. He was the first Christian ruler of Poland. He continued the policies of both his father and grandfather, who initiated the process of creation of the Polish state. Through both alliances and military force, Mieszko extended ongoing Polish conquests and early in his reign subjugated Kuyavia and probably Gdańsk Pomerania and Masovia. For most of his reign, Mieszko I was involved in warfare for the control of Western Pomerania and eventually conquered it up to the vicinity of the lower Oder river. During the last years of his life, he fought the Bohemian state and won Silesia and Lesser Poland. He is sometimes called the "Clovis of Poland" for his role in the founding of Christian Poland. Mieszko I's alliance with the Czech prince, Boleslaus I the Cruel, strengthened by his marriage in 965 to the Czech Přemyslid princess Dobrawa, and his baptism in 966 put him and his country in the cultural sphere of Western Christianity. Apart from the great conquests accomplished during his reign, which proved to be fundamental for the future of Poland, Mieszko I was renowned for his internal reforms, which were aimed at expanding and improving the so called war monarchy system. According to existing sources, Mieszko I was a wise politician, a talented military leader and a charismatic ruler. He successfully used diplomacy by concluding alliances, first with Bohemia, then Sweden and the Holy Roman Empire. In foreign policy, he placed the interests of his country foremost, even entering into agreements with his former enemies. On his death, he left to his sons a country with greatly expanded territories and a well established position in Europe. Mieszko I also enigmatically appeared as "Dagome" in a papal document dating to about 1085, called Dagome iudex, which mentions a gift or dedication of Mieszko's land to the Pope (the act took place almost a hundred years earlier). It is roughly to his borders that Poland was returned in 1945.

Ерте өмір

Миешко I-нің өз жерлерін билеуге кіріспей тұрыпғы шағындағы өмірі туралы нақты мәлімет жоқ. Тек Кіші Польша жылнамасы оның туған жылын 920-931 жылдар аралығында (қолжазба нұсқасына қарай) деп көрсетеді; алайда, қазіргі зерттеушілер бұл жылнаманы сенімді дерек көзі деп танымайды. Бірнеше тарихшылар өз зерттеулерінің нәтижесінде Миешко I-нің туған жылын 922-945 жылдар аралығында деп болжады; герцогтың өмірінің соңғы жылдарындағы әрекеттері оның туған жылын кейінгі жылға жақындатады. Миешко есімінің дәстүрлі түрде Миечислав есімінің кішіртілген түрі болғаны туралы пікір қазіргі тарихшылардың көпшілігімен жоққа шығарылды. Галл Аноним алғаш айтқан аңыз бойынша, Миешко өмірінің алғашқы жеті жылында соқыр болған. Бұл ортағасырлық аллегория оның нақты кемістігін емес, оның бұрынғы дінін көрсетеді. Миешконың тағы бір аты – "Дагоме" – "Дагоме иудексі" құжатында кездеседі, бірақ оның шығу тегі белгісіз.

Ерте билік

Миешко I әкесі қайтыс болғаннан кейін билікті шамамен 950-960 жылдары, көбінесе соңғы мерзімге жақын иеленді. Деректердің жетіспеуіне байланысты, ол қандай жерлерді мұраға алғанын нақты анықтау мүмкін емес. Әрине, олардың арасында поляктар мен гопляндар қоныстанған аймақтар, сондай-ақ Сиерадз-Ленчица жерлері мен Куявия болды. Бұл мемлекетке Мазовия мен Гданьск Помераниясы да кірген болуы мүмкін. Жаңа билеуші көп ұзамай салыстырмалы түрде үлкен, этникалық және мәдени жағынан әртүрлі аумақты біріктіру міндетімен бетпе-бет келді. Миешконың бақылауындағы аймақтардың тұрғындары көбінесе бір тілде сөйлесе, ұқсас сенімдерге ие және экономикалық және жалпы даму деңгейі шамалас болғанымен, олар әлеуметтік жағынан негізінен тайпалық құрылымдармен байланысты болды. Әмірмен ынтымақтастық ететін ақсақалдар алдымен тайпалық бірлікке қажеттілікті сезінген секілді, өйткені кеңею оларға өздерінің ықпалын кеңейтуге мүмкіндік берді. Миешко мен оның халқы шамамен 966 жылы сефардтық еврей саяхатшысы Абрахам бен Яковпен сипатталды, ол сол кезде Прага герцогы Болеслав I Қатігездің сарайын қонақтап келді. Абрахам Миешко I-ді төрт славян "патшасының" бірі ретінде көрсетті, ол кең "солтүстік" аймаққа билік етіп, өте құрметті және күшті әскери күштерге ие болды. Миешкоға қатысты дәл замандас жазбаларын Корвейлік Видукинд және жарты ғасырдан кейін Мерзебург епископы Титмар жинады. Миешко I әкесінен билікті алған кезде, Ұлы Польшадағы поляктардың тайпалық федерациясы біраз уақыттан бері белсенді түрде кеңейіп келе жатты. Осы процесті жалғастыра отырып, егер бұл әкесінің кезінде жасалмаса, Миешконың билігінің алғашқы жылдарында Миешко I Мазовияны жаулап алды. Содан кейін немесе одан бұрын, кем дегенде Гданьск Помераниясының бір бөлігі алынды. Титмар Видукиндтің жылнамасын қорытындылағанда қателік жіберіп, Миешконың Вихманнға қарсы шайқастарының орнына Героның шабуылын көрсетті. Басқа дереккөздерде мұндай жаулап алу туралы және поляндар мемлекетін полаб славяндарымен тең деңгейге қою туралы ештеңе айтылмаған. Алайда, Героның басып кіру теориясын қолдайтындар маркграф сәтті шабуыл жасады деп санайды, нәтижесінде Миешко I императорға салық төлеуге және неміс шіркеуі арқылы католицизмді қабылдауға мәжбүр болды. Католицизмнің осы соғыс нәтижесінде енгізілгенін ұсынатын тезис неміс дереккөздерінде расталмайды. Салық төлеу мәселесі бөлек, өйткені Титмардың жылнамасына сәйкес, Миешко императорға Вурта флювиумға (Варта өзеніне дейін) дейінгі жерлерден салық төледі. Миешко Лузатияға ұқсас шабуылдан сақтану үшін салық төлеуді шешкен болуы мүмкін. Бұл салық төлеу 965 жылы немесе ең соңғы 966 жылы орын алды. Бұл салық тек Германияның ықпалындағы Любуш жеріне қатысты болуы мүмкін. Осы салық мәселесін түсіну, 967 жылы Миешко I-нің саксон жылнамаларында императордың досы (немесе одақтасы, қолдаушысы, латынша: amicus imperatoris) ретінде сипатталғанын түсіндіреді.

