Кіріспе
1025-31 жылдары Польша королі; 1032-34 жылдары Польша герцогы) – Миешко II Ламберт (шамамен 990 – 10/11 мамыр 1034) 1025 жылдан 1031 жылға дейін Польша королі, ал 1032 жылдан өліміне дейін герцог болды. Ол Болеслав I Батылдың екінші ұлы, бірақ үшінші әйелі Эмнильда Лузатиялықтан туған үлкен ұлы. Ол 1028 және 1030 жылдары Саксонияға екі қирату шабуылын ұйымдастырды. Содан кейін Миешко II Германияға, Богемияға және Киев князьдықтарына қарсы қорғаныс соғысын жүргізді. 1031 жылы Ярослав I Ақылдының шабуылынан кейін Миешко II елден қашуға мәжбүр болды, ол Миешконың үлкен жартылай бауыры Безпрымды Польша тағына орнатты. Миешко II Богемияға қашып, онда герцог Олдрих оны түрмеге қамады. 1032 жылы ол үш округтің бірінде билікті қайта алды, содан кейін елді біріктірді, қалған билік құрылымдарын тиімді пайдаланды. Осы кезде оның әкесінің бірнеше поляк аумақтық иеліктері жоғалды: Жоғарғы Лузатия (Милско деп те аталады), Төменгі Лузатияның бір бөлігі, Қызыл Русь, Жоғарғы Венгрияның батыс және орталық бөліктері (қазіргі Словакия) және, мүмкін, Моравия. Миешко II сол кезең үшін өте білімді болды. Ол оқып, жазып, грек және латын тілдерін білді. Ол теріс бағаланып, Миешко II Гнусный ("Жарамсыз", "Тоқтап қалған" немесе "Еңгезекті") деп танылды. Ол осы есімді билігінің өкінішті аяқталуына байланысты алды, бірақ бастапқыда ол шебер және талантты басшы болып әрекет етті.
Mieszko II Lambert (; c. 990 – 10/11 May 1034) was King of Poland from 1025 to 1031, and Duke from 1032 until his death. He was the second son of Bolesław I the Brave, but the eldest born from his third wife Emnilda of Lusatia. He organized two devastating invasions of Saxony in 1028 and 1030. Then, Mieszko II ran a defensive war against Germany, Bohemia and the Kievan princes. Mieszko II was forced to escape from the country in 1031 after an attack by Yaroslav I the Wise, who installed Mieszko's older half brother Bezprym onto the Polish throne. Mieszko II took refuge in Bohemia, where he was imprisoned by the Duke Oldrich. In 1032 he regained power in one of the three districts, then united the country, making good use of the remaining power structures. At this time, several Polish territorial acquisitions of his father were lost: Upper Lusatia (also known as Milsko), part of Lower Lusatia, Red Ruthenia, the western and central parts of Upper Hungary (now Slovakia), and probably Moravia. Mieszko II was very well educated for the period. He was able to read and write, and knew both Greek and Latin. He is unjustly known as Mieszko II Gnuśny (the "Lazy", "Stagnant" or "Slothful"). He received that epithet due to the unfortunate way his reign ended; but in the beginning he acted as a skillful and talented ruler.
