Кіріспе

Америка ақыны Тед Берриган (15 қараша 1934 – 4 шілде 1983) – американдық ақын.

Ерте өмір

Берриган 1934 жылғы 15 қарашада Род-Айленд штатының Провиденс қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітірген соң, ол АҚШ армиясына қатылудан бұрын, бір жыл Провиденс колледжінде оқыды. Үш жылдық әскери міндетін өтегеннен кейін, ол Оклахома штатындағы Тулса университетіне түсіп, 1959 жылы ағылшын тілі мамандығы бойынша бакалавр, ал 1962 жылы магистр дәрежесіне ие болуға жақын болды, бірақ талаптарға толыққанды сай келмеді. Берриган да ақын Сэнди Берриганға үйленді және олардың екі баласы болды: Дэвид Берриган және Кейт Берриган. Ол 1964 жылы "C" журналын іске қосты. Ол екінші әйелі, ақын Элис Нотлимен бірге бірнеше жыл Чикагодағы поэзия өмірінде белсенді болды, содан кейін Нью-Йорк қаласына көшіп, түрлі журналдар мен кітаптарды редакциялады.

Нью-Йорк мектебі

Нью-Йорк ақындар мектебінің екінші буынының көрнекті өкілі Берриган, Джим Кэрролл, Анселм Холло, Элис Нотли, Рон Падгет, Энн Уолдман, Бернадетт Майер және Льюис Уоршпен бірдей деңгейде болды. Ол Падгет және Джо Брейнардпен бірлесіп «Бұршақ құрышы» атты туынды жасады, ол меншік туралы дәстүрлі ұғымдарды қабылдамауымен ерекше. Берриган, Падгет және Брейнард кітапқа жекелеген өлеңдер жазды, сондай-ақ көптеген өлеңдерде бірлесіп жұмыс істеді, бірақ жеке өлеңдердің авторлары көрсетілмеді. Берриган сонымен қатар Падгетпен «0-ден 9-ға» журналында жарияланған жұмыстарда да бірлесіп жұмыс істеді, онда тіл мен мағына жасау тәжірибесі жүргізілді. 2005 жылы Берриганның жарияланған және жарияланбаған өлеңдері ақын Элис Нотли, Берриганның екінші әйелі және олардың екі ұлы, ақын Ансельм Берриган және ақын әрі ән жазушы Эдмунд Берриган құрастырған бір томда жарық көрді.

Сонеттер

Ақын Франк О’Хара Берриганның ең маңызды жарияланымын, «Сонеттерді» «қазіргі поэзияның бір құбылысы» деп атады. «Сонеттер» – Шекспир сонетінің дәстүрлі элементтерін, Т.С. Элиоттың «Шөл даласы» поэмасының үзілісті құрылымын және ырғағын, сонымен қатар Берриганның өзінің әдеби жаңалықтары мен жеке тәжірибесін көркем үйлестіреді. Берриганның редакторы және екінші әйелі Элис Нотлидің сөзімен айтқанда, бұл туынды «музыкалық, құштарлықты оятушы және қызықты» композиция болды. Берриган бастапқыда сонет формасына оның ішкі қиындығына тартылды; оның өзінің айтуынша, «форма, жазу процесін [шектеуге] бейім». «Сонеттерді» жазу үшін ол ойлап тапқан әдіс – осы туындының жаңалығы мен ерекшелігінің мәні. Бірнеше сонеттерді сынағаннан кейін, Берриган жазғандарына қайта оралып, әр туындыдан бір жолдан алып тастауды шешті, алты жол қалғанша. Содан кейін ол өлеңдерді кері бағытта қарап, әрқайсысынан тағы бір жол алып, барлығы он екі жол жинақтады. Осы материал негізінде Берриган соңғы жұп жолдың қандай болатынын білді; осы процесс «Сонеттер» үшін негіз болды. Бұл әдіс толығымен механикалық екені туралы айтылған талаптарға жауап ретінде Берриган жетпіс жеті сонеттің кейбіреуі оған «дайын күйінде» келгенін, оларды біріктірудің қажеті болмағанын түсіндірді. Ақынның стильге деген құштарлығы, формаға қатысты алаңдаушылығы және оның өзінің шығармашылық рөлі, «Сонеттерде» көрініп тұрғандай, поэзия туралы дәстүрлі көзқарастарға қарсы шығып, жаңа және инновациялық көркемдік тәсілді білдіреді. Кітап жанрдағы жаңалықтар жасаудың мәңгілік мүмкіндігін мойындайды, бұл жанр дәстүрлі формаларының жетістігімен көмкерілген сияқты көрінеді. Алдыңғы суретшілердің формаларын және тәжірибелерін еліктеп, оларды жеке ойлар мен сезімдерін білдіру үшін қайта жарату арқылы Берриган өзінің және келер ұрпақтар үшін поэзияның әлеуетін көрсетеді. Чарльз Бернштейн айтқандай: «Коллаждың бір бөлігі, процесс жазудың бір бөлігі, лирикалық өлеңнің бір бөлігі – Тед Берриганның «Сонеттер» қазіргі поэзияның ең жаңа және ең шабыттандырған туындыларының бірі болып қала береді. Өз заманының өлеңін қайта ойлап тапқан «Сонеттер» біздің заманымызға да мүмкіндіктермен толы».

Өлім

Берриган 1983 жылғы 4 шілдеде гепатитке байланысты туындаған бауыр циррозынан көз жұмды.