Mieszko I took over the rule after his father's death c. 950–960, probably closer to the latter date. Due to the lack of sources it is not possible to determine exactly which lands he inherited. Certainly among them were the areas inhabited by the Polans and Goplans, as well as the Sieradz Łęczyca lands and Kuyavia. It is possible that this state included also Masovia and Gdańsk Pomerania. Soon the new ruler faced the task of integrating the relatively large, ethnically and culturally heterogeneous territory. Although the residents of areas controlled by Mieszko spoke mostly one language, had similar beliefs and reached a similar level of economic and general development, they were socially connected primarily by tribal structures. It appears that the elders cooperating with the Duke first felt the need for super tribal unity, as expansion allowed them to broaden their influence. Mieszko and his people were described around 966 by Abraham ben Jacob, a Sephardi Jewish traveller, who at that time visited the Prague court of Duke Boleslav I the Cruel. Abraham presented Mieszko I as one of the four Slavic "kings", reigning over a vast "northern" area, with a highly regarded and substantial military force at his disposal. More precise contemporary records regarding Mieszko were compiled by Widukind of Corvey, and, half a century later, by Bishop Thietmar of Merseburg. By the time Mieszko I took over from his father, the Polans' tribal federation of Greater Poland had for some time been actively expanding. Continuing this process, perhaps in the first years of Mieszko's reign, if it had not been done already by his father, Mieszko I conquered Masovia. Likely also during that period or earlier, at least part of Gdańsk Pomerania was obtained. Thietmar made an error summarizing the chronicle of Widukind, placing the Gero raid there instead of the fighting that Mieszko conducted at that time against Wichmann the Younger. Other sources make no mention of such conquest and of putting the Polans state on the same footing with the Polabian Slavs. On the other hand, the supporters of the Gero's invasion theory believe that the Margrave did actually carry out a successful invasion, as a result of which Mieszko I was forced to pay tribute to the Emperor and also was compelled to adopt Catholicism through the German Church. The thesis that proposes the introduction of Catholicism as a result of this war finds no confirmation in German sources. The homage is then a separate issue, since, according to the chronicle of Thietmar, Mieszko actually paid tribute to the Emperor from the lands usque in Vurta fluvium (up to the Warta River). In all probability Mieszko decided to pay tribute in order to avoid an invasion similar to the one that Lusatia had suffered. This homage would take place in 965, or in 966 at the latest. Very likely the tribute applied only to the Lubusz land, which was in the German sphere of influence. This understanding of the tribute issue explains why already in 967 Mieszko I was described in the Saxon chronicles as the Emperor's friend (or ally, supporter, Latin: amicus imperatoris).

Неке және христиандыққа айналу

964 жылы Миешко Богемия билеушісі Болеслав I Жәбіршімен келіссөздер жүргізе бастады. Нәтижесінде 965 жылы Миешко I Болеславтың қызы Добраваға (Добрава, Дубравка немесе Дабровка деп те аталады) үйленді. Бұл саяси поляк-богемиялық одақты поляк билеушісі бастаған болуы мүмкін. Неке ресми түрде 965 жылдың ақпан айында жасалған болуы мүмкін. Келесі қадам Миешконың крещение қабылдауы болды. Бұл оқиғаға қатысты түрлі гипотезалар бар. Көбінесе бұл Миешконың мемлекетін чехтарға жақындату және оның полаб славяндары аймағындағы іс-әрекетін жеңілдету үшін қабылданған саяси шешім деп есептеледі. Сонымен қатар, крещение қабылдауы болашақта неміс маркграфтарының шабуылдау ықтималдығын азайтып, оларды Миешконың жерлерін күшпен христиандыққа айналдыруға тырысу мүмкіндігінен айырды. Тағы бір себеп – Миешконың ықпалды язычник дін қызметкерлерін биліктен алып тастау ниеті болуы мүмкін, олар оның орталықтандырылған билікті орнатуға жасаған әрекеттеріне кедергі келтіргенімен. Басқа гипотеза Героның Польшаға шабуыл жасауының шындығын қабылдауымен байланысты. Оған сәйкес, маркграфтың шабуылы католицизмді қабылдауға мәжбүрледі, бұл императорға бағыну актісі болуы керек еді, және бұл Рим папасының араласуынсыз жасалды. Галл Анонимнің айтуынша, Добрава күйеуін дінін өзгертуге көндірген. Сол сияқты, елтірікші Тьетмар Миешконың дінін қабылдауына Добраваның ықпалын жатқызады. Миешконың католик дінін қабылдауында Добраваның рөлін жоққа шығаруға негіз жоқ; алайда билеуші әйелдердің күйеулерінің іс-әрекеттеріне оң әсер ететіндей болуы сол кездегі кең таралған дәстүр болды. Жалпы алғанда, Миешко I-нің крещениесі 966 жылы болған деп есептеледі. Оның орны белгісіз; ол империяның кез келген қаласында (мүмкін Регенсбургте), сондай-ақ Гнезно немесе Остров Ледницки сияқты поляк қалаларының бірінде өткен болуы мүмкін. Крещение чехтер арқылы орындалды, Германия мен неміс шіркеуіне тәуелділіктен құтылу үшін деген сенім дұрыс емес, өйткені Богемияда 973 жылға дейін өз шіркеу ұйымы болмады. Миешконың крещениесі кезінде Богемиядағы шіркеу Регенсбург епархиясының құрамына кірді. Сондықтан, егер поляк билеушісі Праганың араласуы арқылы крещение қабылдаса, онда Регенсбургте оған санкция беру қажет болды. Алайда, діни лексика (крещение, уағыз, дұға, шіркеу, елші, епископ немесе растау сияқты сөздер) чех тілінен алынған және Добраваның жанындағы және онымен бірге келген шіркеу өкілдерінен шыққан болуы керек. Мүмкін, онымен бірге алғашқы поляк епискобы Иордан да келген шығар. Чехтердің Миешконы артық көруінің себебі Богемияда Византиялық грек бауырларының, кейіннен Кирилл мен Мефодийдің ережелерін ұстанған миссионерлік қызмет болған болуы мүмкін, олар литургияны славян тілінде орындады, бұл Миешко мен оның халқына түсінікті болды. Миешконың крещениесінен кейін славян шіркеуі Богемияда тағы бір жүз жыл бойы сақталды.