Алғашқы жылдар
Миешко Батыл Болеслав патшаның ұлы болды. Ол әкесінің әжесі Миешко І-нің есімімен аталған болуы мүмкін. Оның екінші аты Ламберт, кейде қате түрде лақап деп саналады, оған Әулие Ламберттің есімі берілді. Алайда, Болеславтың туғаннан басқа ағасы Ламберт Миешковичтің есімімен таңдалған болуы да мүмкін. Болеслав I-нің осы есімді таңдауы оның өгей анасы Ода Хальденслебенмен қарым-қатынасын жақсартуын білдіреді деп есептеледі. Миешко II әкесінің өлімінен бұрын саяси белсенді болғандықтан, Болеслав оны өзінің мұрагері етіп тағайындады. Ол негізінен неміс саясатына қатысты, әкесінің өкілі және поляк әскерлерінің қолбасшысы ретінде. 1013 жылы Миешко II Магдебургке барып, император Генрих II-ге құрмет көрсетті. Бірнеше айдан кейін Болеслав І жеке өзі құрмет көрсетті. Миешко II сапарының нақты мақсаты белгісіз, әсіресе оның әкесі көп ұзамай Киелі Рим империясына құрмет көрсеткеніне байланысты. Жас ханзада Мильско, Лузатия және Моравияға құрмет көрсеткен болуы мүмкін. Бұл келісім бойынша, бұл тек жеке сыйлық, ешқандай заңды міндеттемелерді білдірмейді. Тағы бір болжам бойынша, аумақтарды Болеслав оған берген, нәтижесінде Миешко II империяның вассалы болды. 1013 жылы жас ханзаданың Польша және Император сарайларындағы орны нығая түсті, ол Лотарингияның граф-палатині Эццоның қызы және император Отто III-нің немересі Ричезаға үйленгеннен кейін. Эццо Генрих II-ге қарсы оппозицияның ықпалды көшбасшысы болды. Оның қызына үйлену арқылы Миешко II император отбасының шеңберіне кірді. Бәлкім, үйленуден кейін, қалыптасқан әдет-ғұрыпқа сәйкес, Батыл Болеслав I Миешко II-ге билік етуге бөлек аймақ берді: Краков. Оның қалаларының бірі - Вавель (қазіргі қаланың бір бөлігі) - ханзаданың резиденциясы ретінде таңдалды. 1014 жылы Миешко II әкесінің өкілі ретінде Богемияға жіберілді. Ол герцог Олдрихты император Генрих II-ге қарсы одақ құруға көндіруі керек болды. Миссия сәтсіз аяқталды, өйткені Олдрих Миешко II-ді тұтқындады. Ол императордың араласуынан кейін ғана босатылды, ол Болеслав І-ге жоспарланған сатқындыққа қарамастан, өзінің вассалы атынан адал әрекет етті. Нәтижесінде Миешко II Мерзебургтегі император сарайына барымта ретінде жіберілді. Генрих II Болеслав І-ді Мерзебургке мәжбүрлеп әкеліп, оның іс-әрекетін түсіндіргісі келді. Алайда бұл жоспар сәтсіз аяқталды, өйткені туыстарының қысымымен император көп ұзамай Миешко II-ді босатуға келісті. Бір жылдан кейін Миешко II поляк әскерлерінің басында императорға қарсы соғысқа шықты. Бұл жорық Генрихке жағымсыз болды. Оның әскеріне Одер өзенінің жағасына жету үшін бір айдан астам уақыт қажет болды, ал ол жерде оның әскерлері Миешко II мен оның әкесі бастаған күшті қарсылыққа тап болды. Генрих II Польша билеушілеріне бейбіт келісімге қол жеткізу үшін делегация жіберді. Миешко II бас тартты, ал императордың әскерін шайқаста жеңе алмағанынан кейін Генрих Дзядошицеге шегінуді бастады. Польшалық ханзада соңынан қуып, неміс әскеріне ауыр залал келтірді. Польша әскері Мейссенге қарай алға жылжи бастағанда, Миешко II өзінің қайын інісі, маркграф Герман I (қарындасы Регелинданың күйеуі) қасабасын қоршауға алуға тырысты. Соғыс күзде тоқтады және 1017 жылы бейбітшілік келіссөздері сәтсіз аяқталғаннан кейін ғана қайта басталды. Император әскерлері Кросно Одрянское маңындағы негізгі қорғаныс орнын айналып өтіп, Немцаны қоршауға алды. Сонымен қатар, он легионның басында Миешко II Моравияға барып, Богемиямен бірге императорға қарсы одақтастық шабуыл жасауды жоспарлады. Бұл әрекет императорды майданға шабуыл жасау жоспарын тоқтатуға мәжбүр етті. Бір жылдан кейін Польша жағына өте қолайлы шарттармен Баутцен бейбітшілігі (30 қаңтар 1018 ж.) жасалды. 