Кіріспе

Венгрияның бірінші армиясы – Екінші дүниежүзілік соғыста қатысқан Венгрия Корольдік армиясының әскері.

Өмірбаян

Венгрияның регенті, адмирал Миклош Хорти тұсында Венгрия Еуропалық қақтығыстың басында Остік держава болды. 1940 жылдың 1 наурызында Венгрия армиясы үш далалық армия құрды. Барлық үш венгр армиясы Шығыс майданында Қызыл Армияға қарсы күреске қатысты. 1941 жылы Югославияға басып кіруге қатысқан Венгрияның үшінші армиясынан және 1942 жылы Сталинград шайқасында шайқасқан Венгрияның екінші армиясынан айырмашылығы, Венгрияның бірінші армиясы соғыстың басында көп шайқасқа қатыспады. Венгрияның бірінші армиясының әскерлері, барлық венгр әскерлері сияқты, Шығыс майданындағы Германиядан басқа бір миллионнан астам Остік держава әскерлерінің құрамына кірді. Бұл әскерлердің көп бөлігі румындықтар болғанымен, венгрлер, финдер, литвалықтар, латыштар, эстондықтар, итальяндықтар, словактар, хорваттар, француздар, даттар, норвегиялықтар, бельгиялықтар және испандықтар да болды.

Кәсіптік міндеттер

Венгрияның бірінші армиясының алғашқы қолбасшысы генерал-лейтенант (немесе венгрия армиясының шені бойынша Альтаборнаги) Вильмос Нагги болды. 1940 жылдың 30 тамызынан бастап Нагги басшылығымен Венгрияның бірінші армиясы Солтүстік Трансильванияны Венгрияға қосып алу және оккупациялауға қатысты. Румынияның бұл аймағы Екінші Вена келісімінің шарты ретінде Венгрияға берілді. 1940 жылдан 1944 жылдың ортасына дейін Венгрияның бірінші армиясы оккупациялық міндеттерден басқа ешқандай әрекет жасаған жоқ.

Іс-қимыл

1944 жылдың 30 сәуірінде Венгрияның бірінші армиясы Оңтүстік Украина армиялар тобын нығайту үшін қолданылды. Бұл армиялар тобы 1944 жылдың мамыр айында Таргул Фрумос шайқасында кері шегінді. Венгрлер румындық Төртінші армияның солтүстігінде және Солтүстік Украина армиялар тобының оңтүстігінде қорғаныс позицияларын иеленді. 1944 жылдың 13 шілдесінен 29 шілдесіне дейін Венгрияның бірінші армиясы Кеңес Одағының Львов-Сандомир операциясына қарсы күресті. Осы кезде венгрлер генерал-полковник (генерал-оберст) Готтард Генричи басқаратын Германияның бірінші танк армиясына қосылды, ол өз кезегінде Солтүстік Украина армиялар тобының құрамында болды. 1944 жылдың соңында Кеңес әскерлері Румыния, Болгария және Венгрияға енді. Румындар капитуляциялады. Болгарлар капитуляциялады. Венгрлер екі рет капитуляцияға тырысты, бірақ сәтті болмады. Нәтижесінде, Венгрияның бірінші армиясы қиын жағдайда өмір сүруін жалғастырды. 28 желтоқсанда, премьер-министр Бела Миклостың басшылығымен жаңадан құрылған венгр үкіметі нацистік Германияға қарсы соғыс жариялады. Бірақ немістер және Германияға жақын венгрлер Венгрияда Кеңес Одағына қарсы күресін жалғастырды. Алайда, сол кезде Венгрияның бірінші армиясының бір бөлігі Кеңес әскерлеріне өткен деген мәліметтер бар. Бела Миклос 1944 жылдың 1 тамызынан 16 қазанына дейін Венгрияның бірінші армиясының қолбасшысы болды. 1945 жылдың 1 қаңтары мен 16 ақпаны аралығында Венгрияның бірінші армиясының қалған бөлігі Будапешттен шамамен 200 километр солтүстікке қарай, Кеңес Одағының 40-армиясы аймақтан өткесімен қоршалып, айналып өтіліп немесе жойылды. Бірақ одан кейін де Венгрияның бірінші армиясы тоқтатылған жоқ. Қалдықтары Генричидің Германияның бірінші танк армиясының құрамында соғыса берді. Соғысып, батысқа қарай Словакияға қарай жылжыды. Армия 1945 жылдың 8 мамырында, соғыс аяқталған кезде ғана ресми түрде таратылды. Осы кезде Венгрияның бірінші армиясының соңғы қолбасшысы генерал-лейтенант Ласло Дезо капитуляциялады.