Probably in 964 Mieszko began negotiations with the Bohemian ruler Boleslav I the Cruel. As a result, in 965 Mieszko I married Boleslav's daughter Dobrawa (also named Dobrava, Doubravka or Dąbrówka). This political Polish Bohemian alliance is likely to have been initiated by the Polish ruler. It is probable that the marriage was officially arranged in February 965. The next step was the baptism of Mieszko. There are different hypotheses concerning this event. Most often it is assumed that it was a political decision, intended to bring Mieszko's state closer to the Czechs and to facilitate his activities in the Polabian Slavs area. At the same time, the baptism decreased the likelihood of future attacks by German margraves and deprived them of the opportunity to attempt Christianization of Mieszko's lands by force. An additional reason could be Mieszko's desire to remove from power the influential pagan priest class, which may have been blocking his efforts to establish a more centralized rule. A different hypothesis is linked with the above mentioned acceptance of the veracity of Gero's invasion of Poland. According to it, it was the attack of the Margrave that forced the Catholicization, which was to be an act of subordination to the Emperor, done without the mediation of the Pope. Still other motives were responsible according to Gallus Anonymus, who claimed that it was Dobrawa who convinced her husband to change his religion. Likewise chronicler Thietmar attributes Mieszko's conversion to Dobrawa's influence. There are no reasons to negate Dobrawa's role in Mieszko's acceptance of Roman Catholicism; however, crediting rulers' wives with positive influence over their husbands' actions was a common convention at that time. It is generally recognized that the baptism of Mieszko I took place in 966. The place is unknown; it could have had happened in any of the cities of the Empire (possibly Regensburg), but also in one of the Polish towns like Gniezno or Ostrów Lednicki. The belief that the baptism was accomplished through the Czechs in order to avoid the dependence on Germany and the German Church is incorrect, because Bohemia would not have its own church organization until 973. At the time of the baptism of Mieszko the existing Bohemian church establishment was a part of the Regensburg diocese. Thus, if the Polish ruler accepted the baptism through Prague's mediation, it had to be sanctioned in Regensburg. However, the religious vocabulary (words like baptism, sermon, prayer, church, apostle, bishop or confirmation) were adopted from the Czech language and had to come from Dobrawa's entourage and the church elements that arrived with her. Perhaps with her also came the first Polish bishop, Jordan. It could be that the reason for the Czech preference of Mieszko was the existence in Bohemia of a mission which followed the precepts of the Byzantine Greek brothers and later saints Cyril and Methodius, who developed and performed the liturgy in the Slavic rite, more readily understood by Mieszko and his subjects. The Slavic rite church branch had survived in Bohemia for another hundred years after Mieszko's baptism.

Померанияны жаулап алу

Киелі Рим империясы және Богемиямен қарым-қатынас жақсарғаннан кейін, Миешко I Померанияның батыс бөлігін бағындыру жоспарларына қайта оралды. 967 жылдың 21 қыркүйегінде поляк-богемия әскерлері Вихман Кіші басқарған волиняндықтарға қарсы шешуші шайқаста жеңіске жетті, бұл Миешкоға Одра өзенінің сағасын бақылауға мүмкіндік берді. Неміс маркграфтары Миешконың Помераниядағы әрекеттеріне қарсылық көрсетпеген, тіпті оларды қолдаған болуы мүмкін; шайқастан кейін жараларынан көз жұмған бүлікші Вихманның өлімі олардың мүддесіне сай келген болуы мүмкін. Шайқас аяқталғаннан кейін Миешконың Империяның билікті тұлғалары арасындағы беделіне куә болатын оқиға болды: Видукинд Корвейдің мәлімдемесіне сәйкес, өлім төсегінде жатқан Вихман Миешкодан өзінің қаруларын Император Отто I-ге тапсыруды өтінді, себебі Вихман оған туыс болған. Миешко үшін бұл жеңіс, әсіресе Вихманнан бұрынғы жеңілістерін ескере отырып, қуаныш сыйлаған тәжірибе болған тиіс. Миешконың Батыс Помераниядағы шайқастарының нақты нәтижесі белгісіз. Кейін Миешконың ұлы Болеславтың аймақты жоғалтуы, бағындырудың қиын болғанын және осы аумаққа бекініп тұрудың нашар болғанын көрсетеді. Әйгілі аңыздың бір нұсқасында Миешко I өзінің қызын Померания князіне үйлендіргендігі айтылады, ол бұрын Польшада өз еркімен "қасиетті сумен крещение рәсімінен өткен". Жоғарыда айтылған мәліметтер, сондай-ақ Болеславтың Батыс Померанияны жоғалтуы, аймақ Польша мемлекетіне толыққанды қосылмағанын, тек феодқа айналғанын көрсетеді. Бұл болжам Галл Анонимнің жылнамаларының бірінші томындағы Помераниялықтарға қатысты кіріспе сөзімен расталғандай көрінеді: «Поляк герцогы жеңілген әскерлердің басшылары дінге өту арқылы құтқарылу іздегенімен, күш-қуатын қайта жинағаннан кейін христиан дінінен бас тартып, христиандарға қарсы жаңадан соғыс бастады».