1028 жылдан бастап Миешко II Киелі Рим империясына қарсы соғысты бастады. Ол оның басып кіретін әскерін сүртіп тастап, кейінірек тіпті Саксонияға басып кірді. Ол Польша мен Венгрияны одақтастырды, нәтижесінде Венгрия Венаны уақытша басып алды. Бұл соғысқа император Конрад II-ге қарсы шыққан Германиядағы Миешко II-нің отбасылық байланыстары себеп болған болуы мүмкін. Сол кезеңнің басты хроникашысы Мерзебургтік Тьетмар қайтыс болғандықтан, 1018 жылдан 1025 жылға дейін Польшаның үкіметін қолға алған Миешко II өмірі туралы ақпарат аз. Тек Галл Аноним 1018 жылы әкесі Русқа жасаған сапарының сипаттамасында сол кездегі ханзаданы атап өтті: "оның ұлы Миешко әлі үкіметті өз бетімен алуға қабілетті деп саналмағандықтан, ол Русқа сапар жасағанда отбасының арасынан регент тағайындады". Бұл мәлімдеме, әдетте, хронисттің толық білімі болмауының нәтижесі болуы мүмкін, өйткені 1018 жылы Миешко II 28 жаста болды және өзінің билігін толыққанды жүзеге асыруға қабілетті болды.
Кiру
Болеслав 1025 жылғы 17 маусымда қайтыс болды. Алты айдан кейін, Рождество күні, Миешко II Ламберт Гнезно соборында Гнезно архиепископы Гиполиттің қолымен Польша патшасы болып тағайындалды. Заманауи неміс жылнамашылары мұны архиепископтың билікті теріс пайдалануы деп есептеді, бұл қалыптасқан саяси жағдаймен шартталған қажеттілік болды. Әкесінің қайтысынан кейін Миешко II кең аумақты мұраға алды, оған Үлкен Польша, Кіші Польша, Силезия және Гданьск Помераниясынан өзге, Лузатия, Қызыл Русь және қазіргі Словакияның жері де кірді. Моравия оның билігінде қалды ма, әлде одан бұрын жоғалды ма деген мәселе даулы. Жеке билігі басталғаннан кейін, Орталық Еуропаның маңызды билеушісі ретінде ол Киелі Рим империясы үшін маңызды рөл атқарды. Оның билігі кезеңіндегі оқиғалар династиялық және отбасылық мәселелерге байланысты болды. Оның үлкен жартылай інісі Безприм – Болеславтың екінші әйелі, венгр ханшайымы Юдиттің ұлы еді. Миешко II-нің кіші толыққанды інісі Отто болды. Славян салты бойынша, әкесінің барлық ұлдарына мұрасын бөліп беруі күтілді. Алайда Болеслав I патшалықты бөлігісі келмегендіктен, Миешко II-нің бауырлары әкесінің мұрасынан ештеңе алмады. Безприм әкесінің үлкен ұлы болғандықтан, оның әкесінен кейін патша болып тағайындалуы керек деген пікір де болды. Дегенмен, Безприм әкесіне ұнамайтын, тіпті оның атынан да көрініп тұрды (Пиаст әулеті Болеслав, Миешко және кейін Казимир, Владислав сияқты есімдерді, сондай-ақ Отто, Конрад (Конрад) және Генрих (Генрих) сияқты императорлардың есімдерін қоюға бейім болды. Ал Безприм – қарапайым халықтың аты болған, бұл Болеславтың Безпримді мұрагер еткісі келмегенін көрсетеді). Осы себепті Безприм монастырьға жіберілді. Кейбір жылнамашылардың мәліметінше, Миешко II екі бауырын елден қуды. Отто Германияға қашқан, ал Безприм Киев Русіне қашып кетті.