Остмарк маркграфы Одо I-ге қарсы соғыс

972 жылы Польшаға Саксонияның Остмарк маркграфы Одо I шабуыл жасады. Титмардың жылнамаларында айтылғандай, Одо императордың рұқсатынсыз, өз бетінше әрекет етті: "Сол кезде асыл маркграф Ходо әскерін жинап, Варта өзеніне дейін императорға (жерлері үшін) адал түрде салық төлеп келген Миешкоға шабуыл жасады". Осы шабуылдың себептері туралы түрлі гипотезалар бар. Маркграф Одоның Польша мемлекетінің күшінің артуын тоқтатуға тырысқан болуы мүмкін. Көпке дейін Одо өзінің ықпал аймағы деп санайтын Волиния мемлекетін поляктардың басып алуынан қорғауды көздеген болуы да мүмкін. Волиниялықтардың өздері маркграфты шақырып, көмек сұраған жағдай да болуы мүмкін. Қалай болғанда да, Одоның әскерлері шабуылға шығып, 972 жылдың 24 маусымында Сединия деп белгілі Цидини ауылында Миешко әскерімен екі рет шайқасты. Алғашқыда маркграф Миешконың әскерін жеңді, бірақ кейін герцогтың інісі Ччибор шешуші кезеңде немістерді жеңіп, олардың қатарында зор шығын келтірді. Миешко мақсатты түрде шегінуді ұйымдастырған болуы мүмкін, одан кейін неміс әскерін қуатын бағытында күтпеген шабуыл жасалды. Осы шайқастан кейін Миешко мен Одо 973 жылы Кведлинбургтегі императорлық мәжіліске шақырылып, өз әрекеттерін түсіндіруге және ақтауға тиіс болды. Императордың нақты үкімі белгісіз, бірақ ол мәжілістен кейін бірнеше аптадан соң қайтыс болғандықтан, үкім орындалмағаны анық. Көпшілік пікірше, бұл үкім Польша билеушісіне қолайсыз болған. Алтайх жылнамалары Миешконың Кведлинбургтегі жиынға қатыспағанын көрсетеді, оның орнына ол ұлы Болеславты кепіл ретінде жіберуге мәжбүр болды. Миешконың Одо I-мен болған қақтығысы күтпеген оқиға болды, өйткені Титмардың сөзіне сенсек, Миешко маркграфты өте жоғары бағалаған. Титмар "Миешко Одо бар үйде сырт киімін кимейтін, ал Одо тұрғаннан кейін отырмайтын" деп жазды. Сединиядағы жеңіс Батыс Померанияның Миешконың тәуелділігінде қалуын шешкен деп саналады.

In 972 Poland was attacked by Odo I, Margrave of the Saxon Ostmark. According to the chronicles of Thietmar, Odo acted unilaterally, without the Emperor's consent: "Meanwhile, the noble Margrave Hodo, having collected his army attacked Mieszko, who has been faithfully paying tribute to the Emperor (for the lands) up the Warta river." There are different hypotheses concerning the reasons for this invasion. Possibly Margrave Odo wanted to stop the growing power of the Polish state. Very likely Odo wanted to protect the Wolinian state, which he considered his zone of influence, from the Polish take over. Possibly the Wolinians themselves called the Margrave and asked his help. In any event, Odo's forces moved in and on 24 June 972 twice engaged Mieszko's army at the village of Cidini, commonly identified with Cedynia. At first, the Margrave defeated Mieszko's forces; subsequently the Duke's brother Czcibor defeated the Germans in the decisive stage, inflicting great losses among their troops. It may be that Mieszko intentionally staged the retreat, which was followed by a surprise attack on the flank of the German pursuing troops. After this battle, Mieszko and Odo were called to the Imperial Diet in Quedlinburg in 973 to explain and justify their conduct. The exact judgment of the Emperor is unknown, but it is certain that the sentence was not carried out because he died a few weeks after the Diet. It is commonly assumed that the sentence was unfavorable to the Polish ruler. The Annals of Altaich indicates that Mieszko was not present in Quedlinburg during the gathering; instead, he had to send his son Bolesław as a hostage. Mieszko's conflict with Odo I was a surprising event because, according to Thietmar, Mieszko respected the Margrave highly. Thietmar wrote that "Mieszko would never wear his outdoor garment in a house where Odo was present, or remain seated after Odo had gotten up." It is believed that in practical terms the victory at Cedynia sealed Western Pomerania's fate as Mieszko's dependency.

Шығыс аймақтағы сатып алулар

Археологиялық зерттеулерге сәйкес, 970 жылдары Ленд тайпасы қоныстанған Сандомирж аймағы мен Пржемысль ауданы Польша мемлекетінің құрамына енді. Жазба деректердің болмауына байланысты мұның ешқайсысы нақты емес. Әсіресе Пржемысль аймағы, сондай-ақ ақ хорваттардың мекендеген жері, сол кезде Богемияға қарасты болуы мүмкін, ол Буг және Стир өзендеріне дейін созылған. "Шақыру жылнамасы" 981 жылы Рурик әулетінен шыққан Владимирдың "Лахтарға қарай жорық жасап, олардың қалаларын – Пржемысль, Червен және басқа да бекіністерін (.) бағындырғанын" хабарлайды. Бұл мәтіннің нақты мағынасы белгісіз, себебі орыс тіліндегі "Лахтар" сөзі поляктарды жалпы және оңтүстік-шығыс ленд тайпаларын білдірген. Миешконың Сандомиржді бағындыруы Вистула тайпаларын (Батыс және Орталық Кіші Польшаны) жаулап алумен бірге кейінірек болған болуы мүмкін. Дегенмен, Видукинд 10 ғасырда Миешконың Ленд тайпасымен байланысты Личицавики славян тайпасын билегенін айтады. Кейбір тарихшылардың пікірінше, Сандомирж, Люблин және Червен (Батыс Қызыл Рутения) аймақтары 970 жылдары Миешко мемлекетіне саудалық маңызы бар жерлер ретінде және Богемияның билігінде болған Кіші Польшаға қарсы болашақ шабуылға бастау нүктесі ретінде қосылған. Осы сценарий бойынша Сандомирж аймақтың орталық нүктесі болды, ал Червен, Пржемысль және Хелм қорғаныс шекаралық бекіністердің қызметін атқарды.

Германияның ішкі дауларына қатысу; екінші неке

973 жылы император Отто I қайтыс болғаннан кейін Миешко, оның күйеу інісі Болеслав II сияқты, Германияның оппозициясына қосылып, Бавария герцогы Генрих II-нің императорлық таққа талап етуіне қолдау көрсетті. Миешконы, Кведлинбург шаңырағындағы (болжамды) теріс шешімге кек қайтару ниеті де қозғаған болуы мүмкін, бірақ одан да маңыздысы, ол Германиямен ынтымақтастығы үшін тиімді шарттарды күткен болуы мүмкін. Миешконың Отто II-ге қарсы қастандыққа қатысқаны туралы мәлімет тек бір деректе – Алтайх монастырының жылнамасында 974 жылға арналған жазбасында кездеседі. Бавария герцогы жеңіліске ұшырады, император Отто II толық билікті қайта иеленді. Содан кейін жас император Богемияға қарсы жазалау жорығын ұйымдастырып, 978 жылы герцог Болеславты бағындырды. 977 жылы Миешконың әйелі Добрава қайтыс болды. Бастапқыда бұл Польша билеушісінің Богемиямен одағын сақтап қалғандықтан, ешқандай салдары болмады. 979 жылы Отто II Польшаға шабуыл жасады деген ақпарат 11 ғасырдағы Камбрей епископтарының жылнамасында келтірілген. Бұл жорықтың нәтижесі белгісіз, бірақ император сәттілікке жете алмаған болуы мүмкін. Құйыртпақ ауа райы салдарынан император сол жылдың желтоқсан айында Тюрингия мен Саксония шекарасына қайтып келді. Бұл шабуылдың шын мәнінде болғаны күмәнді. Жылнамада тек "славяндарға қарсы жорық" деп көрсетілген. Археологиялық жаңалықтар Отто II-нің шабуылы туралы гипотезаны қолдайды. 10 ғасырдың соңында Гнезно мен Остров Ледницкидегі бекіністер күрт нығайтылды, бұл поляк-герман соғысымен немесе осындай оқиғаның күтілуімен байланысты болуы мүмкін. Жорықтың ұзақтығы оның шығысқа, тіпті Познань маңына дейін жеткенін көрсетеді. Польша-герман келісімі 980 жылдың көктемінде немесе жазында жасалды, себебі сол жылдың қарашасында Отто II өзінің елінен кетіп Италияға бағыт алды. Осы кезеңде Миешко I Калбе монастырындағы Дитрих Хальденслебеннің қызы Одаға үйленді, оны монастырьдан қашқақтап әкелген. Шежіреші Тьетмар оқиғаны былай сипаттады: Болеславтың анасы қайтыс болғаннан кейін әкесі шіркеудің рұқсатынсыз Калбе монастырының қадірлісі, маркграф Дитрихтің қызына үйленді. Оның есімі Ода еді және оның кінәсі зор болды. Ол Құдайға берген уәдесін жеңілдеп қарады және Құдайдан бұрын соғысқа дайын адамды бағалады. Бірақ, елдің қауіпсіздігі мен бейбітшілікті сақтау қажеттілігіне байланысты бұл оқиға қарым-қатынасты үзбеді, керісінше, келісімді қалпына келтірудің дұрыс жолы табылды. Оданың арқасында Мәсіхтің ізбасарларының қатары көбейді, көптеген тұтқындар өз елдеріне оралды, тізгінталғандар босатылды және түрмелердің есіктері бұзылды. Тьетмар осы оқиғаға байланысты соғыс болғанын айтпаса да, келісімнің қайта орнатылуы, елдің игілігі үшін жасалған әрекеттер және тұтқындардың босатылуы қақтығыс болғанын көрсетеді. Одамен некелесу Миешконың мәртебесі мен беделін айтарлықтай арттырды, ол саксон аристократиясының қатарына енді. Маркграф Дитрихтің күйеу баласы ретінде ол Киелі Рим империясының ең беделді саясаткерлерінің бірімен одақтас болды. Маркграф императордың алыс туысы болғандықтан, Миешко императорлық билікке байланысты саяси топтың мүшесіне айналды.