Германиядағы рөлі
1026 жылы Германия королі Конрад II өзінің императорлық таққа отырғызу рәсіміне Италияға барды. Оның болмауы шваб герцогтары Эрнест II және Жоғарғы Лотарингияның Фредерик II-ге бағытталған қарсылықтың белсенділігін арттырды. Конрад II-нің қарсыластары Миешконың қолдауын алу үшін сөз байласты. Осы әрекеттердің тарихи дәлелі 1027 жылы Фредериктің әйелі Матильда Швабскаяның Миешкоға жіберген дұға кітабында сақталған. Кітаптың атауы: officiorum Liber quem ordinem Romanum apellant. Онда герцогиняның тақта отырған Миешко II-ге кітап сыйлап тұрған суреті бейнеленген. Сыйлықпен бірге Матильда хат жазып, оны көрнекті патша және христиан дінін таратудың үлгісі деп атады. Сондай-ақ, Миешко II-нің жаңа шіркеулер салудағы еңбегі және латын тілін білуі мақталып жазылды, бұл грек тілінің сол кезде кеңінен қолданылуына қарағанда өте сирек кездесетін жағдай еді. Осы кітапта Польша Корольдігінің ең алғашқы жазбалары табылды: Ad célèbres rex celica тізбегі шетіндегі нотациялар. Бұл сыйлық күтілген нәтижені берді, және Миешко II әскери қимылдар жасауға уәде берді. Соғысқа дайындық 1027 жылдың күзінде басталды. Сол жылдың ортасында Конрад II Германияға оралып, көтерілісшілерге қарсы күреске кірісті. Көп ұзамай ол Герцог Эрнест II-ні жеңіп, оның жерлерін тартып алды. Миешко II көтерілісшілердің күресі дерлік жеңіліске ұшырағанда ғана оларға көмекке келді. 1028 жылы поляк әскерлері Саксонияға басып кірді және көптеген тұтқындарды әкелді. Бұл қирату соншалықты зор болды, саксондық деректерге сәйкес, "Миешко II әскері басып өткен жерде шөп ешқашан өспеді". Император поляк билеушісін заңсыз түрде патша етіп таққа отырғызды деп айыптап, оны узурпатор деп жариялады. Бұл шабуыл Лутичи тайпасының жерлерін де қамтыды. 1028 жылдың қазан айында императорға мүмкіндік туды, өйткені Лютичи округінің Пёльде ауданы Миешко II-нің шабуылдарына қарсы қорғану үшін императордан қолдау сұрады, сонымен қатар поляк билеушісіне қарсы күресте көмектесуге уәде берді.
Жауабын алу экспедициялары
Польша мен Германия арасындағы бейбітшілік шартын бекіткен келісімге қарамастан, император көп ұзамай Миешко II-ге қарсы жазалау экспедициясын дайындады. Конрад II әскері 1029 жылдың күзінде Лузатияға жетіп, Баутценді қоршауға алды, бірақ неміс әскерлері Лутиц тайпасынан күтілген көмекті алмады және экспедиция сәтсіз аяқталды. Мажарлардың қаупіне байланысты император шегінуге мәжбүр болды. Осы жылы Олдрихтың ұлы Бретислав I Моравияға шабуыл жасап, оны басып алды. 1030 жылы Миешко II Венгриямен одақ құрып, тағы да Саксонияға шабуыл жасады. Осы уақытта оның оңтүстік одақтасы Баварияға шабуыл жасап, Венаны уақытша басып алды. Жауап ретінде император Миешко II-ге қарсы коалиция құрып, тағы бір жорық ұйымдастырды. 1030 жылы Ярослав I Ғалым шабуылға көшіп, Қызыл Русь және Бельз қамалдаларының бір бөлігін жаулап алды. 1031 жылы император Венгрия Корольдігімен бейбіт келісімге келді. Мүмкін, Стефан I-нің қолдауы үшін Конрад II Лейта және Фиша өзендері арасындағы жерлерді Венгрияға берді. Император енді оңтүстіктен шабуыл қаупіне алаңдамай, 1031 жылдың күзінде Польшаға қарсы шабуылға шығып, Мильсконы қоршауға алды. Шабуыл толыққанды сәтті аяқталды және Миешко II кейбір жерлерді беруге мәжбүр болды. Нәтижесінде Польша королі әкесінен тартып алған жерлердің бір бөлігін жоғалтты, ол император Генрих II-ге қарсы жиі соғысқан.