After the death of Emperor Otto I in 973 Mieszko, like his brother in law, Duke Boleslav II of Bohemia, joined the German opposition in support of the attempted imperial succession of Henry II, Duke of Bavaria. Mieszko may have been motivated by revenge because of the (presumably) negative verdict of the Quedlinburg summit, but, more importantly, he may have wanted more favorable terms for his cooperation with Germany. The participation of Mieszko in the conspiracy against Otto II was documented in only one source, the chronicles of the monastery in Altaich in its entry for the year 974. The Duke of Bavaria was defeated, and Emperor Otto II regained full power. Shortly afterwards, the young emperor waged a retaliatory expedition against Bohemia, in 978 forcing Duke Boleslav into submission. In 977 Mieszko's wife, Dobrawa, died. At first there were no apparent repercussions, as the Polish ruler had maintained his alliance with Bohemia. In 979 Otto II supposedly attacked Poland. Mention of this event can be found in the Chronicle of the Bishops of Cambrai from the 11th century. The effects of this expedition are unknown, but it is suspected that the Emperor did not succeed. Due to bad weather, the Emperor was back at the border of Thuringia and Saxony in December of that year. It is uncertain whether the invasion actually took place. The chronicle only stated that it was an expedition "against the Slavs". Archaeological discoveries appear to support the thesis of Otto II's invasion. In the last quarter of the 10th century there had been a radical expansion of the fortifications at Gniezno and Ostrów Lednicki, which may be associated with the Polish German war, or the expectation of such. The duration of the expedition suggests that it may have reached as far east as the vicinity of Poznań. The Polish German agreement was concluded in the spring or possibly summer of 980, because in November of that year Otto II left his country and went to Italy. It appears that during this time Mieszko I married Oda, daughter of Dietrich of Haldensleben, Margrave of the Northern March, after abducting her from the monastery of Kalbe. Chronicler Thietmar described the event as follows:

When Bolesław's mother died his father married, without permission from the Church, a nun from the monastery in Kalbe, daughter of Margrave Dietrich. Oda was her name and her guilt was great. For she scorned her vows to God, and gave preference to the man of war before him ( ). But because of the concern for the well being of the homeland and the necessity to secure its peace, the event caused no break of relations, instead a proper way was found to restore concord. For thanks to Oda the legion of followers of Christ became augmented, many prisoners returned to their country, the shackled had their chains taken off, and the gates of prisons were opened for the trespassers. Although Thietmar made no mention of warfare that possibly took place on this occasion, the information on the return of the accord, acting for the good of the country and release of prisoners indicate that a conflict actually did occur. The marriage with Oda considerably affected the position and prestige of Mieszko, who entered the world of Saxon aristocracy. As a son in law of Margrave Dietrich, he gained an ally in one of the most influential politicians of the Holy Roman Empire. As the Margrave was a distant relative of the Emperor, Mieszko became a member of the circle connected to the imperial ruling house.

Швециямен ынтымақтастық және Данияға қарсы соғыс

980-ші жылдардың басында Миешко Данияға қарсы Швециямен одақтасты. Бұл одақ Миешконың қызы Святославаның швед патшасы Эрикке үйленуімен нығайтылды. Келісімнің мазмұны Адам Бременнің берген дәстүрлі есебінен белгілі, бірақ ол толыққанды сенімді емес, алайда Дания сарайынан тікелей алынған. Бұл мәтінде, ықтимал шатасу салдарынан, ол Миешко есімінен гөрі, оның ұлы Болеславтың есімін келтіреді:

Шведтердің патшасы Эрик поляктердің өте күшті патшасы Болеславпен одақ құрды. Болеслав Эрикке өз қызын немесе қарындасын берді. Осы ынтымақтастық нәтижесінде даниялықтар славяндар мен шведтерден жеңіліске ұшырады. Миешконың Помераниядағы иеліктерін Дания королі Харальд Блютут пен оның ұлы Свеннен қорғауға көмектесу үшін Швециямен одақтасуға шешім қабылдады. Олар Волиния автономиялық бірлестігімен бірлесіп әрекет етуі мүмкін. Даниялықтар шамамен 991 жылы жеңіліп, олардың билеушісі қуылды. Швециямен жасалған династиялық одақ Миешко әскерлерінің жабдылуы мен құрамына әсер еткен болуы мүмкін. Осы кезеңде варяг сарбаздары жалданып алынған болуы мүмкін; олардың болуы Познань маңындағы археологиялық қазбалармен расталады.

Германиядағы азаматтық соғысқа қатысу

982 жылы император Отто II Сицилия әмірлігіне қарсы күйреген жеңіліске ұшырады. Императорлық биліктің әлсіздігін Лутичилер пайдаланып, 983 жылы Полаб славяндарының ірі көтерілісін бастады. Аталған аймақтағы неміс билігі тоқтатылып, Полаб тайпалары империяға қауіп тудыра бастады. Сол жылдың соңында Отто II-нің қазасы жағдайды одан әрі ушықтырды. Нәтижесінде Лутичилер мен Оботриттер келесі екі ғасыр бойы неміс үстемдігінен азат болды. Император Отто III мұрагер ретінде шағын ұлын қалдырды. Оның регенттігіне Баварияның Генрих II талаптанды. 973 жылы болғандай, Миешко және Чехияның герцогы Болеслав II Баварияның герцогының жағына шықты. Бұл факт Тьетмардың жылнамасында расталған, онда «Кведлинбургте көптеген басқа князьдермен бірге: Миешко, Мстивой және Болеслав келді және оны патша және билеуші ретінде ант ішіп қолдауға уәде берді» делінген. 984 жылы чехтар Мейсенді басып алды, бірақ сол жылы Генрих II неміс тағына талап етуден бас тартты. Миешко I-нің кейінгі күрес кезіндегі рөлі нақты емес, себебі заманауи дереккөздер жеткіліксіз және келіспейді. Шамамен 985 жылы поляк билеушісі Баварияның герцогын қолдауын тоқтатып, императордың жағына өтті. Миешконың мұндай шешіміне Полаб славяндарының көтерілісі оның мүдделеріне төнген қауіп болды деп есептеледі. Бұл көтеріліс Польша мен Германия үшін де, бірақ Богемия үшін емес, мәселе тудырды. Хильдесхайм жылнамасында 985 жылға арналған жазбада Миешконың сакстарға кейбір славян күштеріне қарсы күресте көмектесу үшін келгендігі айтылған. Бір жыл өткен соң поляк билеушісі императормен жеке кездесу өткізді, бұл оқиға Херсфельд жылнамасында «Отто, жас патша, Богемияны шабуылдады, бірақ сыйлықтар әкелген Миешконы қабылдады» деп баяндалды. Тьетмар мен басқа да замандас жылнамаларында айтылғандай, Миешко императорға түйе сыйлаған. Бұл кездесу поляк-неміс одағын нығайтты, Миешко Оттоның славян жеріне қарсы жорығына қосылды, олар «бірлесіп отпен және зор құлпырумен толық қиратты». Қай славян аймағына шабуыл жасалғаны белгісіз. Мүмкін, Полабтарға қарсы тағы бір шабуыл болған шығар. Алайда, бұл жорық чехтарға қарсы болды деген тұжырымдар да бар, бұл Миешконың оңтүстік көршілеріне қарсы алғашқы әрекеті болды. Осы оқиғада поляк герцогы мемлекетінің ең маңызды кеңеюіне қол жеткізіп, Кіші Польшаны басып алған болуы мүмкін. Дегенмен, Тьетмардың баяндауы бірлескен әскери операцияның шындығына күмән тудырады. Хрониктің айтуынша, император мен Богемия билеушісі Болеслав II Ыстыққан арасында келісім жасалған, бұл басқа ешбір дереккөзде көрсетілмеген және сол кездегі саяси жағдайға қайшы келеді. Тағы бір даулы мәселе – Тьетмардың Миешконың «өзін патшаға бағындырғаны» туралы мәлімдемесі. Көптеген тарихшылар бұл тек Оттоның патшалық билігін мойындау болды деп санайды. Кейбіреулері бұл оқиғада вассалдық қатынастар болған болуы мүмкін деп болжайды.

In 982 Emperor Otto II suffered a disastrous defeat against the Emirate of Sicily. The resulting weakness of the imperial power was exploited by the Lutici, who initiated a great uprising of the Polabian Slavs in 983. German authority in the area ceased to exist and the Polabian tribes began to threaten the Empire. The death of Otto II at the end of that year contributed further to the unrest. Ultimately the Lutici and the Obotrites were able to liberate themselves from German rule for the next two centuries. The Emperor left a minor successor, Otto III. His regency was claimed by Henry II of Bavaria. Like in 973, Mieszko and the Czech duke Boleslav II took the side of the Bavarian duke. This fact is confirmed in the chronicle of Thietmar, which noted that "There arrived [at the Diet of Quedlinburg] also, among many other princes: Mieszko, Mściwoj and Boleslav and promised to support him under oath as the king and ruler". In 984 the Czechs took over Meissen, but in the same year Henry II gave up his pretension to the German throne. The role played by Mieszko I in the subsequent struggles is unclear because the contemporary sources are scarce and not in agreement. Probably in 985 the Polish ruler ended his support for the Bavarian duke and moved to the side of the Emperor. It is believed that Mieszko's motivation was the threat posed to his interests by the Polabian Slavs uprising. The upheaval was a problem for both Poland and Germany, but not for Bohemia. In the Chronicle of Hildesheim, in the entry for the year 985 it is noted that Mieszko came to help the Saxons in their fight against some Slavic forces, presumably the Polabians. One year later, the Polish ruler had a personal meeting with the Emperor, an event mentioned in the Annals of Hersfeld, which reported that "Otto the boy king ravaged Bohemia, but received Mieszko who arrived with gifts". According to Thietmar and other contemporary chronicles the gift given by Mieszko to the Emperor was a camel. The meeting cemented the Polish German alliance, with Mieszko joining Otto's expedition against a Slavic land, which "together they wholly devastated ( ) with fire and tremendous depopulation". It is not clear which Slavic territory was invaded. Perhaps another raid against the Polabians took place. However, there are indications that it was an expedition against the Czechs, Mieszko's first against his southern neighbors. Possibly on this occasion the Duke of the Polans accomplished the most significant expansion of his state, the takeover of Lesser Poland. Thietmar's narrative, however, raises doubts as to whether the joined military operation actually happened. The chronicler claims that a settlement was then concluded between the Emperor and the Bohemian ruler Boleslav II the Pious, which is not mentioned in any other source and is contrary to the realities of the political situation at that time. Another debatable point is Thietmar's claim that Mieszko "subordinated himself to the King". Most historians believe that it was only a matter of recognition of Otto's royal authority. Some suggest that a fealty relationship could have been involved.

Богемияға қарсы соғыс; Силезия мен Кіші Польшаны біріктіру

Неміс-поляктардың Богемияға шабуыл жасағаны рас па, жоқ па, чехтар мен поляктар арасындағы достық қарым-қатынас аяқталды. Богемия Лутицтермен бұрынғы одағын қайта жаңартып, 990 жылы император Феофан қолдауымен Миешкоға қарсы соғысқа шықты. Герцог Болеслав II шабуыл жасаған болуы мүмкін. Соғыс нәтижесінде Силезия Польшаның құрамына өтті. Дегенмен, Силезияны аннексиялау шамамен 985 жылы болған болуы мүмкін, себебі осы жылы Вроцлав, Ополе және Глогов қалаларындағы маңызды Пиаст бекіністері салынып жатыр еді. Кіші Польшаның қосылу мәселесі де толық шешілмеген. Мүмкін, Миешко бұл аймақты 990 жылға дейін басып алған, мұны Тиетмардың Миешко Болеславтан ел алғаны туралы айтуы көрсетеді. Осы теория бойынша, Кіші Польшаны жаулап алу соғыстың себебі немесе оның бастапқы кезеңі болуы мүмкін. Көптеген тарихшылар чехтардың Кіші Польшадағы билігі номиналды болғанын, және Краков пен басқа да бірнеше маңызды орталықтарды ғана бақылауға алғанын айтады. Бұл теория Богемия мемлекетінің ірі құрылыс инвестицияларын көрсететін археологиялық жаңалықтардың жоқтығына негізделген. Кіші Польша қосылғаннан кейін, ол Миешконың үлкен ұлы Болеславқа берілген елдің бөлігі болды деп есептеледі, бұл Тиетмардың жылнамасында тікелей айтылмаса да, меңзеледі. Кейбір тарихшылар, Прагалық Косманың жылнамасына сүйене отырып, Висланың төменгі ағысындағы жерлер Миешконың өлімінен кейін, яғни 999 жылы жаулап алынғанын айтады. Сондай-ақ, осы кезеңде Кіші Польшамен Болеславтың, Богемия герцогының өкілеттігімен басқарғаны туралы да теория бар.