Депозиттеу және бөлу
Тарихшылардың пікірінше, Миешко II-нің жылдам қарсы тұру себебі ел ішіндегі жағдайдың нашарлығы болды. Болеслав ұлына тұрақсыз мемлекет қалдырды, ол көршілес билеушілер арасындағы өз мәртебесін және тәуелсіздігін қорғауға міндетті болды. Сонымен қатар, Миешко II-нің император Конрад II-ге қарсы кең ауқымды соғысының құны оның халқы арасындағы беделін төмендетті, бірақ Саксонияға жасалған шапқыншылық кезінде король тек өз территориясын қорғады. Сонымен қатар, Киелі Рим империясына қарсы соғыстағы соңғы жеңіліс патшаның беделін әлсіретті, ол оппозиция тарапынан бірнеше бүліктерге тап болды, олар бұрынғы соғыс күтілген нәтиже бермеді деп мәлімдеді. Тағы бір мәселе династиялық дағдарыс болды: Миешко II-нің бауырлары шетелдік күштердің көмегімен билікке таласты. Миешко II-ге алғашқы қиындықтарды туғызған бауыры, әлде Безприм болды, ол Оттонның қолдауымен Киевпен одақтасып, билікті басып алуға тырысты. Миешко II Конрад II әскерінен Лузатияны қорғап тұрғанда, Ярослав I-нің басшылығымен Киевтен экспедиция келді. 1031 жылы Польшаға шабуыл жасалып, содан кейін Безприм таққа отырды. Миешко II және оның отбасы елден қашуға мәжбүр болды. Королева Ричеза балаларымен Германияға қашып кетті. Патша Венгрияға қашып бара алмады, себебі жолда Русь әскері тоқтатты. Венгрия королі I Стефан оны қабылдауға ықылас танытпады. Басқа амалы қалмаған Миешко II Богемияға кетті. Ол онда тұтқынға алынды. Бұл жолы король императордың қолдауына үміттене алмады. Миешко II тек тұтқынға ғана алынбады, сонымен қатар кастрацияланды, бұл отыз жыл бұрын герцог Болеслав III Қызылын (Олдрихтың бауыры) соқырлатқан Болеслав I Батылға жаза болды. Миешко II мен оның әйелі ешқашан қайтадан кездеспеді; кейбір деректерге сәйкес, олар ресми түрде ажырасып кетті немесе жай ғана ажырасып қалды. Безприм Миешко II-нің жақтастарын қатыгездікпен қуғынға түсірген болуы мүмкін. Сол кезде халықтың наразылығына қарсы билік жүргізілді, бұл оқиға "Пайгандық реакция" деп аталды. Билік құрылымын әлсіретіп, герцогтің билігі құлады, ол поляк регалияларын императорға жіберуге мәжбүр болды. Бір жыл ғана билік құрғаннан кейін Безприм (1032) қаза тапты, мүмкін, оның бауырларының ықпалымен. Безприм қайтыс болғаннан кейін Польша тағы қалтқысыз қалды. Миешко II әлі Богемияда, ал Отто Германияда тұтқын болды. Немец деректерінде император Польшаға шабуыл жасау үшін экспедиция ұйымдастырғаны туралы хабарланған. Бұдан кейін не болғаны белгісіз, бірақ Миешко II герцог Олдрихтан босатылып, елге оралуы мүмкін болды. Жақында қарсыласы билікті қайта иеленгеннен кейін император дереу әрекет етіп, Польшаға қарсы экспедицияға дайындық бастады. Миешко II қарсыласуға дайын болмағандықтан, қақтығысты шешу үшін неміс сарайындағы ықпалын пайдаланды. 1032 жылдың 7 шілдесінде Мерзебургте Конрад II мен Пиаст әулетінің тірі қалған мұрагерлері кездесті. Басқа амалы қалмаған Миешко II тақтың иесінен бас тартып, Польшаны өзі мен басқа екі талапкер арасында бөлуге келісті: оның бауыры Отто және белгілі Дитрик (Тиедрих) – оның туысы, герцог Миешко I-нің немересі және оның үшінші әйелі Ода фон Халденслебен. Миешко II Кіші Польша мен Мазовияны, Отто Силезияны, ал Дитрик Үлкен Польшаны алды. Басқа бір болжам бойынша, Миешко II Ұлы Польшаны алды, ал қалған аймақтар Отто мен Дитрикке берілді. Бөлініс нақты болмаса да, бұл бөлініс ұзаққа созылмады: 1033 жылы Отто өз адамдарының бірімен өлтірілді, ал Миешко II оның иеліктерін алды. Көп ұзамай ол Дитрикті елден қуғынға жіберіп, бүкіл мемлекетті қайтадан біріктірді. Миешко II толық билікті қайта иеленді, бірақ оған әлі де ақсүйектермен және өз халқымен күресуге тура келді. Польшада оның тақтан бас тартуы ескерілмеді, ал 1032 жылдан кейін ол жылнамаларда әлі де король деп аталды.