Билік етуінің соңғы кезеңдері, өлім және мұрагерлік

Өмірінің соңғы жылдары Миешко Киелі Рим империясымен одақтастығына адал болды. 991 жылы ол Кведлинбургте өткен жиналысқа келді, онда Отон III және император Феофанумен дәстүрлі сыйлық алмасу рәсіміне қатысты. Сол жылы ол жас патшамен бірлесіп Бранденбургке жорыққа қатысты. Миешко 992 жылдың 25 мамырында қайтыс болды. Оның өлімінің табиғи себептерден басқа нәрседен болғанына сенуге ешқандай негіз жоқ. Титмардың сөзіне қарағанда, поляк билеушісі "қарт жасында, қызбаға шалдығып қайтыс болды". Ол, мүмкін, Познань соборында жерленген. Польшаның алғашқы тарихи билеушісінің дене қалдықтары әлі табылмаған, ал оның жерленген орны белгісіз. 1836–1837 жылдары Познань соборындағы Алтын капеллада (Злота Каплица) Миешко I және оның мұрагері Батыл Болеслав I үшін кенотаф салынды, онда 14 ғасырда Болеславтың мазарында табылған зақымдалған қалдықтар қойылды. Титмардың мәліметінше, Миешко I өлімі алдында мемлекетін бірнеше князьдер арасында бөлген. Олар, болжам бойынша, оның ұлдары: Батыл Болеслав I, Миешко және Ламберт болды. 1999 жылы археолог Ханна Кочка Кренц Познаньдегі Миешконың сарайындағы шіркеу кешенінің қалдықтарын тапты.

Мұра

Польша жерлерін біріктіруде ең басты есім Миешко есімімен байланысты. Оның мемлекеті Польша деп аталатын алғашқы мемлекет болды. Ол көбінесе Польша мемлекетінің негізін қалаушы, басты құрушысы және дамытушысы саналады. Оның Рим католик дінін қабылдауы Польшаның Рим католик Еуропасының басты өркениеті мен саяси құрылыстарына енуіне әкелді. Ол шіркеулер салуға қаржы жұмсады. Гнезнен соборы Миешко билік еткен кезеңде салынды. Герцог Остров-Тумскидегі шіркеуді және Познань соборын да салған болуы мүмкін. Бәлкім, Миешко I билік құрған тұста Польша өз монетасын – динарийді – қағуды бастады, бірақ С. Суходолскийдің сөзіне сүйенсек, ақша жүйесін Миешко I-нің немересі, Миешко II Ламберт орнатқан. Өкіметтің соңында Миешко I ұлдарына әкесінен мұраға алған жерден кем дегенде екі есе үлкен аумақты қалдырды. Ең маңызды қосылған жерлер – Силезия, Батыс Померания және, мүмкін, Кіші Польша, оның ішінде Краков. Ол Германия, Богемия және Швециямен келісімдер жасасқан тиімді сыртқы саясатты жүргізген алғашқы билеуші болды және әскери ресурстарын тиімді пайдаланды. Миешко 10 поляк злотысының банкнотасының алдыңғы жағында бейнеленген.

Некелер мен ұрпақ

Галлдың айтуынша, христиан болудан бұрын Миешко жеті пұтқа табынушы әйелге үйленген, олардан айырылып, Добраваны жалғыз жұбайы қалдырған. Бұл қарым-қатынастардан туған балалардың тағдыры белгісіз. 965 жылы, дініне кіргенге дейін, Миешко Добраваға (940/45 – 977 ж.т.), Богемия герцогы Болеслав I Жәбіршінің қызына үйленді. Олардың екі баласы болды:

Болеслав I Батыл (Хробри) (967 – 17 маусым 1025 ж.т.). Святослава/Сигрид Мақтаншақ (968/72 – 1016 ж.ш. шамамен), алғаш Швеция королі Эрик Жеңімпазға, кейін Дания королі Свен Форкбардқа үйленді. Екінші некесінен ол, болжам бойынша, Дания, Норвегия және Англия королі Кнут Ұлының анасы болды. Кейбір зерттеушілер,

978/79 жылдары Миешко Ода Хальденслебенге (955/60 – 1023 ж.т.), Солтүстік Марка марграфы Дитрих Хальденслебеннің қызына үйленді. Оны болашақ күйеуі Калбе монастырінен алып қашты. Олардың үш ұлы болды:
Миешко (979 ж.ш. – 992/95 ж.т. соң)
Святопелк (980 ж.ш. – 991 ж.т. бұрын?) Ламберт (981 ж.ш. – 992/95 ж.т. соң). Болеслав I мен Ода және оның кіші ұлдары (Болеславтың туған інілері) арасындағы билік үшін күрес нәтижесінде, Миешко I-нің үлкен ұлы әкесінің барлық мемлекетін өзіне қаратып, өгей анасы мен оның ұлдарын Польшадан қуды.