Өлім
Миешко II 1034 жылы 10 немесе 11 мамырда, мүмкін, Познаньде кенеттен қайтыс болды. Польша тарихнамалары оның табиғи себептерден қайтыс болғанын нақты айтады; Готфрид Витерболықтың тарихнамаларындағы оның семсерші (Miecznik) қолынан өлтірілгені туралы мәлімет, шын мәнінде Безпримге қатысты. Ол Санкт-Петер және Санкт-Павел соборында жерленді. Миешко II қайтыс болғаннан кейін Польша шаруалары «мәжүси реакция» ретінде көтеріліс жасады. Көтерілістің нақты себептері мен күні белгісіз. Миешко II-нің жалғыз ұлы және мұрагері Казимир I осы көтеріліс салдарынан елден қуылды, немесе көтеріліс аристократияның оны қууынан туды. Кейбір қазіргі заманғы тарихшылар көтеріліске діни емес, экономикалық мәселелер себеп болды деп санайды, мысалы, шіркеуге жаңа салықтар қою және ерте Польша мемлекетінің әскериленуі. Діни қызметкерлер, монахтар және рыцарьлар өлтірілді; қалалар, шіркеулер мен монастырлар өртелді. 1039 жылы чехтардың Силезия мен Үлкен Польшаға оңтүстіктен шабуыл жасауымен жағдай одан да нашарлады. Жер жергілікті билеушілер арасында бөлісті, олардың бірі Мазовия билеушісі Мицлав есімдерімен таныс. Үлкен Польша соншалықты қирады, Польша патшалығының орталығы болуын тоқтатты. Астана Кіші Польшадағы Краков қаласына көшірілді.
Неке және балалылық
Мерсебургте шамамен 1013 жылы Миешко II Лотарингияның граф-палатины Эццо мен Германияның граф-палатины Матильданың қызы Рицезаға үйленді. Олардың балалары:
Ричеза (туған күні 22 қыркүйек 1013, қайтыс болған күні 21 мамыр 1075), 1039/42 жылға дейін Венгрия королі Бела I-ге күйеуге шықты.
Казимир I Реставратор (туған күні 25 шілде 1016, қайтыс болған күні 19 наурыз 1058)
Гертруда (туған жылы 1025, қайтыс болған жылы Киевте 4 қаңтар 1108), 1043 жылға дейін Киевтің Ұлы князі Изиаслав I-ге күйеуге шықты.
сондай-ақ, мүмкін, Агата, Эдуардтың әйелі, оның тегі белгісіз. Бір теория бойынша, ол Миешко II мен Ричезаның қызы болған.
Richeza (b. 22 September 1013 – d. 21 May 1075), married by 1039/42 to King Béla I of Hungary
Casimir I the Restorer (b. 25 July 1016 – d. 19 March 1058)
Gertruda (b. 1025 – d. Kiev, 4 January 1108), married by 1043 to Grand Prince Iziaslav I of Kiev
possibly Agatha, wife of Edward the Exile, whose origins are unknown. One theory that has been put forward is that she was the daughter of Mieszko II and Richeza.